ကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢမုၢ်နံၤ
ကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢမုၢ်နံၤ (၁၉၄၉နံၣ်လါယနူၤအါရံၤ၃၁သီ)
ကညီဖိတဖၣ်မ့ၢ်ပှၤတဖၣ်လၢအအဲၣ်တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်ဒီးအဲၣ်ဒိးအိၣ်ကစုဒုမၤကစုဒုအီၣ်ကစုဒုလီၤ.
တုၤမ့ၢ်ပှၤကလုာ်ဂၤလၢအကိၢ်အဂီၤတဖၣ်ဟဲနုာ်လီၤလၢအ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးအလီၢ်န့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ဃုန့ၢ်
တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အလီၢ်ဆူညါကွ့ၢ်ကွ့ၢ်ဒ်အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအိၣ်၀ဲဒၣ်လၢ(သစ်ငုတ်လည်းေဆွးကရင်လည်းေြပး) အသိးန့ၣ်လီၤ. တုၤမ့ၢ်ကီၤလၤ၀ါဟဲပၢက့ၤကီၢ်ပယီၤအံၤဒီးကညီဖိတဖၣ်
မၤလိဘၣ်က့ၤအလံာ်အလဲၢ်ဒီးအတၢ်ထံၣ်တဖၣ်လဲၢ်ထီၣ်ဒီးလၢအပှၤကလုာ်အဂီၢ်စးထီၣ်ကရၢကရိထီၣ်က့ၤက
ရၢတဖၣ်လၢအကဂၢၤက့ၤအပှၤကလုာ်အဂီၢ်လီၤကရၢလၢအမ့ၢ်၀ဲ…
၁. ကညီဒီကလုာ်ကရၢ (ခ့ၣ်အဲၣ်အ့ၣ်၁၈၈၁)နံၣ်
၂. ကညီဘူးဒးကရၢ (ဘံၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်အ့ၣ်၁၉၄၀)နံၣ်
၃. ကညီလီၢ်ခၢၣ်သးကရၢ(ခ့ၣ်စံၣ်အိၣ်)၁၉၄၃နံၣ်တဖၣ်ဂုာ်ကျဲးစၢး၀ဲလၢကညီကလုာ်အတၢ်အိၣ်
ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤဒီးတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီအဂီၢ်လီၤ.
ဖဲတၢ်ဒုး(၂)ဘျီတဘျီ၀ံၤအလီၢ်ခံဖဲ ၁၉၄၅နံၣ်ကညီဖိတဖၣ်စးထီၣ်ပာ်လီၤတၢ်စံၣ်ညီၣ်တဲာ်တဖၣ်လၢကဂုာ်ကျဲး
စၢးဟံးန့ၢ်က့ၤကညီကီၢ်န့ၣ်လီၤ.ပျၢ်လီၤ၀ဲပှၤ(၃)ဂၤဃုာ်ဒီးစီၤဘးအူကံၠလၢကလဲၤဆူကီၢ်အဲကလံးလၢကလဲၤ
ထံၣ်လိာ်သးဒီးအဲကလံးပဒိၣ်လၢကလဲၤပာ်ဖျါထီၣ်ကညီတဖၣ်အတၢ်ဘၣ်သးအဂ့ၢ်အကျိၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤဘၣ်
ဆၣ်ဒီးဖဲအဲကလံးပဒိၣ်မၤတၢ်အၢၣ်လီၤဒီးကီၢ်ပယီၤခိၣ်နၢ်တဖၣ်အခါန့ၣ်လၢကညီဖိတဖၣ်အဂီၢ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်
တအိၣ်၀ဲနီတမံၤဘၣ်အဃိတၢ်ပာ်လီၤတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢတၢ်ကထီဒါတၢ်ဟံးန့ၢ်ကီၢ်ပယီၤတၢ်သဘျ့တၢ်ရဲၣ်
တၢ်ကျဲၤတဖၣ်လီၤ.
၁. တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤကညီထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ကရၢကရိတခါဧိၤလၢကီၢ်ဒီတဘ့ၣ်အပတီၢ်လၢအမ့ၢ်
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ဖဲ
-၁၉၄၇နံၣ်လါဖ့ၤြဘူၤအါရံၤ(၅)သီန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂဲၤလိာ်လၢတၢ်ကန့ၢ်က့ၤကညီကီၢ်အဂီၢ်.
၂. ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကရၢတီခိၣ်ရိၣ်မဲကညီတဖၣ်ဒီးထီဒါခိၣ်ချၢ,ဘျီၣ်ဒိၣ်တၢ်ဃုထၢ.
၃.တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်(KNDO)ဖဲ၁၉၄၇လါယူၤလံ(၁၆)သီဒီးကတဲာ်ကတီၤသးလၢစုက၀ဲၤတၢ်ဒုးဂီၢ်
ဒီး(တၢ်ပညိၣ်မ့ၢ်တၢ်ဒီသဒၢလီၤက့ၤသးအဂီၢ်ဧိၤကညီဖိတမုၢ်လၢ်လၢတၢ်စုက၀ဲၤတၢ်ဒုးပၢၢ်ဆၢက
အိၣ်ထီၣ်ဘၣ်.
၄.ဖဲ၁၉၄၈နံၣ်လါဖ့ၤြဘူၤအါရံၤ(၁၁)သီကညီဒီကလုာ်လၢကီၢ်ဒီဘ့ၣ်ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်အတၢ်မိၢ်န့ၢ်သးလီကညီကီၢ်
လၢခူဒိၣ်၀့ၢ်ထီတဖၣ်အပူၤ. ပမ့ၢ်ကွၢ်က့ၤကညီဖိတဖၣ်အတၢ်ဂဲၤလိာ်တၢ်လၢတၢ်က
န့ၢ်ကညီကီၢ်အဂီၢ်တချုးတၢ်ဒုးခံဘျီတဘျီဒီးဖဲတၢ်ဒုးကတီၢ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ပာ်သးလၢကညီသးလီကီၢ်ဘၣ်ဆၣ်
တၢ်တဆိကမိၣ်လၢအဂ့ၢ်နီတမံၤဘၣ်ဒီးတုၤတၢ်ဒုးဖးဒိၣ်ခံဘျီတဘျီ၀ံၤတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢး၀ဲလၢထံရူာ်ကီၢ်သဲးအကျဲ
တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အကျဲထဲအံၤထဲနုၤဘၣ်ဆၣ်တၢ်တကနၣ်ဃုာ်အီၤဘၣ်.ကညီတဖၣ်မုၢ်လၢ်အကီၢ်လၢတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်
အကျဲတုၤဒၣ်လဲာ်လၢဖဆပလပဒိၣ်ဃ့တၢ်မၤစၢၤလၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကဂၢၤန့ၢ်၀့ၢ်တကူၣ်ဖဲနီၣ်တယၢ်ဂီၤခီမၠူးနံးပၣ်
တံၣ်သခ့ၣ်စိဒီးအပှၤတဖၣ်နုာ်လီၤဟီၣ်လာ်ဒီးထီဒါက့ၤ၀ဲ ဖဆပလ ဖ ဲ၁၉၄၆ နံၣ်, ဗကပ နုာ်လီၤပှၢ်ပူၤဒီးထီဒါ ဖဆပလ ဖဲ ၁၉၄၈ နံၣ်လါ
မၢ်ရှး(၂၈)သီ,သိၣ်ဒူ၀ါ(ြပည်သူ့ရဲေဘ၁်ြဖူ)နုာ်လီၤပှၢ်ပူၤထီဒါဖဆပလဖဲ၁၉၄၈နံၣ်လါယူၤ(၁၃)သီဒီးပယီၤသုး (ဖဆပလသုး)သုးရ့ၣ်(၃)ရ့ၣ်နုာ်လီၤပှၢ်ပူၤထီဒါ ဖဆပလအခါအ၀ဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်၀ဲ၀့ၢ်တကူၣ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ၀ံၤတုၤ
မ့ၢ်တၢ်ဃ့က့ၤဒီးဟ့ၣ်က့ၤ၀ဲန့ၣ်လီၤ.တကးဘၣ်ဖဲ၁၉၄၈နံၣ်လါမၢ်ရှး(၁၈)သီအလီၢ်ခံဖဆပလဒုးအိၣ်ထီၣ်(စစ်
၀န်ထမ်း)ကိးန့ၢ်ပှၤအၢပှၤသီတမျိာ်တမျာ်တဖၣ်ဒီးဒုးနုာ်၀ဲသုးန့ၣ်လီၤ.
လၢမီၣ်လမၠဲၣ်သထူၣ်တခီလဲပံ (ဖဆပလ) တဖၣ်လူၤမၤတံာ်တာ်မၤဆူၣ်မၤစိးမၤအၢမၤသီတၢ်
အဃိကညီဒီးမိၣ်တဖၣ်ပာ်ဖှိၣ်သးဒီဒုးဟံးန့ၢ်မီၣ်လမၠဲၣ်သထူၣ်,ရွှ့ၣ်ကၠ့ၣ်လၢၢ်ဒိၣ်ဖဲ(၁၉၄၈)နံၣ်လါအီကူာ်(၃၁)ဒီး
စဲးပတ့ဘၢၣ်တသီန့ၣ်ဖဆပလလူၤဃ့ကညးက့ၤကညီဖိဒီးကညီဟ့ၣ်ကဒါက့ၤ၀့ၢ်တကူၣ်တဖၣ်အံၤလီၤ. လဲပံတဖၣ်မၤအၢမၤသီတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်လၢကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤကညီစုက၀ဲၤတဖၣ်လူၤဟံးက့ၤဒီးတၢ်မၤအၢမၤ
နးတၢ်မၤသံမၤ၀ီကညီဖိတဖၣ်အါထီၣ်တၢ်ဒွဲၣ်အူကညီဒူသ၀ီတဖၣ်အါထီၣ်အဃိဖဲ(၁၉၄၉)နံၣ်လါယနူၤအါရံၤ
(၂၇) သီကညီဒုးဟံးန့ၢ်တီအူ၀့ၢ်ဒီး(၂၈)သီကျဲးစၢးဟံးန့ၢ်၀့ၢ်ပသံၣ်ဘၣ်ဆၣ်မၤ၀ဲတန့ၢ်ဘၣ်ဒီးဖဆပလသုးတခီ
လဲၤက၀ီၤခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်လီၢ်ခၢၣ်သးဖဲ၀့ၢ်တကူၣ်စါခၠီဒီးဒွဲၣ်အူမၤဟးဂီၤကွံာ်၀ဲဒီးဖဲယနူၤအါရံၤ(၃၁) သီလဲၤက၀ီၤ
ခ့ၣ်အဲၣ်ဒံၢ်အိၣ်လီၢ်ခၢၣ်သးဒီးတၢ်ဒုးကဲထီၣ်ကညီဖိတဖၣ်ဘၣ်စးထီၣ်တၢ်ဒုးပၢၢ်ဆၢလၢအတၢ်မူဒီးအတၢ်သဘျ့
အဂီၢ်ဖဲ(၁၉၄၉)နံၣ်လါယနူၤအါရံၤ(၃၁) လၢကီၢ်ဒီတဘ့ၣ်ညါန့ၣ်လီၤ.မုၢ်နံၤအံၤမ့ၢ်မုၢ်တနံၤလၢအနုာ်လီၤလၢ
တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤတၢ်ကွဲးဒ်အမ့ၢ်ကညီဒီကလုာ်ညါစးထီၣ်စုက၀ဲၤတၢ်ဒုးပၢၢ်ဆၢမုၢ်နံၤအသိးဒီးတၢ်သ့ၣ်နီၣ်မၤလၤ
ကပီၤအီၤတုၤမုၢ်ဆါတနံၤအံၤန့ၣ်လီၤ.
ကညီဖိတဖၣ်မ့ၢ်ပှၤတဖၣ်လၢအအဲၣ်တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်ဒီးအဲၣ်ဒိးအိၣ်ကစုဒုမၤကစုဒုအီၣ်ကစုဒုလီၤ.
တုၤမ့ၢ်ပှၤကလုာ်ဂၤလၢအကိၢ်အဂီၤတဖၣ်ဟဲနုာ်လီၤလၢအ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးအလီၢ်န့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ဃုန့ၢ်
တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အလီၢ်ဆူညါကွ့ၢ်ကွ့ၢ်ဒ်အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအိၣ်၀ဲဒၣ်လၢ(သစ်ငုတ်လည်းေဆွးကရင်လည်းေြပး) အသိးန့ၣ်လီၤ. တုၤမ့ၢ်ကီၤလၤ၀ါဟဲပၢက့ၤကီၢ်ပယီၤအံၤဒီးကညီဖိတဖၣ်
မၤလိဘၣ်က့ၤအလံာ်အလဲၢ်ဒီးအတၢ်ထံၣ်တဖၣ်လဲၢ်ထီၣ်ဒီးလၢအပှၤကလုာ်အဂီၢ်စးထီၣ်ကရၢကရိထီၣ်က့ၤက
ရၢတဖၣ်လၢအကဂၢၤက့ၤအပှၤကလုာ်အဂီၢ်လီၤကရၢလၢအမ့ၢ်၀ဲ…
၁. ကညီဒီကလုာ်ကရၢ (ခ့ၣ်အဲၣ်အ့ၣ်၁၈၈၁)နံၣ်
၂. ကညီဘူးဒးကရၢ (ဘံၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်အ့ၣ်၁၉၄၀)နံၣ်
၃. ကညီလီၢ်ခၢၣ်သးကရၢ(ခ့ၣ်စံၣ်အိၣ်)၁၉၄၃နံၣ်တဖၣ်ဂုာ်ကျဲးစၢး၀ဲလၢကညီကလုာ်အတၢ်အိၣ်
ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤဒီးတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီအဂီၢ်လီၤ.
ဖဲတၢ်ဒုး(၂)ဘျီတဘျီ၀ံၤအလီၢ်ခံဖဲ ၁၉၄၅နံၣ်ကညီဖိတဖၣ်စးထီၣ်ပာ်လီၤတၢ်စံၣ်ညီၣ်တဲာ်တဖၣ်လၢကဂုာ်ကျဲး
စၢးဟံးန့ၢ်က့ၤကညီကီၢ်န့ၣ်လီၤ.ပျၢ်လီၤ၀ဲပှၤ(၃)ဂၤဃုာ်ဒီးစီၤဘးအူကံၠလၢကလဲၤဆူကီၢ်အဲကလံးလၢကလဲၤ
ထံၣ်လိာ်သးဒီးအဲကလံးပဒိၣ်လၢကလဲၤပာ်ဖျါထီၣ်ကညီတဖၣ်အတၢ်ဘၣ်သးအဂ့ၢ်အကျိၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤဘၣ်
ဆၣ်ဒီးဖဲအဲကလံးပဒိၣ်မၤတၢ်အၢၣ်လီၤဒီးကီၢ်ပယီၤခိၣ်နၢ်တဖၣ်အခါန့ၣ်လၢကညီဖိတဖၣ်အဂီၢ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်
တအိၣ်၀ဲနီတမံၤဘၣ်အဃိတၢ်ပာ်လီၤတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢတၢ်ကထီဒါတၢ်ဟံးန့ၢ်ကီၢ်ပယီၤတၢ်သဘျ့တၢ်ရဲၣ်
တၢ်ကျဲၤတဖၣ်လီၤ.
၁. တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤကညီထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ကရၢကရိတခါဧိၤလၢကီၢ်ဒီတဘ့ၣ်အပတီၢ်လၢအမ့ၢ်
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ဖဲ
-၁၉၄၇နံၣ်လါဖ့ၤြဘူၤအါရံၤ(၅)သီန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂဲၤလိာ်လၢတၢ်ကန့ၢ်က့ၤကညီကီၢ်အဂီၢ်.
၂. ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကရၢတီခိၣ်ရိၣ်မဲကညီတဖၣ်ဒီးထီဒါခိၣ်ချၢ,ဘျီၣ်ဒိၣ်တၢ်ဃုထၢ.
၃.တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်(KNDO)ဖဲ၁၉၄၇လါယူၤလံ(၁၆)သီဒီးကတဲာ်ကတီၤသးလၢစုက၀ဲၤတၢ်ဒုးဂီၢ်
ဒီး(တၢ်ပညိၣ်မ့ၢ်တၢ်ဒီသဒၢလီၤက့ၤသးအဂီၢ်ဧိၤကညီဖိတမုၢ်လၢ်လၢတၢ်စုက၀ဲၤတၢ်ဒုးပၢၢ်ဆၢက
အိၣ်ထီၣ်ဘၣ်.
၄.ဖဲ၁၉၄၈နံၣ်လါဖ့ၤြဘူၤအါရံၤ(၁၁)သီကညီဒီကလုာ်လၢကီၢ်ဒီဘ့ၣ်ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်အတၢ်မိၢ်န့ၢ်သးလီကညီကီၢ်
လၢခူဒိၣ်၀့ၢ်ထီတဖၣ်အပူၤ. ပမ့ၢ်ကွၢ်က့ၤကညီဖိတဖၣ်အတၢ်ဂဲၤလိာ်တၢ်လၢတၢ်က
န့ၢ်ကညီကီၢ်အဂီၢ်တချုးတၢ်ဒုးခံဘျီတဘျီဒီးဖဲတၢ်ဒုးကတီၢ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ပာ်သးလၢကညီသးလီကီၢ်ဘၣ်ဆၣ်
တၢ်တဆိကမိၣ်လၢအဂ့ၢ်နီတမံၤဘၣ်ဒီးတုၤတၢ်ဒုးဖးဒိၣ်ခံဘျီတဘျီ၀ံၤတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢး၀ဲလၢထံရူာ်ကီၢ်သဲးအကျဲ
တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အကျဲထဲအံၤထဲနုၤဘၣ်ဆၣ်တၢ်တကနၣ်ဃုာ်အီၤဘၣ်.ကညီတဖၣ်မုၢ်လၢ်အကီၢ်လၢတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်
အကျဲတုၤဒၣ်လဲာ်လၢဖဆပလပဒိၣ်ဃ့တၢ်မၤစၢၤလၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကဂၢၤန့ၢ်၀့ၢ်တကူၣ်ဖဲနီၣ်တယၢ်ဂီၤခီမၠူးနံးပၣ်
တံၣ်သခ့ၣ်စိဒီးအပှၤတဖၣ်နုာ်လီၤဟီၣ်လာ်ဒီးထီဒါက့ၤ၀ဲ ဖဆပလ ဖ ဲ၁၉၄၆ နံၣ်, ဗကပ နုာ်လီၤပှၢ်ပူၤဒီးထီဒါ ဖဆပလ ဖဲ ၁၉၄၈ နံၣ်လါ
မၢ်ရှး(၂၈)သီ,သိၣ်ဒူ၀ါ(ြပည်သူ့ရဲေဘ၁်ြဖူ)နုာ်လီၤပှၢ်ပူၤထီဒါဖဆပလဖဲ၁၉၄၈နံၣ်လါယူၤ(၁၃)သီဒီးပယီၤသုး (ဖဆပလသုး)သုးရ့ၣ်(၃)ရ့ၣ်နုာ်လီၤပှၢ်ပူၤထီဒါ ဖဆပလအခါအ၀ဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်၀ဲ၀့ၢ်တကူၣ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ၀ံၤတုၤ
မ့ၢ်တၢ်ဃ့က့ၤဒီးဟ့ၣ်က့ၤ၀ဲန့ၣ်လီၤ.တကးဘၣ်ဖဲ၁၉၄၈နံၣ်လါမၢ်ရှး(၁၈)သီအလီၢ်ခံဖဆပလဒုးအိၣ်ထီၣ်(စစ်
၀န်ထမ်း)ကိးန့ၢ်ပှၤအၢပှၤသီတမျိာ်တမျာ်တဖၣ်ဒီးဒုးနုာ်၀ဲသုးန့ၣ်လီၤ.
လၢမီၣ်လမၠဲၣ်သထူၣ်တခီလဲပံ (ဖဆပလ) တဖၣ်လူၤမၤတံာ်တာ်မၤဆူၣ်မၤစိးမၤအၢမၤသီတၢ်
အဃိကညီဒီးမိၣ်တဖၣ်ပာ်ဖှိၣ်သးဒီဒုးဟံးန့ၢ်မီၣ်လမၠဲၣ်သထူၣ်,ရွှ့ၣ်ကၠ့ၣ်လၢၢ်ဒိၣ်ဖဲ(၁၉၄၈)နံၣ်လါအီကူာ်(၃၁)ဒီး
စဲးပတ့ဘၢၣ်တသီန့ၣ်ဖဆပလလူၤဃ့ကညးက့ၤကညီဖိဒီးကညီဟ့ၣ်ကဒါက့ၤ၀့ၢ်တကူၣ်တဖၣ်အံၤလီၤ. လဲပံတဖၣ်မၤအၢမၤသီတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်လၢကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤကညီစုက၀ဲၤတဖၣ်လူၤဟံးက့ၤဒီးတၢ်မၤအၢမၤ
နးတၢ်မၤသံမၤ၀ီကညီဖိတဖၣ်အါထီၣ်တၢ်ဒွဲၣ်အူကညီဒူသ၀ီတဖၣ်အါထီၣ်အဃိဖဲ(၁၉၄၉)နံၣ်လါယနူၤအါရံၤ
(၂၇) သီကညီဒုးဟံးန့ၢ်တီအူ၀့ၢ်ဒီး(၂၈)သီကျဲးစၢးဟံးန့ၢ်၀့ၢ်ပသံၣ်ဘၣ်ဆၣ်မၤ၀ဲတန့ၢ်ဘၣ်ဒီးဖဆပလသုးတခီ
လဲၤက၀ီၤခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်လီၢ်ခၢၣ်သးဖဲ၀့ၢ်တကူၣ်စါခၠီဒီးဒွဲၣ်အူမၤဟးဂီၤကွံာ်၀ဲဒီးဖဲယနူၤအါရံၤ(၃၁) သီလဲၤက၀ီၤ
ခ့ၣ်အဲၣ်ဒံၢ်အိၣ်လီၢ်ခၢၣ်သးဒီးတၢ်ဒုးကဲထီၣ်ကညီဖိတဖၣ်ဘၣ်စးထီၣ်တၢ်ဒုးပၢၢ်ဆၢလၢအတၢ်မူဒီးအတၢ်သဘျ့
အဂီၢ်ဖဲ(၁၉၄၉)နံၣ်လါယနူၤအါရံၤ(၃၁) လၢကီၢ်ဒီတဘ့ၣ်ညါန့ၣ်လီၤ.မုၢ်နံၤအံၤမ့ၢ်မုၢ်တနံၤလၢအနုာ်လီၤလၢ
တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤတၢ်ကွဲးဒ်အမ့ၢ်ကညီဒီကလုာ်ညါစးထီၣ်စုက၀ဲၤတၢ်ဒုးပၢၢ်ဆၢမုၢ်နံၤအသိးဒီးတၢ်သ့ၣ်နီၣ်မၤလၤ
ကပီၤအီၤတုၤမုၢ်ဆါတနံၤအံၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး :
ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ
,
ကညီဒီကလုာ်မုၢ်နံၤလီၤဆီတဖၣ်
ကီၢ်သူလ့ၤမုၢ်နံၤ
ကီၢ်သူလ့ၤမုၢ်နံၤ(၁၉၄၉)လါယူၤ၁၄သီ
ပမှံၤပပှၢ်အတၢ်ကတိၤအိၣ်၀ဲတဘီလၢအစံး၀ဲပဟီၣ်ညီပသါကုးကီဒီးတၢ်အံၤမ့ၢ်၀ဲတီ၀ဲဒီးကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢန့ၣ်
လီၤ.ကညီဖိတဖၣ်စးထီၣ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်ဒုးဒီးမၤနၢၤတၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ညီကဒၣ်ဘၣ်ဆၣ်ကပၢက့ၤ၀ဲတခီမ့ၢ်တၢ်လၢ
အကီလၢအဂီၢ်မ့ၢ်ဘၣ်ကွၢ်တုၤလီၤခဲကနံၣ်အံၤတၢ်ကီဒံးန့ၣ်တကမၣ်စ့ၢ်ကီးဘၣ်.
တချုးစုက၀ဲၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်ဒုးစးထီၣ်ဒ်ဘၣ်န့ၣ်ကညီခိၣ်နၢ်တဖၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်
ကရၢဒီးကညီတဖၣ်နၢ်ပၢၢ်ဒီးသ့ထီၣ်ဘၣ်ထီၣ်ဘၣ်ဃးတၢ်ကရၢကရိထီၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤဒ်အြကၢးဒီးလၢခံတစဲးတၢ်
ဒုးအိၣ်ထီၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်ဒံၣ်အိၣ်ဂၢၤသးကရၢဒီးတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်မၤလိဘၣ်ဃးသုးဒီးတၢ်ဒုးသုးဒုးသံၣ်အဃိကညီဖိတဖၣ်
နၢ်ပၢၢ်တၢ်ဘၣ်ဃးတၢ်ဒုးတၢ်ယၤဒီးတၢ်ကဟုကယာ်လီၤက့ၤသးဒ်အသ့ဖဲအြကၢးစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့လၢအဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ပၢတၢ်ြပးတခီန့ၣ်တၢ်တသုးကျဲၤဟ့ၣ်တၢ်မၤလိတၢ်နၢ်ပၢၢ်တဖၣ်နီတမံၤ
နီတဘျီဘၣ်အဃိသတးဒီးဖဲစုက၀ဲၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်ဒုးစးထီၣ်ဒီးကညီတဖၣ်ဒုးန့ၢ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲတဖၣ်န့ၣ်ဃ့၀ဲ
လၢလီၢ်ခၢၣ်သးခိၣ်နၢ်တဖၣ်ကဆှၢလီၤပဒိၣ်ပပှၢ်လၢကဟဲလီၤပၢတၢ်မ့တမ့ၢ်ကဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးဒီးဟ့ၣ်လီၤတၢ်
နဲၣ်လီၤလီၤ. ဖဲန့ၢ်အခါလီၢ်ခၢၣ်သးခိၣ်နၢ်ခဲလၢာ်ဃၣ်ဃၣ်ဘၣ်တၢ်က၀ီၤတံၢ်ဃာ်အီၤလၢဒုၣ်ဒါဖဲအ့စ့ၣ်တနီၤ
တၢ်ကျဲၤလီၤဆီတအိၣ်စဲဃဲၤတနီၤတမံၤဘၣ်အဃိခိၣ်နၢ်တဖၣ်စံးဆၢက့ၤဒၣ်၀ဲလၢဖဲသုသ့ကွၢ်မၤပာ်ဒီးကညီ
ဖိလၢအဒုးန့ၢ်ခူ၀့ၢ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲတဖၣ်မၤကွၢ်ပၢပာ်တၢ်လီၢ်တဖၣ်ဒ်အသ့အသိးန့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်လၢကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်ဒုးစးထီၣ်တုၤလီၤလၢတၢ်ဂုၤက့ၤခံလၢအ့စ့ၣ်န့ၣ်လၢ(၄)လါဃၣ်ဃၣ်အတီၢ်ပူၤ
လီၢ်ခၢၣ်သးခိၣ်နၢ်တဖၣ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်နဲၣ်လီၤဘၣ်ဃးတၢ်ပၢတၢ်ြပးတသ့နီတမံၤနီတဘျီဘၣ်လီၤ့ခိၣ်နၢ်လၢကီၢ်
ရ့ၣ်ဒီးလၢကီၢ်ဆၣ်တနီၤဒုၣ်ဒါဖီၣ်ဆိအီၤဒီးပှၤလၢအိၣ်တ့ၢ်လၢအဖီလာ်တဖၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဒၣ်တၢ်လီၢ်လၢအဒုးန့ၢ်၀ဲ
တဖၣ်နပၢနတၢ်လီၢ်ယပၢယတၢ်လီၢ်နပၢဒ်နနၢ်ပၢၢ်ယပၢဒ်ယနၢ်ပၢၢ်တၢ်လဲၤအသးတဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါဘၣ်တၢ်လဲၤ
တဂၤမံၤတဂၤမၠိ လီၢ်ခၢၣ်သးအတၢ်ဖီၣ်ပျံၤတအိၣ်ဘၣ်အဃိဒီးမၤ၀ဲတညီစ့ၢ်ကီးဘၣ်အမဲာ်ညါတၢ်ပၢတၢ်ြပးမ့ၢ်
တၢ်မၤလၢကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုာ်အိၣ်ဒီး ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်မၤန့ၢ်ကျိၣ်စ့ဒီး သူက့ၤ၀ဲလၢအကစၢ်အဂီၢ်ဒီးကဲထီၣ်
(နယ်စ၁းပယ်စ၁း) ဒီးတနီၤကွၢ်ဒၣ်လၢကျိၣ်စ့ဒီးတကွၢ်တၢ်လၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢအတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီဒီးအတၢ်မၤ
နၢၤတၢ်အဂီၢ်ဘၣ်.
ဖဲတၢ်ဂုၤက့ၤခံလၢအ့စ့ၣ်၀ံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်ကီၢ်သူလ့ၤ၀့ၢ်ခိၣ်လီၢ်ခၢၣ်သးန့ၣ်ဘၣ်တၢ်သုးက့ၤအီၤဆူ၀့ၢ်တီအူန့ၣ်လီၤ.
ဒီးဖဲ၁၉၄၉နံၣ်လါယူၣ်(၁၄)သီန့ၣ်တၢ်ကိးကီၢ်သူလ့ၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဆူတီအူလၢတၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤကီၢ်သူလ့ၤပ
ဒိၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဘၣ်တၢ်ကိးအီၤချ့ဒံးချ့ဒူးဒီးတၢ်ကွၢ်ထံဆိကမိၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဘၣ်ဃးခၢၣ်စးလၢ
အထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂီၢ်ဘၣ်တၢ်ကိးက့ၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဆူတီအူ၀့ၢ်ဒီးပှၤထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဘျီန့ၣ်ခဲလၢာ်ဃၣ်ဃၣ်
မ့ၢ်ပှၤလၢတီအူ,မ့မ့ၢ်ပှၤလၢချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်တခီတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤတညီဘၣ်အဃိလဲၤထီၣ်စှၤဂၤဒီးဘၣ်ဆၢၣ်ဘၣ်တီၤ
လၢသရၣ်အူဖ့ၣ်ညူးလၢဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်တခီလဲၤဟံးတၢ်စုက၀ဲၤလၢတီအူအဃိသထူၣ်ခၢၣ်စးထီၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်အိၣ်
ဖှိၣ်တဂၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂ့ၢ်မိၢ်ပှၢ်မ့ၢ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်တဖုဒီးတၢ်မၤတၢ်ဃုထၢထီၣ်ကီၢ်သူလ့ၤကိတိာ်လၢက
ပၢကီၢ်သူလ့ၤတဖုန့ၣ်လၢအဆိတၢ်ဃုထၢထီၣ်ပှၤ(၁၂)ဂၤလၢခၢၣ်စးတဖၣ်ဟ့ၣ်တၢ်ဖးအအါကတၢၢ်၀ံၤတၢ်ဖီၣ်
တၢ်ဖးကဒီးလၢကိတိာ်(၈)ဂၤအဂီၢ်ဒီးပှၤန့ၢ်တၢ်ဖးအအါကတၢၢ်မ့ၢ်အူလးဖ့ၣ်လၢသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်တခီန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်တုၤတၢ်ကျဲၤလီၤကိတိာ်အလီၢ်န့ၣ်ဒ်စီၤဘးအူကၠံမ့ၢ်ခ့ၣ်အဲၣ်ကရၢခိၣ်တဂၤအသိးတၢ်ဟ့ၣ်လီၤလၢကိ
တိာ်ခိၣ်ကျၢၢ်အလီၢ်ဒီးကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်လၢအဘၣ်တၢ်ဃုထၢအီၤလၢကပၢကီၢ်သူလ့ၤတဖၣ်မ့ၢ်၀ဲ-
၁. ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ်စီၤဘးအူကၠံ(လီၢ်ခၢၣ်သး)
၂. ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကိတိာ်အူလးဖ့ၣ်(သထူၣ်)
၃. ထံလီၢ်လီၢ်ပူၤကိတိာ်စီၤဖိမီၣ်(ညီၣ်လ့ပ့ၣ်
၄. တၢ်ဒီသဒၢကိတိာ်ကီၢ်ကစၢ်ရွ့ၣ်လ့(တီအူ)
၅. ကျိၣ်စ့၀ဲၤကျိၤကီၢ်ကစၢ်ထူရးအူ(တီအူ)
၆. သ့ၣ်ပှၢ်ဒီးစံာ်ပှဲၤစီၤစ့ၣ်တ့ၣ်(တီအူ)
၇. တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ပဒိၣ်ဘးထူ(တီအူ)
၈. တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤ၀ံစိာ်တီဆှၢကီၠနစၢၣ်ထၢၣ်မ့တီအူတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
တိၢ်နီၢ်-လၢခံတစဲးကီၢ်ကစၢ်ရွ့ၣ်လ့ဖီၣ်က့ၤတီအူသုးက့ခိၣ်တၢ်မၤဒီးသုးခိၣ်ကျၢၢ်မ့မီၣ်ဖီၣ်က့ၤတၢ်ဒီသဒၢ၀ဲၤကျိၤခိၣ်န့ၣ်
လီၤ.
လါယူၣ်(၁၄)သီအနံၤန့ၣ်မ့ၢ်မုၢ်နံၤလၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်ဒီးတၢ်ဘိးဘၣ်ပာ်ဖျါဒ်အမ့ၢ်ကညီဖိတဖၣ်
အတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကညီကီၢ်,ကီၢ်သူလ့ၤဒီးတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်ဒီးတၢ်ဘိးဘၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ်
ကညီတဖၣ်အတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကညီကီၢ်ကီၢ်သူလ့ၤဒီးတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်တၢ်ပၢတၢ်ြပးအနံၤန့ၣ်လီၤ.
ဟါခီလီၤ(၆)နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ်ကီၢ်သူလ့ၤတၢ်ရၤလီၤတၢ်ကစီၣ်လၢကလံၤကျါဘိးဘၣ်ပါ်ဖျါထီၣ်၀ဲဒၣ်လၢက
ညီတဖၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အထံသဘျ့အကီၢ်သဘျ့လၢအမ့ၢ်ကီၢ်သူလ့ၤဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်အကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်(ကိတိာ်တ
ဖု)ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်ကီၢ်သူလ့ၤကညီတၢ်ပၢတၢ်ြပးန့ၣ်လီၤ့မုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်တနံၤထံဂုၤကီၢ်ဂၤတၢ်ရၤလီၤတၢ်ကလုၢ်လၢ
ကလံၤကျါသန့ဒ်(BBC)ကီၢ်အဲကလံး(ALINDIAN)ကီၢ်အံဒယၣ်(PAKISTAN)ပၣ်ကံးစတၣ်ဒီးကီၢ်အီးစြထ့
လယၣ်တဖၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်ကညီတဖၣ်အတၢ်ဒုးအိၣ်ဖှိၣ်ကီၢ်သူလ့ၤဒီးကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤအလၢအပှဲၤဒီး
ထံဂုၤကီၢ်ဂၤအတၢ်ပရၢပစၢၢ်လၢထံကီၢ်တဘျုးဘ့ၣ်စ့ၢ်ကီးပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤလၢလံာ်မဲာ်ဖျၢၣ်သူဖးဒိၣ်တဖၣ်
အံၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ(၁၉၅၀)နံၣ်ခ့ၣ်ကၠံၣ်ဘံၣ်(KGB)အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဆိကတၢၢ်တဘျီလၢလါအ့ြဖ့ၤန့ၣ်အၢၣ်လီၤစံၣ်ညီၣ်၀ဲလၢမုၢ်
တနံၤလၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကညီကီၢ်,ကီၢ်သူလ့ၤ,ဒီးကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်ဖဲလါယူၣ်(၁၄)သီန့ၣ်တၢ်ကပာ်ကဲမၤလၤက
ပီၤအီၤဒ်ကီၢ်သူလ့ၤမုၢ်နံၤအသိးဒီးမုၢ်နံၤန့ၣ်ဘၣ်တၢ်မၤလၤကပီၤအီၤဒ်န့ၣ်သိးတုၤလီၤမုၢ်မဆါတနံၤအံၤန့ၣ်
လီၤ.
ပမှံၤပပှၢ်အတၢ်ကတိၤအိၣ်၀ဲတဘီလၢအစံး၀ဲပဟီၣ်ညီပသါကုးကီဒီးတၢ်အံၤမ့ၢ်၀ဲတီ၀ဲဒီးကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢန့ၣ်
လီၤ.ကညီဖိတဖၣ်စးထီၣ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်ဒုးဒီးမၤနၢၤတၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ညီကဒၣ်ဘၣ်ဆၣ်ကပၢက့ၤ၀ဲတခီမ့ၢ်တၢ်လၢ
အကီလၢအဂီၢ်မ့ၢ်ဘၣ်ကွၢ်တုၤလီၤခဲကနံၣ်အံၤတၢ်ကီဒံးန့ၣ်တကမၣ်စ့ၢ်ကီးဘၣ်.
တချုးစုက၀ဲၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်ဒုးစးထီၣ်ဒ်ဘၣ်န့ၣ်ကညီခိၣ်နၢ်တဖၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်
ကရၢဒီးကညီတဖၣ်နၢ်ပၢၢ်ဒီးသ့ထီၣ်ဘၣ်ထီၣ်ဘၣ်ဃးတၢ်ကရၢကရိထီၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤဒ်အြကၢးဒီးလၢခံတစဲးတၢ်
ဒုးအိၣ်ထီၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်ဒံၣ်အိၣ်ဂၢၤသးကရၢဒီးတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်မၤလိဘၣ်ဃးသုးဒီးတၢ်ဒုးသုးဒုးသံၣ်အဃိကညီဖိတဖၣ်
နၢ်ပၢၢ်တၢ်ဘၣ်ဃးတၢ်ဒုးတၢ်ယၤဒီးတၢ်ကဟုကယာ်လီၤက့ၤသးဒ်အသ့ဖဲအြကၢးစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့လၢအဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ပၢတၢ်ြပးတခီန့ၣ်တၢ်တသုးကျဲၤဟ့ၣ်တၢ်မၤလိတၢ်နၢ်ပၢၢ်တဖၣ်နီတမံၤ
နီတဘျီဘၣ်အဃိသတးဒီးဖဲစုက၀ဲၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်ဒုးစးထီၣ်ဒီးကညီတဖၣ်ဒုးန့ၢ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲတဖၣ်န့ၣ်ဃ့၀ဲ
လၢလီၢ်ခၢၣ်သးခိၣ်နၢ်တဖၣ်ကဆှၢလီၤပဒိၣ်ပပှၢ်လၢကဟဲလီၤပၢတၢ်မ့တမ့ၢ်ကဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးဒီးဟ့ၣ်လီၤတၢ်
နဲၣ်လီၤလီၤ. ဖဲန့ၢ်အခါလီၢ်ခၢၣ်သးခိၣ်နၢ်ခဲလၢာ်ဃၣ်ဃၣ်ဘၣ်တၢ်က၀ီၤတံၢ်ဃာ်အီၤလၢဒုၣ်ဒါဖဲအ့စ့ၣ်တနီၤ
တၢ်ကျဲၤလီၤဆီတအိၣ်စဲဃဲၤတနီၤတမံၤဘၣ်အဃိခိၣ်နၢ်တဖၣ်စံးဆၢက့ၤဒၣ်၀ဲလၢဖဲသုသ့ကွၢ်မၤပာ်ဒီးကညီ
ဖိလၢအဒုးန့ၢ်ခူ၀့ၢ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲတဖၣ်မၤကွၢ်ပၢပာ်တၢ်လီၢ်တဖၣ်ဒ်အသ့အသိးန့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်လၢကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်ဒုးစးထီၣ်တုၤလီၤလၢတၢ်ဂုၤက့ၤခံလၢအ့စ့ၣ်န့ၣ်လၢ(၄)လါဃၣ်ဃၣ်အတီၢ်ပူၤ
လီၢ်ခၢၣ်သးခိၣ်နၢ်တဖၣ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်နဲၣ်လီၤဘၣ်ဃးတၢ်ပၢတၢ်ြပးတသ့နီတမံၤနီတဘျီဘၣ်လီၤ့ခိၣ်နၢ်လၢကီၢ်
ရ့ၣ်ဒီးလၢကီၢ်ဆၣ်တနီၤဒုၣ်ဒါဖီၣ်ဆိအီၤဒီးပှၤလၢအိၣ်တ့ၢ်လၢအဖီလာ်တဖၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဒၣ်တၢ်လီၢ်လၢအဒုးန့ၢ်၀ဲ
တဖၣ်နပၢနတၢ်လီၢ်ယပၢယတၢ်လီၢ်နပၢဒ်နနၢ်ပၢၢ်ယပၢဒ်ယနၢ်ပၢၢ်တၢ်လဲၤအသးတဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါဘၣ်တၢ်လဲၤ
တဂၤမံၤတဂၤမၠိ လီၢ်ခၢၣ်သးအတၢ်ဖီၣ်ပျံၤတအိၣ်ဘၣ်အဃိဒီးမၤ၀ဲတညီစ့ၢ်ကီးဘၣ်အမဲာ်ညါတၢ်ပၢတၢ်ြပးမ့ၢ်
တၢ်မၤလၢကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုာ်အိၣ်ဒီး ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်မၤန့ၢ်ကျိၣ်စ့ဒီး သူက့ၤ၀ဲလၢအကစၢ်အဂီၢ်ဒီးကဲထီၣ်
(နယ်စ၁းပယ်စ၁း) ဒီးတနီၤကွၢ်ဒၣ်လၢကျိၣ်စ့ဒီးတကွၢ်တၢ်လၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢအတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီဒီးအတၢ်မၤ
နၢၤတၢ်အဂီၢ်ဘၣ်.
ဖဲတၢ်ဂုၤက့ၤခံလၢအ့စ့ၣ်၀ံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်ကီၢ်သူလ့ၤ၀့ၢ်ခိၣ်လီၢ်ခၢၣ်သးန့ၣ်ဘၣ်တၢ်သုးက့ၤအီၤဆူ၀့ၢ်တီအူန့ၣ်လီၤ.
ဒီးဖဲ၁၉၄၉နံၣ်လါယူၣ်(၁၄)သီန့ၣ်တၢ်ကိးကီၢ်သူလ့ၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဆူတီအူလၢတၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤကီၢ်သူလ့ၤပ
ဒိၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဘၣ်တၢ်ကိးအီၤချ့ဒံးချ့ဒူးဒီးတၢ်ကွၢ်ထံဆိကမိၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဘၣ်ဃးခၢၣ်စးလၢ
အထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂီၢ်ဘၣ်တၢ်ကိးက့ၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဆူတီအူ၀့ၢ်ဒီးပှၤထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဘျီန့ၣ်ခဲလၢာ်ဃၣ်ဃၣ်
မ့ၢ်ပှၤလၢတီအူ,မ့မ့ၢ်ပှၤလၢချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်တခီတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤတညီဘၣ်အဃိလဲၤထီၣ်စှၤဂၤဒီးဘၣ်ဆၢၣ်ဘၣ်တီၤ
လၢသရၣ်အူဖ့ၣ်ညူးလၢဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်တခီလဲၤဟံးတၢ်စုက၀ဲၤလၢတီအူအဃိသထူၣ်ခၢၣ်စးထီၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်အိၣ်
ဖှိၣ်တဂၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂ့ၢ်မိၢ်ပှၢ်မ့ၢ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်တဖုဒီးတၢ်မၤတၢ်ဃုထၢထီၣ်ကီၢ်သူလ့ၤကိတိာ်လၢက
ပၢကီၢ်သူလ့ၤတဖုန့ၣ်လၢအဆိတၢ်ဃုထၢထီၣ်ပှၤ(၁၂)ဂၤလၢခၢၣ်စးတဖၣ်ဟ့ၣ်တၢ်ဖးအအါကတၢၢ်၀ံၤတၢ်ဖီၣ်
တၢ်ဖးကဒီးလၢကိတိာ်(၈)ဂၤအဂီၢ်ဒီးပှၤန့ၢ်တၢ်ဖးအအါကတၢၢ်မ့ၢ်အူလးဖ့ၣ်လၢသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်တခီန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်တုၤတၢ်ကျဲၤလီၤကိတိာ်အလီၢ်န့ၣ်ဒ်စီၤဘးအူကၠံမ့ၢ်ခ့ၣ်အဲၣ်ကရၢခိၣ်တဂၤအသိးတၢ်ဟ့ၣ်လီၤလၢကိ
တိာ်ခိၣ်ကျၢၢ်အလီၢ်ဒီးကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်လၢအဘၣ်တၢ်ဃုထၢအီၤလၢကပၢကီၢ်သူလ့ၤတဖၣ်မ့ၢ်၀ဲ-
၁. ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ်စီၤဘးအူကၠံ(လီၢ်ခၢၣ်သး)
၂. ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကိတိာ်အူလးဖ့ၣ်(သထူၣ်)
၃. ထံလီၢ်လီၢ်ပူၤကိတိာ်စီၤဖိမီၣ်(ညီၣ်လ့ပ့ၣ်
၄. တၢ်ဒီသဒၢကိတိာ်ကီၢ်ကစၢ်ရွ့ၣ်လ့(တီအူ)
၅. ကျိၣ်စ့၀ဲၤကျိၤကီၢ်ကစၢ်ထူရးအူ(တီအူ)
၆. သ့ၣ်ပှၢ်ဒီးစံာ်ပှဲၤစီၤစ့ၣ်တ့ၣ်(တီအူ)
၇. တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ပဒိၣ်ဘးထူ(တီအူ)
၈. တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤ၀ံစိာ်တီဆှၢကီၠနစၢၣ်ထၢၣ်မ့တီအူတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
တိၢ်နီၢ်-လၢခံတစဲးကီၢ်ကစၢ်ရွ့ၣ်လ့ဖီၣ်က့ၤတီအူသုးက့ခိၣ်တၢ်မၤဒီးသုးခိၣ်ကျၢၢ်မ့မီၣ်ဖီၣ်က့ၤတၢ်ဒီသဒၢ၀ဲၤကျိၤခိၣ်န့ၣ်
လီၤ.
လါယူၣ်(၁၄)သီအနံၤန့ၣ်မ့ၢ်မုၢ်နံၤလၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်ဒီးတၢ်ဘိးဘၣ်ပာ်ဖျါဒ်အမ့ၢ်ကညီဖိတဖၣ်
အတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကညီကီၢ်,ကီၢ်သူလ့ၤဒီးတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်ဒီးတၢ်ဘိးဘၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ်
ကညီတဖၣ်အတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကညီကီၢ်ကီၢ်သူလ့ၤဒီးတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်တၢ်ပၢတၢ်ြပးအနံၤန့ၣ်လီၤ.
ဟါခီလီၤ(၆)နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ်ကီၢ်သူလ့ၤတၢ်ရၤလီၤတၢ်ကစီၣ်လၢကလံၤကျါဘိးဘၣ်ပါ်ဖျါထီၣ်၀ဲဒၣ်လၢက
ညီတဖၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အထံသဘျ့အကီၢ်သဘျ့လၢအမ့ၢ်ကီၢ်သူလ့ၤဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်အကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်(ကိတိာ်တ
ဖု)ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်ကီၢ်သူလ့ၤကညီတၢ်ပၢတၢ်ြပးန့ၣ်လီၤ့မုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်တနံၤထံဂုၤကီၢ်ဂၤတၢ်ရၤလီၤတၢ်ကလုၢ်လၢ
ကလံၤကျါသန့ဒ်(BBC)ကီၢ်အဲကလံး(ALINDIAN)ကီၢ်အံဒယၣ်(PAKISTAN)ပၣ်ကံးစတၣ်ဒီးကီၢ်အီးစြထ့
လယၣ်တဖၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်ကညီတဖၣ်အတၢ်ဒုးအိၣ်ဖှိၣ်ကီၢ်သူလ့ၤဒီးကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤအလၢအပှဲၤဒီး
ထံဂုၤကီၢ်ဂၤအတၢ်ပရၢပစၢၢ်လၢထံကီၢ်တဘျုးဘ့ၣ်စ့ၢ်ကီးပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤလၢလံာ်မဲာ်ဖျၢၣ်သူဖးဒိၣ်တဖၣ်
အံၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ(၁၉၅၀)နံၣ်ခ့ၣ်ကၠံၣ်ဘံၣ်(KGB)အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဆိကတၢၢ်တဘျီလၢလါအ့ြဖ့ၤန့ၣ်အၢၣ်လီၤစံၣ်ညီၣ်၀ဲလၢမုၢ်
တနံၤလၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကညီကီၢ်,ကီၢ်သူလ့ၤ,ဒီးကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ်ဖဲလါယူၣ်(၁၄)သီန့ၣ်တၢ်ကပာ်ကဲမၤလၤက
ပီၤအီၤဒ်ကီၢ်သူလ့ၤမုၢ်နံၤအသိးဒီးမုၢ်နံၤန့ၣ်ဘၣ်တၢ်မၤလၤကပီၤအီၤဒ်န့ၣ်သိးတုၤလီၤမုၢ်မဆါတနံၤအံၤန့ၣ်
လီၤ.
တၢ်ထီဒါအီၣ်ဆါအဲးတလံၣ်လံာ်ဃံးဃာ်
တၢ်ထီဒါအီၣ်ဆါအဲးတလံၣ်လံာ်ဃံးဃာ်အံၤမ့ၢ်လၢ
၁. ဖဲပှၤလဲၤမၤလံာ်ဃံးဃာ်အံၤအခါကညီတပၣ်ဃုာ်နီတဂၤ
၂. တၢ်တဟံးန့ၢ်ကညီအတၢ်ဘၣ်သး
၃. တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ထံကီၢ်သဲစးဘျီၣ်ဒိၣ်ပူၤ ကညီခၢၣ်စးစှၤ
၄. တၢ်တပာ်လၢၤကညီသုးမုၢ်နံၤ ဒ်လၢညါအသိးလၢၤဘၣ်
၅. တၢ်တပာ်ဖျါန့ၢ်ကညီကီၢ်လၢအဃ့၀ဲန့ၣ်နီတမံၤ
အဃိခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်(၁)ဘျီတၢ်စံၣ်ညီၣ်တဲာ်လၢတၢ်ကပာ်ဖျါဆူအဲကလံးပဒိၣ်
အိၣ်လၢကညီဖိတဖၣ်အတၢ်အၢၣ်လီၤဘၣ်သးတဖၣ်ဒီးလါမၢ်ရှး(၃၁)သီအနံၤအဲကလံးပဒိၣ် မ့ၢ်တစံးဆၢ၀ဲန့ၣ်
၁. စီၤဘးအူကၠံကဟးထီၣ်လၢကိတိာ်လီၢ်မ့ၢ်ဟးထီၣ်၀ံၤတၢ်စံးဆၢမ့ၢ်တဟဲဘၣ်ဒီး
၂.ကညီဖိတဖၣ်ကထီဒါခိၣ်ခံ(သပိတ်ေမှ၁က်)ဘျီၣ်ဒိၣ်တၢ်ဃုထၢအိၣ်ဒီးတၢ်ဃ့ထီၣ်ဆူ(ဖဆပလပ)ဒိၣ်အိၣ်ဒ်တၢ်
ဂ့ၢ်လၢလာ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
၁. ကီၢ်ရ့ၣ်လၢတန့ၢ်အခွဲးလၢကဃုထၢကညီဘျီၣ်ဒိၣ်ခၢၣ်စးဒ်အ့စ့ၣ်,ပကိ,ဟၣ်သၣ်၀တံၣ်,ဖၠၣ်ပူၣ်,
ဒ၀ဲၢ်ဘျံးတဖၣ်တၢ်ကဟ့ၣ်အါထီၣ်ဘျီၣ်ဒိၣ်ခၢၣ်စးခဲလၢာ် (၁၇)ဂၤ
၂. တၢ်ဃုထၢဘျီၣ်ဒိၣ်ခၢၣ်စးပူၤကညီခၢၣ်စးကဘၣ်ပၣ်၀ဲ (၂၅)ဂၤ
၃. တၢ်ကပာ်လီၤဆီကညီသုးဒ်လၢညါအသိး
၄. တၢ်ကအၢၣ်လီၤလၢတၢ်ကဟ့ၣ်ကညီကီၢ်
၅. လၢတၢ်ပၢတၢ်ြပးပူၤတၢ်ကဟ့ၣ်ကညီဖိတဖၣ်ဒ်ကညီနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်၀ဲအသိးလၢ၀ဲၤကျိၤခဲလၢာ်
၆. တၢ်ကထၢကညီဖးဖီမုၢ်စရီ
တၢ်ဃ့ထီၣ်အံၤတၢ်စံးဆၢဟဲက့ၤဘၣ်ဆၣ်တကဲထီၣ်တၢ်သးမံလၢကညီဖိဂီၢ်ဘၣ်အဃိဖဲ (၁၉၄၇)
နံၣ်လါအ့ြဖ့း (၄) သီအနံၤစီၤဘးအူကၠံဟးထီၣ်လၢကိတိာ်အလီၢ်ဘၣ်ဆၣ်တၢ်တတဲတူၢ်လိာ်ကညီဖိအတၢ်ဃ့
ဘၣ်မ့မ့ၢ်တခီဖဆပလပဒိၣ်ပဲာ်အၢပဲာ်သီကညီဖိတဖၣ်လၢအမ့ၢ်အဲကလံးအနီၢ်လဲၢ်တၢ်ဃ့ထီၣ်အံၤတမ့ၢ်ဒီကလုာ်
အတၢ်ဘၣ်မ့ၢ်ဒၣ်ပှၤတစှီၤဖိအဃိကညီတဖၣ်တီၣ်ထီၣ်လံာ်ကဒီးဆူပယီၤပဒိၣ်အိၣ်ဖဲ၁၉၄၈နံၣ်လါဖ့းြဘူၤအါရံၤ
(၃)သီလၢတၢ်ကဟ့ၣ်ကညီကီၢ်ဒီးတၢ်ကဟ့ၣ်တၢ်စံးဆၢလၢတလါတီၢ်ပူၤတချုးလါမၢ်ရှး(၃)သီဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်သိးတၢ်ဃ့အတယၢၢ်ကဃၢဒီးဒ်သိးကညီဒီကလုာ်သးလီတ့ၢ်လံကညီကီၢ်အသိးန့ၣ်တၢ်နဲၣ်လီၤလၢကညီလၢ
ကီၢ်ဒီဘ့ၣ်ညါကထီၣ်ဒုး
၄. နဲၣ်သးလၢတၢ်သးလီကညီကီၢ်လၢခူ၀့ၢ်တဖၣ်အပူၤဖဲ၁၉၄၈နံၣ်လါဖ့ၤဘူၤအါရံၤ(၁၁)သီအနံၤ
န့ၣ်လီၤ့မုၢ်နံၤအ၀ဲန့ၣ်ကညီလၢကီၢ်ဒီတဘ့ၣ်ညါထီၣ်ဒုးနဲၣ်ပါ်ဖျါသးလၢတၢ်သးလီကညီကီၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်ကိးသြတီ
(၄)ထံၣ်လၢအမ့ၢ်၀ဲ-
(၁) (ဟ့ၣ်ကညီကီၢ်တဘျီဃီ)
(၂) (ဒုးနဲၣ်ကညီတဘးပယီၤတဘး)
(၃) (ကလုာ်တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ပတသးလီ)
(၄) (ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤတၢ်ဒုးတၢ်ယၤပတသးလီ)
တၢ်ဂ့ၢ်လံွၢ်ထံၣ်တဖၣ်ဒီးအခီပညီမ့ၢ်၀ဲတၢ်သဘျ့တၢ်ထဲသိးတုၤသိးဒီးတၢ်သးလီတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်တဖၣ်လီၤ.ကညီဖိ
တဖၣ်လၢကဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်အသးလၢ၀့ၢ်ပူၤအဂီၢ်တၢ်တံာ်တာ်အိၣ်လၢဖဆပလပဒိၣ်အတၢ်တဲပျံၤတဲဖုးအ၀ဲသ့ၣ်
တနီၤနီၤခီဖျိတၢ်မၤတံာ်တာ်အ၀ဲသ့ၣ်လၢတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤဒ်အမ့ၢ်တၢ်ကးတံၢ်မီထိၣ်ကျဲဒီးလ့ၣ်မ့ၣ်အူကျဲလၢတၢ်
လဲၤတၢ်က့ၤအဃိဟဲပါ်ဖှိၣ်အသးတတုၤဘၣ်,ဘၣ်ဆၣ်ပှၤပာ်ဖျါထီၣ်သးကအိၣ်၀ဲ(၄)ကလီၢ်အဘျဲၣ်အဃိမ့ၢ်တၢ်
ထိၣ်ဃူထိၣ်ဖိးပါ်ဖျါထီၣ်သးပှၤအအါကတၢၢ်လၢကီၢ်ပယီၤအတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
မုၢ်နံၤတနံၤအံၤ
(၁)ထိၣ်ဂဲၤထီၣ်ကညီတဖၣ်လၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ထံၣ်ဒီးသးလၢတၢ်အဲၣ်ပှၤကလုာ်ထံကီၢ်ဒီးတၢ်သဘျ့
(၂) ဒုးရိၣ်ဖှိၣ်ဃူဖိးကညီတဖၣ်အါကတၢၢ်
(၃) ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကညီတဖၣ်လၢတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူ
(၄) ဒုးကဲထီၣ်တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆိတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတကပၤ
(၅)ဒုးဟူထီၣ်သါလီၤကညီတဖၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢအဃိပသးပ့ၤနီၣ်အီၤတသ့ဘၣ်ဒီးပသ့ၣ်နီၣ်မၤလၤကပီၤအီၤ
ထီဘိန့ၣ်လီၤ.
၁. ဖဲပှၤလဲၤမၤလံာ်ဃံးဃာ်အံၤအခါကညီတပၣ်ဃုာ်နီတဂၤ
၂. တၢ်တဟံးန့ၢ်ကညီအတၢ်ဘၣ်သး
၃. တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ထံကီၢ်သဲစးဘျီၣ်ဒိၣ်ပူၤ ကညီခၢၣ်စးစှၤ
၄. တၢ်တပာ်လၢၤကညီသုးမုၢ်နံၤ ဒ်လၢညါအသိးလၢၤဘၣ်
၅. တၢ်တပာ်ဖျါန့ၢ်ကညီကီၢ်လၢအဃ့၀ဲန့ၣ်နီတမံၤ
အဃိခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်(၁)ဘျီတၢ်စံၣ်ညီၣ်တဲာ်လၢတၢ်ကပာ်ဖျါဆူအဲကလံးပဒိၣ်
အိၣ်လၢကညီဖိတဖၣ်အတၢ်အၢၣ်လီၤဘၣ်သးတဖၣ်ဒီးလါမၢ်ရှး(၃၁)သီအနံၤအဲကလံးပဒိၣ် မ့ၢ်တစံးဆၢ၀ဲန့ၣ်
၁. စီၤဘးအူကၠံကဟးထီၣ်လၢကိတိာ်လီၢ်မ့ၢ်ဟးထီၣ်၀ံၤတၢ်စံးဆၢမ့ၢ်တဟဲဘၣ်ဒီး
၂.ကညီဖိတဖၣ်ကထီဒါခိၣ်ခံ(သပိတ်ေမှ၁က်)ဘျီၣ်ဒိၣ်တၢ်ဃုထၢအိၣ်ဒီးတၢ်ဃ့ထီၣ်ဆူ(ဖဆပလပ)ဒိၣ်အိၣ်ဒ်တၢ်
ဂ့ၢ်လၢလာ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
၁. ကီၢ်ရ့ၣ်လၢတန့ၢ်အခွဲးလၢကဃုထၢကညီဘျီၣ်ဒိၣ်ခၢၣ်စးဒ်အ့စ့ၣ်,ပကိ,ဟၣ်သၣ်၀တံၣ်,ဖၠၣ်ပူၣ်,
ဒ၀ဲၢ်ဘျံးတဖၣ်တၢ်ကဟ့ၣ်အါထီၣ်ဘျီၣ်ဒိၣ်ခၢၣ်စးခဲလၢာ် (၁၇)ဂၤ
၂. တၢ်ဃုထၢဘျီၣ်ဒိၣ်ခၢၣ်စးပူၤကညီခၢၣ်စးကဘၣ်ပၣ်၀ဲ (၂၅)ဂၤ
၃. တၢ်ကပာ်လီၤဆီကညီသုးဒ်လၢညါအသိး
၄. တၢ်ကအၢၣ်လီၤလၢတၢ်ကဟ့ၣ်ကညီကီၢ်
၅. လၢတၢ်ပၢတၢ်ြပးပူၤတၢ်ကဟ့ၣ်ကညီဖိတဖၣ်ဒ်ကညီနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်၀ဲအသိးလၢ၀ဲၤကျိၤခဲလၢာ်
၆. တၢ်ကထၢကညီဖးဖီမုၢ်စရီ
တၢ်ဃ့ထီၣ်အံၤတၢ်စံးဆၢဟဲက့ၤဘၣ်ဆၣ်တကဲထီၣ်တၢ်သးမံလၢကညီဖိဂီၢ်ဘၣ်အဃိဖဲ (၁၉၄၇)
နံၣ်လါအ့ြဖ့း (၄) သီအနံၤစီၤဘးအူကၠံဟးထီၣ်လၢကိတိာ်အလီၢ်ဘၣ်ဆၣ်တၢ်တတဲတူၢ်လိာ်ကညီဖိအတၢ်ဃ့
ဘၣ်မ့မ့ၢ်တခီဖဆပလပဒိၣ်ပဲာ်အၢပဲာ်သီကညီဖိတဖၣ်လၢအမ့ၢ်အဲကလံးအနီၢ်လဲၢ်တၢ်ဃ့ထီၣ်အံၤတမ့ၢ်ဒီကလုာ်
အတၢ်ဘၣ်မ့ၢ်ဒၣ်ပှၤတစှီၤဖိအဃိကညီတဖၣ်တီၣ်ထီၣ်လံာ်ကဒီးဆူပယီၤပဒိၣ်အိၣ်ဖဲ၁၉၄၈နံၣ်လါဖ့းြဘူၤအါရံၤ
(၃)သီလၢတၢ်ကဟ့ၣ်ကညီကီၢ်ဒီးတၢ်ကဟ့ၣ်တၢ်စံးဆၢလၢတလါတီၢ်ပူၤတချုးလါမၢ်ရှး(၃)သီဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်သိးတၢ်ဃ့အတယၢၢ်ကဃၢဒီးဒ်သိးကညီဒီကလုာ်သးလီတ့ၢ်လံကညီကီၢ်အသိးန့ၣ်တၢ်နဲၣ်လီၤလၢကညီလၢ
ကီၢ်ဒီဘ့ၣ်ညါကထီၣ်ဒုး
၄. နဲၣ်သးလၢတၢ်သးလီကညီကီၢ်လၢခူ၀့ၢ်တဖၣ်အပူၤဖဲ၁၉၄၈နံၣ်လါဖ့ၤဘူၤအါရံၤ(၁၁)သီအနံၤ
န့ၣ်လီၤ့မုၢ်နံၤအ၀ဲန့ၣ်ကညီလၢကီၢ်ဒီတဘ့ၣ်ညါထီၣ်ဒုးနဲၣ်ပါ်ဖျါသးလၢတၢ်သးလီကညီကီၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်ကိးသြတီ
(၄)ထံၣ်လၢအမ့ၢ်၀ဲ-
(၁) (ဟ့ၣ်ကညီကီၢ်တဘျီဃီ)
(၂) (ဒုးနဲၣ်ကညီတဘးပယီၤတဘး)
(၃) (ကလုာ်တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ပတသးလီ)
(၄) (ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤတၢ်ဒုးတၢ်ယၤပတသးလီ)
တၢ်ဂ့ၢ်လံွၢ်ထံၣ်တဖၣ်ဒီးအခီပညီမ့ၢ်၀ဲတၢ်သဘျ့တၢ်ထဲသိးတုၤသိးဒီးတၢ်သးလီတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်တဖၣ်လီၤ.ကညီဖိ
တဖၣ်လၢကဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်အသးလၢ၀့ၢ်ပူၤအဂီၢ်တၢ်တံာ်တာ်အိၣ်လၢဖဆပလပဒိၣ်အတၢ်တဲပျံၤတဲဖုးအ၀ဲသ့ၣ်
တနီၤနီၤခီဖျိတၢ်မၤတံာ်တာ်အ၀ဲသ့ၣ်လၢတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤဒ်အမ့ၢ်တၢ်ကးတံၢ်မီထိၣ်ကျဲဒီးလ့ၣ်မ့ၣ်အူကျဲလၢတၢ်
လဲၤတၢ်က့ၤအဃိဟဲပါ်ဖှိၣ်အသးတတုၤဘၣ်,ဘၣ်ဆၣ်ပှၤပာ်ဖျါထီၣ်သးကအိၣ်၀ဲ(၄)ကလီၢ်အဘျဲၣ်အဃိမ့ၢ်တၢ်
ထိၣ်ဃူထိၣ်ဖိးပါ်ဖျါထီၣ်သးပှၤအအါကတၢၢ်လၢကီၢ်ပယီၤအတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
မုၢ်နံၤတနံၤအံၤ
(၁)ထိၣ်ဂဲၤထီၣ်ကညီတဖၣ်လၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ထံၣ်ဒီးသးလၢတၢ်အဲၣ်ပှၤကလုာ်ထံကီၢ်ဒီးတၢ်သဘျ့
(၂) ဒုးရိၣ်ဖှိၣ်ဃူဖိးကညီတဖၣ်အါကတၢၢ်
(၃) ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကညီတဖၣ်လၢတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူ
(၄) ဒုးကဲထီၣ်တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆိတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတကပၤ
(၅)ဒုးဟူထီၣ်သါလီၤကညီတဖၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢအဃိပသးပ့ၤနီၣ်အီၤတသ့ဘၣ်ဒီးပသ့ၣ်နီၣ်မၤလၤကပီၤအီၤ
ထီဘိန့ၣ်လီၤ.
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး :
ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ
,
ကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ
ကညီဂၢၤသးမုၢ်နံၤ (KNDO Day)
ကဂၢၤသးမုၢ်နံၤ(KNDO Day) ၁၉၄၆လါယူၤလံ(၁၆)သီ
ဂၢၤသးမ့ၢ်၀ဲတၢ်ဂၢၤလီၤက့ၤပသးသမူတၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအိၣ်ဒီးပှၤပတၢ်အီၣ်တၢ်အီပတၢ်ထူးတၢ်ၤပတၢ်အိၣ်တၢ်
ဆိးအလီၢ်တဖၣ်လီၤ.ကညီဖိတဖၣ်စးထီၣ်လၢမိၢ်ပၢ်ဖံဖုအစိၤလဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်လဲၤခီဖျိလၢအနးအကျံၤတဖၣ်ဒီး
တသ့ရိၣ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးလၢကြတီဆၢဒုၣ်ဒါအဂီၢ်ဘၣ်အဃိဖဲယပၣ်အစိၤကညီပယီၤအတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်အခါ
သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ထီၣ်၀ဲတၢ်ရိၣ်ဖှိၣ်ဒီးဒီသဒၢသကိးဒုၣ်ဒါန့ၣ်လီၤ.
ကညီဖိတဖၣ်ဖဲ၁၉၄၇နံၣ်လါဖ့ၤဘူၤအါရံၤ(၅)သီန့ၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကရၢအဃိလၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကရၢ
အံၤဒ်သိးကအိၣ်ဒီးစိဒီးကမီၤအကဟုကညီၢ်အဂီၢ်ထံၣ်၀ဲလၢတၢ်ြကၢးဒုးအိၣ်ထီၣ်ပှၤစိာ်စုက၀ဲၤတကရၢလၢအ
ကဂၢၤဒီးဟ့ၣ်ဆူၣ်ထီၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကရၢအတၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲန့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်လၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကရၢကညီဖိတဖၣ်ဂဲၤလိာ်၀ဲသပှၢ်ပှၢ်လၢထံကီၢ်ကန့ၢ်အဂီၢ်လီၤ.အ၀ဲသ့ၣ်
ဂုာ်ကျဲးစၢးဃ့န့ၢ်၀ဲလၢတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အကျဲဘၣ်ဆၣ်ဒီးတၢ်နာ်တအိၣ်ဘၣ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်ကန့ၢ်ဘၣ်၀ဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးအကတၢၢ်မ့ၢ်တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ(သုးဂ့ၢ်၀ီ)အသိးတၢ်ဃ့န့ၢ်လၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးအကျဲမ့ၢ်တန့ၢ်လၢၤဘၣ်အ
ကျဲမ့ၢ်ကတၢၢ်ဒီးလၢတၢ်ကတီၤဆိပာ်သးလၢစုက၀ဲၤတၢ်ဒုးအဂီၢ်ကညီခိၣ်နၢ်လၢအမ့ၢ်မါဘးစၣ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲဒုးအိၣ်
ထီၣ်ကညီဒီကလုာ်ဂၢၤသးကရၢဖဲ (၁၉၄၆) နံၣ်လါယူၤလံ(၁၆)သီန့ၣ်လီၤ.
မုၢ်နံၤတနံၤအံၤမ့ၢ်မုၢ်တနံၤလၢကညီဖိအတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤပူၤန့ၣ်ကညီဖိတဖၣ်လၢတၢ်ဂၢၤက့ၤအဘူၣ်အတီၢ်အ
ဂီၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ပှၤဖီၣ်တၢ်စုက၀ဲၤတကရၢအဆိကတၢၢ်လၢကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤပူၤအဃိမ့ၢ်မုၢ်တနံၤလၢပသးပ့ၤ
နီၣ်အီၤတသ့ဘၣ်လၢပကသ့ၣ်နီၣ်ဟံးန့ၢ်တၢ်မၤလိဒီးမၤလၤကပီၤ
အီၤထီဘိန့ၣ်လီၤ.
ဂၢၤသးမ့ၢ်၀ဲတၢ်ဂၢၤလီၤက့ၤပသးသမူတၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအိၣ်ဒီးပှၤပတၢ်အီၣ်တၢ်အီပတၢ်ထူးတၢ်ၤပတၢ်အိၣ်တၢ်
ဆိးအလီၢ်တဖၣ်လီၤ.ကညီဖိတဖၣ်စးထီၣ်လၢမိၢ်ပၢ်ဖံဖုအစိၤလဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်လဲၤခီဖျိလၢအနးအကျံၤတဖၣ်ဒီး
တသ့ရိၣ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးလၢကြတီဆၢဒုၣ်ဒါအဂီၢ်ဘၣ်အဃိဖဲယပၣ်အစိၤကညီပယီၤအတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်အခါ
သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ထီၣ်၀ဲတၢ်ရိၣ်ဖှိၣ်ဒီးဒီသဒၢသကိးဒုၣ်ဒါန့ၣ်လီၤ.
ကညီဖိတဖၣ်ဖဲ၁၉၄၇နံၣ်လါဖ့ၤဘူၤအါရံၤ(၅)သီန့ၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကရၢအဃိလၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကရၢ
အံၤဒ်သိးကအိၣ်ဒီးစိဒီးကမီၤအကဟုကညီၢ်အဂီၢ်ထံၣ်၀ဲလၢတၢ်ြကၢးဒုးအိၣ်ထီၣ်ပှၤစိာ်စုက၀ဲၤတကရၢလၢအ
ကဂၢၤဒီးဟ့ၣ်ဆူၣ်ထီၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကရၢအတၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲန့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်လၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကရၢကညီဖိတဖၣ်ဂဲၤလိာ်၀ဲသပှၢ်ပှၢ်လၢထံကီၢ်ကန့ၢ်အဂီၢ်လီၤ.အ၀ဲသ့ၣ်
ဂုာ်ကျဲးစၢးဃ့န့ၢ်၀ဲလၢတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အကျဲဘၣ်ဆၣ်ဒီးတၢ်နာ်တအိၣ်ဘၣ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်ကန့ၢ်ဘၣ်၀ဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးအကတၢၢ်မ့ၢ်တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ(သုးဂ့ၢ်၀ီ)အသိးတၢ်ဃ့န့ၢ်လၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးအကျဲမ့ၢ်တန့ၢ်လၢၤဘၣ်အ
ကျဲမ့ၢ်ကတၢၢ်ဒီးလၢတၢ်ကတီၤဆိပာ်သးလၢစုက၀ဲၤတၢ်ဒုးအဂီၢ်ကညီခိၣ်နၢ်လၢအမ့ၢ်မါဘးစၣ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲဒုးအိၣ်
ထီၣ်ကညီဒီကလုာ်ဂၢၤသးကရၢဖဲ (၁၉၄၆) နံၣ်လါယူၤလံ(၁၆)သီန့ၣ်လီၤ.
မုၢ်နံၤတနံၤအံၤမ့ၢ်မုၢ်တနံၤလၢကညီဖိအတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤပူၤန့ၣ်ကညီဖိတဖၣ်လၢတၢ်ဂၢၤက့ၤအဘူၣ်အတီၢ်အ
ဂီၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ပှၤဖီၣ်တၢ်စုက၀ဲၤတကရၢအဆိကတၢၢ်လၢကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤပူၤအဃိမ့ၢ်မုၢ်တနံၤလၢပသးပ့ၤ
နီၣ်အီၤတသ့ဘၣ်လၢပကသ့ၣ်နီၣ်ဟံးန့ၢ်တၢ်မၤလိဒီးမၤလၤကပီၤ
အီၤထီဘိန့ၣ်လီၤ.
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး :
ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ
,
ကညီဒီကလုာ်မုၢ်နံၤလီၤဆီတဖၣ်
ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢမုၢ်နံၤ
ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢမုၢ်နံၤ
KNU Day 5 February 1947
လၢကညီဒီတကလုာ်အတၢ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤအပူၤသကိးတၢ်အပူၤန့ၣ်,တၢ်ရိာ်ဖှိၣ်ဃူဖှိးလိာ်သးန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢအ
ရ့ဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.လၢတၢ်န့ၢ်အဃိဖဲ၁၉၄၇နံၣ်ဖ့ၤဘူၤအါရံၤ(၃)သီတုၤ(၅)သီအနံၤကယဲၢ်မ့ၢ်ကညီကလုာ်ကရၢ
ခဲလၢာ်ကိးလိာ်သးပာ်ဖှိၣ်လိာ်သးဒီး အိၣ်ဖှိၣ်၀ဲဒၣ်ဖဲ၀့ၢ်တကူၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲန့ၣ်အဆၢကတီၢ်ကညီကလုာ်ကရၢလၢအအိၣ်တဖၣ်မ့ၢ်၀ဲ…
ဒီကလုာ် KNA Karen National Association
၁၈၈၁ နံၣ်န့ၣ် ဒီးကထၢၣ်ထံၣ်သၣ်ပၠၣ်,သရၣ်ယၣ်ဘးထိၢ်လိၢ် သ့ၣ်တဖၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤ.
ခိၣ်နၢ်အဂၤလၢတၢ်သ့ၣ်ညါပးကဲအီၤတဖၣ်မ့ၢ်၀ဲ,စီၤဒံၣ်ဖိမ့,စီၤဆၣ်စၣ်စံၣ်ဖိ,သရၣ်စၢ်ဘီၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.လၢယပၣ်
(ဖုၣ်ခီၣ်)အစိၤန့ၣ်ကရၢခိၣ်စီၤဘးမီၣ်လၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တလၢတပှဲၤဘၣ်အဖီခိၣ်,ယပၣ်(ဖုၣ်ခီၣ်)တဖၣ်စ့ၢ်ကီး ခီဖျိလၢထံၣ်ကမၣ်ကညီဖိတဖၣ်အဖီခိၣ်, ခိၣ်နၢ်တဖၣ် ဟူးဂဲၤက့ၤ၀ဲတဘူၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
BKNA (ဘူးဒးကညီဒီကလုာ်ကရၢ)
ဖဲ၁၉၄၀နံၣ်န့ၣ်ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ.အူပနး၀ၢ်သး,စီၤမၠးသ့,သရၣ်မါရှွ့ဘးတဖၣ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲ၀ဲန့ၣ်လီၤ.
KCO (ကညီလီၢ်ခၢၣ်သးကရၢ)
ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤဖဲ၁၉၄၃နံၣ်န့ၣ်လီၤ.ယပၣ်(ဖုၣ်ခီၣ်)အစိၤလၢတၢ်ကဟူးဂဲၤလၢကညီဖိတဖၣ်အဂီၢ်,ဆၣ်စၢ်
စံၣ်ဖိ တီခိၣ်ရိၣ်မဲ၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
KYO (ကညီသးစၢ်ကရၢ)
ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလၢ၁၉၄၆နံၣ်န့ၣ်လီၤ.ခီဖျိလၢ(KCO)အတၢ်မၤစၢၤအဃိတၢ်အၢၣ်လီၤဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤ.
မါဘးခ့ၣ်,မါ၀့မီၣ်,စီၤကၠီၣ်စ့သ့ၣ်တဖၣ်တီခိၣ်ရိာ်မဲ၀ဲန့ၣ်လီၤ.လၢခံခီဖျိလၢဒုၣ်ဒါအတၢ်ဂိာ်စုဂိာ်ခီၣ်အဃိကညီကလုာ်
ကရၢခံခါ (KYO) ဒီး (KRC)အံၤတကနၣ်ဃုာ်လိာ်သးလၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ်ခီကရဲးအခါဒ်သိးကညီကလုာ်ကရၢခဲလၢာ်တဖၣ်ကပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးက့ၤတၢ်အဂီၢ်ဘၣ်တၢ်စံး
ကတိၤဒီးတဲသကိးလၢအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.အ့စ့ၣ်ကီၢ်ရ့ၢ်ကရၢခိၣ်သရၣ်ဖိအ့ဟ့ၣ်ကူၣ်၀ဲလၢတၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ် (KNU-KarenNationalUnion) ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢဒီးကညီကရၢလွံၢ်ခါလၢာ်အၢၣ်လီၤတူၢ်လိာ်၀ဲအဃိ ဖဲ၁၉၄၇ နံၣ် ဖ့ၤဘူၤအါရံၤ (၅) သီအနံၤန့ၣ် ( KNU- Karen National Union ) ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ဘၣ်တၢ်ကရၢကရိဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ.
အခီၣ်ထံးန့ၣ်ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢလီၢ်ခၢၣ်သးခိၣ်နၢ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲကရၢခိၣ်စီၤစၣ်ဖိသ့ၣ်,ကရၢခိၣ်ခံအူလးဖ့ၣ်
,နဲၣ်ရွဲၣ်သရၣ်သၣ်ထိၣ်,မါကၠ့ထိအီၣ်,မါဘးခ့ၣ်,စီၤဘးအူကၠံ,သရၣ်သၣ်ဒ့ၣ်တဖၣ်ပာ်ဃုာ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်
န့ၣ်မ့ၢ်ကညီကလုာ်တၢ်ဃူတၢ်ဖှိၣ်သုးမုၢ်ဒိၣ်ဒီး မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးကရၢတဖုလၢအပာ်ဖှိၣ်မၤဃူဖှိးကညီဖိတဖၣ်ဒီးဒုးလဲၤ
ထီၣ်ကညီဖိ တဖၣ်ဆူညါန့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်ဖဲ၁၉၇၀၀ံၤအလီၢ်ခံတုၤအခဲအံၤခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်န့ၣ်မ့ၣ်ကရၢတဖုလၢအဟံးန့ၢ်မူဒါလၢတၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲကလုာ်
ဂ့ၢ်၀ီ,တၢ်ဂၢၤဖှိၣ်ပာ်ဖှိၣ်ကညီဖိတဖၣ်,တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢဒီးကီၢ်သူလ့ၤပၢြပးတၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲမူဒါဖး
ဒိၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.
KNU Day 5 February 1947
လၢကညီဒီတကလုာ်အတၢ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤအပူၤသကိးတၢ်အပူၤန့ၣ်,တၢ်ရိာ်ဖှိၣ်ဃူဖှိးလိာ်သးန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢအ
ရ့ဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.လၢတၢ်န့ၢ်အဃိဖဲ၁၉၄၇နံၣ်ဖ့ၤဘူၤအါရံၤ(၃)သီတုၤ(၅)သီအနံၤကယဲၢ်မ့ၢ်ကညီကလုာ်ကရၢ
ခဲလၢာ်ကိးလိာ်သးပာ်ဖှိၣ်လိာ်သးဒီး အိၣ်ဖှိၣ်၀ဲဒၣ်ဖဲ၀့ၢ်တကူၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲန့ၣ်အဆၢကတီၢ်ကညီကလုာ်ကရၢလၢအအိၣ်တဖၣ်မ့ၢ်၀ဲ…
ဒီကလုာ် KNA Karen National Association
၁၈၈၁ နံၣ်န့ၣ် ဒီးကထၢၣ်ထံၣ်သၣ်ပၠၣ်,သရၣ်ယၣ်ဘးထိၢ်လိၢ် သ့ၣ်တဖၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤ.
ခိၣ်နၢ်အဂၤလၢတၢ်သ့ၣ်ညါပးကဲအီၤတဖၣ်မ့ၢ်၀ဲ,စီၤဒံၣ်ဖိမ့,စီၤဆၣ်စၣ်စံၣ်ဖိ,သရၣ်စၢ်ဘီၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.လၢယပၣ်
(ဖုၣ်ခီၣ်)အစိၤန့ၣ်ကရၢခိၣ်စီၤဘးမီၣ်လၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တလၢတပှဲၤဘၣ်အဖီခိၣ်,ယပၣ်(ဖုၣ်ခီၣ်)တဖၣ်စ့ၢ်ကီး ခီဖျိလၢထံၣ်ကမၣ်ကညီဖိတဖၣ်အဖီခိၣ်, ခိၣ်နၢ်တဖၣ် ဟူးဂဲၤက့ၤ၀ဲတဘူၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
BKNA (ဘူးဒးကညီဒီကလုာ်ကရၢ)
ဖဲ၁၉၄၀နံၣ်န့ၣ်ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ.အူပနး၀ၢ်သး,စီၤမၠးသ့,သရၣ်မါရှွ့ဘးတဖၣ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲ၀ဲန့ၣ်လီၤ.
KCO (ကညီလီၢ်ခၢၣ်သးကရၢ)
ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤဖဲ၁၉၄၃နံၣ်န့ၣ်လီၤ.ယပၣ်(ဖုၣ်ခီၣ်)အစိၤလၢတၢ်ကဟူးဂဲၤလၢကညီဖိတဖၣ်အဂီၢ်,ဆၣ်စၢ်
စံၣ်ဖိ တီခိၣ်ရိၣ်မဲ၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
KYO (ကညီသးစၢ်ကရၢ)
ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလၢ၁၉၄၆နံၣ်န့ၣ်လီၤ.ခီဖျိလၢ(KCO)အတၢ်မၤစၢၤအဃိတၢ်အၢၣ်လီၤဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤ.
မါဘးခ့ၣ်,မါ၀့မီၣ်,စီၤကၠီၣ်စ့သ့ၣ်တဖၣ်တီခိၣ်ရိာ်မဲ၀ဲန့ၣ်လီၤ.လၢခံခီဖျိလၢဒုၣ်ဒါအတၢ်ဂိာ်စုဂိာ်ခီၣ်အဃိကညီကလုာ်
ကရၢခံခါ (KYO) ဒီး (KRC)အံၤတကနၣ်ဃုာ်လိာ်သးလၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ်ခီကရဲးအခါဒ်သိးကညီကလုာ်ကရၢခဲလၢာ်တဖၣ်ကပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးက့ၤတၢ်အဂီၢ်ဘၣ်တၢ်စံး
ကတိၤဒီးတဲသကိးလၢအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.အ့စ့ၣ်ကီၢ်ရ့ၢ်ကရၢခိၣ်သရၣ်ဖိအ့ဟ့ၣ်ကူၣ်၀ဲလၢတၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ် (KNU-KarenNationalUnion) ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢဒီးကညီကရၢလွံၢ်ခါလၢာ်အၢၣ်လီၤတူၢ်လိာ်၀ဲအဃိ ဖဲ၁၉၄၇ နံၣ် ဖ့ၤဘူၤအါရံၤ (၅) သီအနံၤန့ၣ် ( KNU- Karen National Union ) ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ဘၣ်တၢ်ကရၢကရိဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ.
အခီၣ်ထံးန့ၣ်ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢလီၢ်ခၢၣ်သးခိၣ်နၢ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲကရၢခိၣ်စီၤစၣ်ဖိသ့ၣ်,ကရၢခိၣ်ခံအူလးဖ့ၣ်
,နဲၣ်ရွဲၣ်သရၣ်သၣ်ထိၣ်,မါကၠ့ထိအီၣ်,မါဘးခ့ၣ်,စီၤဘးအူကၠံ,သရၣ်သၣ်ဒ့ၣ်တဖၣ်ပာ်ဃုာ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်
န့ၣ်မ့ၢ်ကညီကလုာ်တၢ်ဃူတၢ်ဖှိၣ်သုးမုၢ်ဒိၣ်ဒီး မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးကရၢတဖုလၢအပာ်ဖှိၣ်မၤဃူဖှိးကညီဖိတဖၣ်ဒီးဒုးလဲၤ
ထီၣ်ကညီဖိ တဖၣ်ဆူညါန့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်ဖဲ၁၉၇၀၀ံၤအလီၢ်ခံတုၤအခဲအံၤခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်န့ၣ်မ့ၣ်ကရၢတဖုလၢအဟံးန့ၢ်မူဒါလၢတၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲကလုာ်
ဂ့ၢ်၀ီ,တၢ်ဂၢၤဖှိၣ်ပာ်ဖှိၣ်ကညီဖိတဖၣ်,တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢဒီးကီၢ်သူလ့ၤပၢြပးတၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲမူဒါဖး
ဒိၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး :
ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ
,
ကညီဒီကလုာ်မုၢ်နံၤလီၤဆီတဖၣ်
ကညီဒီကလုာ်တၢ်သး၀ံၣ်
ဖဲ ၁၉၃၀ -၄၀ နံၣ်တၢ် ဂဲၤလိာ်လၢတၢ်ကပာ်ပနီၣ်ကညီ နံၣ်ထီၣ်သီအမုၢ်နံၤ,ကညီဒီကလုာ်တၢ်သး ၀ံၣ် ,က ညီ ဒီကလုာ်နီၣ်တယၢ် အဆၢကတီၢ် ကညီ ဒီ ကလုာ်တၢ်သး ၀ံၣ် ဒ်အမ့ၢ် တၢ်အကါ ဒိၣ် လၢ ကညီ ဒီကလုာ်အဂီၢ် အဃိ ,စီၤ စၣ် ဘးကွဲး၀ဲကညီ ဒီ ကလုာ် တၢ် သး၀ံၣ်ဒီးဆှၢနုာ်၀ဲဆူ က ညီဒီကလုာ်က ရၢ အပူၤ န့ၣ်လီၤ. ကညီ ခိၣ်နၢ် တဖၣ်အၢၣ်လီၤတူၢ် လိာ်သ ကိး ၀ဲအဃိကညီ ဒီ ကလုာ်တၢ် သး၀ံၣ်အိၣ်ထီၣ်၀ဲဖဲ နံၣ်အ၀ဲန့ၣ်ဒီး တၢ်သး၀ံၣ် အီၤလၢတၢ်မၤမူးလၢဘၣ်ဃးကညီ တၢ် ဆဲးတၢ် လၤလုၢ် လၢ်ထူသနူ ,တၢ် မၤဒွဲလၤတၢ် ကရၢ ကရိ တနီၤ နီၤတၢ် ဟ့ၣ် တၢ် ယူးယီၣ် ဆူကညီဒီကလုာ် နီၣ်တ ယၢ် ဒီးသး ၀ံၣ်ကညီ ဒီ ကလုာ်တၢ် သး၀ံၣ်ကိးဂီၤ ဒဲးလီၤ.ကညီဒီကလုာ် အ တၢ်သး၀ံၣ် မ့ၢ် ၀ဲ ,ယပှၤကလုာ်ယဲဧၢ,ပှၤလၢ အဂ့ၤကတၢၢ် , ယအဲၣ်ဒိၣ်နၤ ,နအဲၣ်တၢ်တီ တၢ် လိၤ ,တမှံၤနအဲၣ်တူၢ်လိာ် , နတၢ်အဂ့ၤကိးမၠိ , ယအဲၣ်ဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.
ကစၢၢ်သီသံၣ်အဂ့ၢ်
သီသံၣ်ကစၢၢ်အိၣ်သူၣ်လီၤအသးလၢကညီကီၢ်စဲၣ်ဒီးကရ့ၣ်နံၣ်ကီၢ်စဲၣ်အဆၢတီတီန့ၣ်လီၤ.လၢမုၢ်ထီၣ်တကပၤ
န့ၣ်ပှၢ်ဒိၣ်သ၀ီ,မုၢ်နုာ်တကပၤန့ၣ်လဲခံသ၀ီ,ကလံၤထံးတကပၤန့ၣ်ပဃိသ၀ီဒီးကလံၤစိးတကပၤန့ၣ်ဟံၣ်ဒီၣ်
ဃီၤသ၀ီတဖၣ်အိၣ်သူၣ်လီၤအသးန့ၣ်လီၤ.ကစၢၢ်သီသံၣ်ခိၣ်အံၤအကစီၤထီၣ်ထီလၢပီၣ်လဲၣ်အမဲာ်ဖံးခိၣ်၈၆၀၇
ခီၣ်ယီၢ်လီၤ.ကစၢၢ်အ၀ဲအံၤတၢ်စံး၀ဲလၢအသူအပှိၤဒီးအမံၤဟူသၣ်ဖျါ၀ဲလၢအမ့ၢ်ကစၢၢ်အသူအပှိၤလၢကညီကီၢ်
စဲၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.လၢကစၢၢ်အံၤအတူၢ်လိၤအိၣ်ဒီးတၢ်သူတၢ်ပှိၤဒီးကညီသးပှၢ်လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါတနီၤအလီၢ်
အကျဲဒ်အမ့ၢ်ဖုကတၢၢ်လၢအမ့ၢ်ကညီသးပှၢ်လၢပျၢၤလၢအမဲာ်ထံၣ်ဒံး၀ံအလီၢ်အကျဲအိၣ်၀ဲစ့ၢ်ကီးလီၤ.
ဖုကတၢၢ်မ့ၢ်စ့ၢ်ကီး ဖုမီၢ်တီၢ်အဖိခွါသဒါန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဖုကတၢၢ်ခူၣ်ဘီအလီၢ်,ဖုကတၢၢ်ဆဲးဘီအလီၢ်ဒီးဖုက
တၢၢ်သူၣ်ပလ့ၤဘိလၢအမ့ၢ် ၀ၣ်ြပံကဒံဖိတကလုာ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢညါပှၤလဲၤတၢ်က့ၤတၢ်လၢကစၢၢ်အံၤအ
လိၤပှၤနၢ်ဟူပှၤဆုအီၣ်ယီၢ်အီၣ်ဘုသီၣ်,ဆီအိၣ်အိသီၣ်,ဖိဒံဖိသၣ်ဂဲၤလိာ်ကွဲသီၣ်ဒီးတၢ်သီၣ်တၢ်သဲဒ်သ၀ီအိၣ်အ
သိးလီၤ,ဘၣ်ဆၣ်ပှၤတထံၣ်သ၀ီဘၣ်.လၢကစၢၢ်အံၤအတူၢ်လိၤအိၣ်စ့ၢ်ကီးဒီးကဆီ၀ါလၢအမ့ၢ်တၢ်သူတၢ်ပှိၤအ
လီၢ်အကျဲန့ၣ်လီၤ.ပှၤသါကမၤသံအီၤပှၤဆဲအီၤလၢမၢအလီၢ်,မၢန့ၣ်ကဲထီၣ်လၢလၢၢ်ဒီးအိၣ်တုၤမုၢ်မဆါတနံၤ
အံၤန့ၣ်လီၤ.
လၢကစၢၢ်အဒီခိၣ်န့ၣ်အိၣ်ဒီးတကီၤထူၣ်ဒီးတကျၢထူၣ်တဖၣ်လီၤဂာ်ဒံးပှၤသူၣ်ပာ်၀ဲ,ဒီးတၢ်ထူၣ်တၢ်ဘိတနီၤအိၣ်
ဒံး၀ဲတုၤခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးနိၣ်အလီၢ်အိၣ်၀ဲတဖျၢၣ်, လၢညါပှၤသးပှၢ်ဖဲန့ၣ်တဖၣ်တဲ၀ဲထံအိၣ်ထီ
လၢအလိၤလီၤ.ဘၣ်ဆၣ်တုၤကီၤလၤ၀ါသုးဟဲထီၣ်အိၣ်တဘျီနိၣ်အံၤလီၤသံးကွံာ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.ကစၢၢ်သီသံၣ်အံၤ
မ့ၢ်ကစီၤထီၣ်ထီ၀ဲ၈၆၀၇ခီၣ်ယီၢ်ဘၣ်ဆၣ်ထံထီၣ်ပၢၢ်အိၣ်လၢအပျိၢ်ခိၣ်လီၤ.ကစၢၢ်အံၤအလိၤအိၣ်စ့ၢ်ကီးဒီးဆူဂီၤ, ဆူဘီလၢအမ့ၢ်တၢ်သူတၢ်ပှိၤတကလုာ်န့ၣ်လီၤ. လၢအပူၤကွံာ်ပှၤသးပှၢ်တဖၣ်တဲ၀ဲသံၣ်ဖိဖီဖိလၢအအိၣ်လၢက
စၢၢ်ဒီခိၣ်န့ၣ်နကွၢ်ဃံလၤဘၣ်ဆၣ်နဟဲက့ၤစိာ်သူၣ်အီၤလၢဟံၣ်တန့ၢ်ဘၣ်. နမ့ၢ်ဟဲက့ၤစိာ်နဟဲက့ၤကျဲတဘၣ်
လၢၤဘၣ်, နမ့ၢ်ပာ်ကွံာ်အီၤမးနဟဲက့ၤဆူဟံၣ်ဘၣ်လီၤ.
သီသံၣ််ခိၣ််အတၢ်ဘၣ်ထွဲွဲဒီးကညီဖိလၢကၠီၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်
ဖါတံၢ်မူစီး, လၢမဲးခးပူသ၀ီ, ကံၢ်မဲကီၢ်ရ့ၣ်အံၣ်အုထီၣ်အထါခံဆၢဒ်
အံၤ,
သီသံၣ်ခိၣ်ဒီးလီၤလၢယိၤ, ယိၤမၤကၤကျိၣ်မၤကၤမိၤ
သီသံၣ်ခိၣ်ဒီးလၢပယီၤ, ပယီၤမၤကၤအီၣ်ကဆီ
သီသံၣ်ခိၣ်ဒီးလီၤလၢဘှဲ, ဘှဲအိၣ်ဘှဲမၤလိၢ်မၤလဲ
သီသံၣ်ခိၣ်ဒီးလီၤမုၢ်နုာ်, ကညီအိၣ်ဖဲးသံၣ်ဖဲးခုး
သီသံၣ်ခိၣ်ဒီးထီၣ်ဒီးဆှဲ, ပှီၤဂီၤခိၣ်ဒီးထီၣ်ဒီးဆှဲ
ပှၤမှံၤလဲၤပှၤမှံၤစးကျဲ, ပှၤပှၢ်လဲၤပှၤပှၢ်စးကျဲ
တၢ်တစးကျဲမ့ၢ်ပဒဲ, လဲၤဒၣ်၀ဲဟးဖျိးဒၣ်၀ဲ
ဖါတံၢ်မူစီးစံး၀ဲဒၣ်လၢကညီဖိမ့ၢ်အိၣ်ြပံအိၣ်ြပါသနာ်က့အခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိန့ၣ်ဟဲဒၣ်လၢသီသံၣ်ပှီၤဂီၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်ထါတၢတဆၢပာ်ဖျါ၀ဲအသိးကညီဖိတဖၣ်
အတၢ်လုၢ်အီၣ်အသးသမူန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်ဖဲးခုးဖဲးသံၣ်န့ၣ်လီၤ.ကညီဖိဒီးတၢ်ဖဲးခုးဖဲးသံၣ်န့ၣ်အိၣ်စဲဘူးလိာ်အသးန့ၣ်
လီၤ.အ၀ဲမ့ၢ်တလဲၤထံၣ်ဘၣ်သီသံၣ်ပှီၤဂီၤနီတဘျီၣ်နာ်သက့ဖဲအ၀ဲသ့ၣ်မၤတၢ်လုၢ်တၢ်ပါ်အခါယၢၤထီၣ်ဘၣ်သီ
သံၣ်ခိၣ်အမံၤန့ၣ်လီၤ.အ၀ဲပာ်လီၤအသးလၢအကလဲၤဟးဆူသီသံၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ.တၢ်ကီတၢ်ခဲမ့ၢ်အိၣ်ထဲလဲၣ်နာ်
သက့,အ၀ဲစံး၀ဲလကဘၣ်လဲၤတခီခီသံကွၢ်သံဒိးတၢ်တခီခီဒ်ထါလၢထးပာ်ဖျါ၀ဲအသိးန့ၣ်လီၤ.လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ
ကစၢၢ်သီသံၣ်အံၤမ့ၢ်စဲဃဲၤကစၢၢ်အကါဒိၣ်တဖျၢၣ်လၢကညီဖိခဲလၢာ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.မ့ၢ်လၢကညီအလုၢ်လၢ်တၢ်ဆဲး
တၢ်လၤအိၣ်စဲဘူးအသးဒီးကစၢၢ်တဖျၢၣ်အံၤအဃိန့ၣ်လီၤ.
ဟံးန့ၢ်အီၤလၢကညီတၢ်စံၣ်ဃဲၤတဲဃဲၤလံာ်အပူၤ
န့ၣ်ပှၢ်ဒိၣ်သ၀ီ,မုၢ်နုာ်တကပၤန့ၣ်လဲခံသ၀ီ,ကလံၤထံးတကပၤန့ၣ်ပဃိသ၀ီဒီးကလံၤစိးတကပၤန့ၣ်ဟံၣ်ဒီၣ်
ဃီၤသ၀ီတဖၣ်အိၣ်သူၣ်လီၤအသးန့ၣ်လီၤ.ကစၢၢ်သီသံၣ်ခိၣ်အံၤအကစီၤထီၣ်ထီလၢပီၣ်လဲၣ်အမဲာ်ဖံးခိၣ်၈၆၀၇
ခီၣ်ယီၢ်လီၤ.ကစၢၢ်အ၀ဲအံၤတၢ်စံး၀ဲလၢအသူအပှိၤဒီးအမံၤဟူသၣ်ဖျါ၀ဲလၢအမ့ၢ်ကစၢၢ်အသူအပှိၤလၢကညီကီၢ်
စဲၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.လၢကစၢၢ်အံၤအတူၢ်လိၤအိၣ်ဒီးတၢ်သူတၢ်ပှိၤဒီးကညီသးပှၢ်လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါတနီၤအလီၢ်
အကျဲဒ်အမ့ၢ်ဖုကတၢၢ်လၢအမ့ၢ်ကညီသးပှၢ်လၢပျၢၤလၢအမဲာ်ထံၣ်ဒံး၀ံအလီၢ်အကျဲအိၣ်၀ဲစ့ၢ်ကီးလီၤ.
ဖုကတၢၢ်မ့ၢ်စ့ၢ်ကီး ဖုမီၢ်တီၢ်အဖိခွါသဒါန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဖုကတၢၢ်ခူၣ်ဘီအလီၢ်,ဖုကတၢၢ်ဆဲးဘီအလီၢ်ဒီးဖုက
တၢၢ်သူၣ်ပလ့ၤဘိလၢအမ့ၢ် ၀ၣ်ြပံကဒံဖိတကလုာ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢညါပှၤလဲၤတၢ်က့ၤတၢ်လၢကစၢၢ်အံၤအ
လိၤပှၤနၢ်ဟူပှၤဆုအီၣ်ယီၢ်အီၣ်ဘုသီၣ်,ဆီအိၣ်အိသီၣ်,ဖိဒံဖိသၣ်ဂဲၤလိာ်ကွဲသီၣ်ဒီးတၢ်သီၣ်တၢ်သဲဒ်သ၀ီအိၣ်အ
သိးလီၤ,ဘၣ်ဆၣ်ပှၤတထံၣ်သ၀ီဘၣ်.လၢကစၢၢ်အံၤအတူၢ်လိၤအိၣ်စ့ၢ်ကီးဒီးကဆီ၀ါလၢအမ့ၢ်တၢ်သူတၢ်ပှိၤအ
လီၢ်အကျဲန့ၣ်လီၤ.ပှၤသါကမၤသံအီၤပှၤဆဲအီၤလၢမၢအလီၢ်,မၢန့ၣ်ကဲထီၣ်လၢလၢၢ်ဒီးအိၣ်တုၤမုၢ်မဆါတနံၤ
အံၤန့ၣ်လီၤ.
လၢကစၢၢ်အဒီခိၣ်န့ၣ်အိၣ်ဒီးတကီၤထူၣ်ဒီးတကျၢထူၣ်တဖၣ်လီၤဂာ်ဒံးပှၤသူၣ်ပာ်၀ဲ,ဒီးတၢ်ထူၣ်တၢ်ဘိတနီၤအိၣ်
ဒံး၀ဲတုၤခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးနိၣ်အလီၢ်အိၣ်၀ဲတဖျၢၣ်, လၢညါပှၤသးပှၢ်ဖဲန့ၣ်တဖၣ်တဲ၀ဲထံအိၣ်ထီ
လၢအလိၤလီၤ.ဘၣ်ဆၣ်တုၤကီၤလၤ၀ါသုးဟဲထီၣ်အိၣ်တဘျီနိၣ်အံၤလီၤသံးကွံာ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.ကစၢၢ်သီသံၣ်အံၤ
မ့ၢ်ကစီၤထီၣ်ထီ၀ဲ၈၆၀၇ခီၣ်ယီၢ်ဘၣ်ဆၣ်ထံထီၣ်ပၢၢ်အိၣ်လၢအပျိၢ်ခိၣ်လီၤ.ကစၢၢ်အံၤအလိၤအိၣ်စ့ၢ်ကီးဒီးဆူဂီၤ, ဆူဘီလၢအမ့ၢ်တၢ်သူတၢ်ပှိၤတကလုာ်န့ၣ်လီၤ. လၢအပူၤကွံာ်ပှၤသးပှၢ်တဖၣ်တဲ၀ဲသံၣ်ဖိဖီဖိလၢအအိၣ်လၢက
စၢၢ်ဒီခိၣ်န့ၣ်နကွၢ်ဃံလၤဘၣ်ဆၣ်နဟဲက့ၤစိာ်သူၣ်အီၤလၢဟံၣ်တန့ၢ်ဘၣ်. နမ့ၢ်ဟဲက့ၤစိာ်နဟဲက့ၤကျဲတဘၣ်
လၢၤဘၣ်, နမ့ၢ်ပာ်ကွံာ်အီၤမးနဟဲက့ၤဆူဟံၣ်ဘၣ်လီၤ.
သီသံၣ််ခိၣ််အတၢ်ဘၣ်ထွဲွဲဒီးကညီဖိလၢကၠီၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်
ဖါတံၢ်မူစီး, လၢမဲးခးပူသ၀ီ, ကံၢ်မဲကီၢ်ရ့ၣ်အံၣ်အုထီၣ်အထါခံဆၢဒ်
အံၤ,
သီသံၣ်ခိၣ်ဒီးလီၤလၢယိၤ, ယိၤမၤကၤကျိၣ်မၤကၤမိၤ
သီသံၣ်ခိၣ်ဒီးလၢပယီၤ, ပယီၤမၤကၤအီၣ်ကဆီ
သီသံၣ်ခိၣ်ဒီးလီၤလၢဘှဲ, ဘှဲအိၣ်ဘှဲမၤလိၢ်မၤလဲ
သီသံၣ်ခိၣ်ဒီးလီၤမုၢ်နုာ်, ကညီအိၣ်ဖဲးသံၣ်ဖဲးခုး
သီသံၣ်ခိၣ်ဒီးထီၣ်ဒီးဆှဲ, ပှီၤဂီၤခိၣ်ဒီးထီၣ်ဒီးဆှဲ
ပှၤမှံၤလဲၤပှၤမှံၤစးကျဲ, ပှၤပှၢ်လဲၤပှၤပှၢ်စးကျဲ
တၢ်တစးကျဲမ့ၢ်ပဒဲ, လဲၤဒၣ်၀ဲဟးဖျိးဒၣ်၀ဲ
ဖါတံၢ်မူစီးစံး၀ဲဒၣ်လၢကညီဖိမ့ၢ်အိၣ်ြပံအိၣ်ြပါသနာ်က့အခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိန့ၣ်ဟဲဒၣ်လၢသီသံၣ်ပှီၤဂီၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်ထါတၢတဆၢပာ်ဖျါ၀ဲအသိးကညီဖိတဖၣ်
အတၢ်လုၢ်အီၣ်အသးသမူန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်ဖဲးခုးဖဲးသံၣ်န့ၣ်လီၤ.ကညီဖိဒီးတၢ်ဖဲးခုးဖဲးသံၣ်န့ၣ်အိၣ်စဲဘူးလိာ်အသးန့ၣ်
လီၤ.အ၀ဲမ့ၢ်တလဲၤထံၣ်ဘၣ်သီသံၣ်ပှီၤဂီၤနီတဘျီၣ်နာ်သက့ဖဲအ၀ဲသ့ၣ်မၤတၢ်လုၢ်တၢ်ပါ်အခါယၢၤထီၣ်ဘၣ်သီ
သံၣ်ခိၣ်အမံၤန့ၣ်လီၤ.အ၀ဲပာ်လီၤအသးလၢအကလဲၤဟးဆူသီသံၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ.တၢ်ကီတၢ်ခဲမ့ၢ်အိၣ်ထဲလဲၣ်နာ်
သက့,အ၀ဲစံး၀ဲလကဘၣ်လဲၤတခီခီသံကွၢ်သံဒိးတၢ်တခီခီဒ်ထါလၢထးပာ်ဖျါ၀ဲအသိးန့ၣ်လီၤ.လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ
ကစၢၢ်သီသံၣ်အံၤမ့ၢ်စဲဃဲၤကစၢၢ်အကါဒိၣ်တဖျၢၣ်လၢကညီဖိခဲလၢာ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.မ့ၢ်လၢကညီအလုၢ်လၢ်တၢ်ဆဲး
တၢ်လၤအိၣ်စဲဘူးအသးဒီးကစၢၢ်တဖျၢၣ်အံၤအဃိန့ၣ်လီၤ.
ဟံးန့ၢ်အီၤလၢကညီတၢ်စံၣ်ဃဲၤတဲဃဲၤလံာ်အပူၤ
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး :
ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ကညီတၢ်စံၣ်ဃဲၤတဲဃဲၤတဖၣ်
ယပာ်ကဖၢလၢယသး လၢယမ့ၢ်ကညီကလုာ် လၢမနုၤအဃိလဲၣ်
ဒ်ယမ့ၢ်ကညီဖိတဂၤအသိး န့ၣ်ယထံယကီၢ်တၢ်သဘျ့မ့ၢ် တအိၣ်ဒံးဘၣ်ဆၣ်သနာ် က့ယပာ်ကဖၢလၢယသးလၢ ယမ့ၢ်ကညီဖိတဂၤခီဖျိလၢ ယအိၣ်ဒီးယကျိာ်ယလံာ် ယလဲၢ်ဒီးတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ လုၢ်လၢ်သကဲာ်ပ၀းလၢမိၢ်ပၢ် ဖံဖုဟ့ၣ်သါပှၤအါမံၤလၢအ ကဲထီၣ်တၢ်အုၣ်အသးလီၤ တံၢ်လီၤဆဲးဒ်ပှၤတကလုာ် နီၢ်နီၢ်အသိးလၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢ အံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်ပှၤကလုာ်ဂၤ ပာ်ကဖၢလၢအသးလၢ အအိၣ်၀ဲဒီးအကျိာ် အလံာ်အလဲၢ်တၢ်ဆဲး တၢ်လၤအလၢအပှဲၤ အသိးန့ၣ်ပ၀ဲကညီဖိ စ့ၢ်ကီးပအိၣ်ဒီး ပကျိာ် ပလံာ်ပလဲၢ် အတၢ်လီၤဆီဒီး ကလုာ်ဂၤတဖၣ်ဒ် ပစံးတၢ်အသိး (တၢ်စံးတၢ်ကတိၤ) လၢအဘၣ်တၢ် ကတိၤအီၤဒီမိၢ်ဖါ လၢအတအိၣ်ဒီးက လုာ်ဂၤတဖၣ်ဘၣ်. အဒိ (အီၣ်မ့ၤအီၣ်ထံ) (ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်) (တၢ်စူၢ်တၢ်နာ်) (တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤ) (မၤကူၣ်မၤကၤ) (တူၢ်တံၢ်တူၢ်တမှံၤ) (အီထံအီနိ) ဒီးအဂုၤအဂၤ တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်စံးတၢ်ကတိၤ သ့ၣ်တဖၣ်အံၤမ့ၢ် ၀ဲမိၢ်ပၢ်ဖံဖုဟ့ၣ်သါ တ့ၢ်ပှၤတၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤ ဒိၣ်ဖးဒိၣ်တမံၤလၢ အကဲထီၣ်တၢ်အုၣ် အသးလၢပမ့ၢ်ကလုာ် တကလုာ်န့ၣ်လီၤ.ပအိၣ် တ့ၢ်စ့ၣ်ကီးဒီးပလံာ်ပလဲၢ်လီၤ ဆီဆီဒ်ကလုာ် ဂၤအိၣ်ဒီးအလံာ် အလဲၢ်လၢအ ကွဲး၀ဲဒီးဖး၀ဲအသိးစ့ၣ် ကီးန့ၣ်လီၤ. ပအိၣ်စ့ၣ်ကီးဒီး လံာ်ဆီ၀ဲးလၢအမ့ၢ်ကညီအ လံာ်မဲာ်ဖျၢၣ်နီၢ်နီၢ်ဒ်မိၢ်ပၢ်သူၣ် က့သးပှၢ်တဖၣ် အတၢ်အုၣ်တ့ၢ်အ သးအသိး မုၢ်မဆါ တနံၤညါအံၤမ့ၢ်တ အိၣ်ဒံးဒီးပှၤသ နာ်က့ပနာ် သပှၢ်ကတၢၢ်လၢမုၢ်ကအိၣ်၀ဲ တနံၤန့ၣ်ပ ကထံၣ်န့ၢ်က့ၤဒီးကွဲးဘၣ် ဖးဘၣ်က့ၤသပှၢ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. ပအိၣ်စ့ၣ်ကီးဒီးပတၢ်ဆဲး တၢ်လၤအကလုာ် ကလုာ်လၢအမ့ၢ် တၢ်အုၣ်သးနီၢ်နီၢ်လၢ ပဂီၢ်စ့ၣ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
၁. တၢ်ကူတၢ်ကၤ
ပ၀ဲကညီဖိ အတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီ မ့တအိၣ်ဒံးဘၣ်သနာ်က့ ကညီအကူအကၤတဖၣ် အိၣ်ဖျါ၀ဲဆှုၣ်ဆှုၣ်ဘှဲၣ်ဘှဲၣ် ဒီးဖျါဃံဖျါလၤ လၢပမဲာ်ညါဒီး ကလုာ်ဂၤတဖၣ် အမဲာ်ညါဒီးဖျါ လီၤဆီဒိၣ်မးလၢ အ၀ဲသ့ၣ်အမဲာ်ညါဖဲ ပကူထီၣ်ကၤထီၣ် တဘျီလၢ်လၢ်ဒီးကဲထီၣ် တၢ်အုၣ်အသးလၢပှၤ ကလုာ်ဂၤတဖၣ်ဖဲ အထံၣ်ပှၤထဲ ပကူပကၤဒၣ်လဲာ် တဘျီဃီသ့ၣ်ညါပှၤ လၢပမ့ၢ်ကညီက လုာ်န့ၣ်လီၤ.
၂. လုၢ်ဖိထါဖိ
ကလုာ်ကိးကလုာ်ဒဲး န့ၣ်ပနာ်စ့ၣ်ကီးလၢ ကအိၣ်၀ဲဒီးအလုၣ်ဖိထါဖိ ဒၣ်၀ဲဒ်အကလုာ် အသိးန့ၣ်လီၤ. ပ၀ဲကညီဖိစ့ၣ်ကီး ပအိၣ် ဒီးပလုၣ်ဖိထါဖိလၢ အမ့ၢ်မိၢ်ပၢ်ဖံဖုအတၢ်ဟ့ၣ် သါပှၤဒီးပမ့ၢ်ထိၣ် သြတီၤအီၤဒီးကလုာ် ဂၤအလုၣ်ဖိထါဖိ တဖၣ်န့ၣ်လီၤ ဆီဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ကညီဖိအထါန့ၣ် အိၣ်၀ဲအါကလုာ်ဘၣ်ဆၣ် တၢ်လၢအလီၤဆီဒိၣ်မး (၁) တမံၤန့ၣ် ထါကိးကလုာ်ဒဲး န့ၣ်တကျိၤန့ၣ် ကဘၣ်အိၣ်၀ဲဒၣ်နွံဖျၢၣ် ဒီးခံကျိၤန့ၣ်ကဘၣ် အိၣ်၀ဲဒၣ်တဆံလွံၢ်ဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးထါမ့ၢ်ပါ်ဖှိၣ်လိာ် အသးခံကျိၤလၢာ်မး အခီပညီ ဖျါလၢပှဲၤန့ၣ်လီၤ. (၂) မံၤတမံၤမ့ၢ်၀ဲထါခံကျိၤ အကတၢၢ်န့ၣ်အတၢ်သီၣ် ကဘၣ်ဒံးသိးသိး လိာ်အသးလီၤ. (၃) တၢ်အုၣ်အသးအဂၤတမံၤ န့ၣ်ထါတဖျၢၣ်န့ၣ်ဘၣ် တၢ်ဆူးကါအီၤ အခီပညီသ့တုၤ လၢနွံမံၤညါန့ၣ်လီၤ. (၄) မၤကဒီးတမံၤန့ၣ် ထါတဖျၢၣ်န့ၣ် အိၣ်၀ဲဒၣ်သ့ခံကျိၤ လွံၢ်ကျိၤ ဃိးကျိၤ ဒီးအါန့ၣ်အန့ၢ် န့ၣ်ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ တမံၤလၢနကတဲ ဖျါထီၣ်အခီပညီ လၢလၢပှဲၤပှဲၤန့ၣ်လီၤ. အ၀ဲအံၤမ့ၢ် ယတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် ပကညီဖိအထါ အတၢ်လီၤဆီဒိၣ်မးလၢ အလီၤဆီန့ၢ်ကလုာ်ဂၤ အထါတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
၃. တၢ်ဒ့တၢ်အူ
တၢ်ဒ့တၢ်အူဒ်အမ့ၢ်ကျိၣ် ကွဲၤ တနၢ် သီတူၢ် ဒၢ မိၤ စှၢၢ်စှံး ပံဘါ ပီၤကူ တဃံၤဒီး အဂုၤအဂၤအိၣ်ဒံး၀ဲအါမံၤ န့ၣ်လီၤ.
(ကျိၣ်) ကျိၣ်တမံၤန့ၣ် အိၣ်၀ဲဒၣ်အါကလုာ် ဒီးအတၢ်ပနီၣ်အိၣ်၀ဲဒၣ်အါမံၤ လၢအလီၤဆီလိာ် အသးစုာ်စုာ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်အတၢ်ပာ်ပ နီၣ်အတၢ်ပနီၣ် အိၣ်၀ဲအသိးန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဆူးကါ စ့ၣ်ကီးအီၤ ဒ်မူးအကလုာ်လၢ တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤလၢ တၢ်ကဘၣ်ဆူးကါ အီၤအဂီၢ် န့ၣ်လီၤ. ကျိၣ်တကလုာ် ဒီးတကလုာ်ဒ်အတၢ်ပနီၣ် အသိးန့ၣ် အိၣ်စ့ၣ်ကီးဒီးအခီပညီ လီၤဆီလိာ်သး ဒီးအသူးအသ့ၣ် လီၤဆီလိာ်သး စ့ၣ်ကီးန့ၣ်လီၤ. အဂၤတမံၤဒ်ပစံး တၢ်အသိး (တဃံၤ) တဃံၤစ့ၣ်ကီး ကညီဖိတဖၣ်ဆူး ကါ၀ဲလၢတၢ်အိၣ် သကိးလိာ်သး တဲသကိးတၢ်လၢထါ သူ၀ဲလၢတဃံၤ တကတိၤ၀ဲလၢထးခိၣ်ဘၣ် တဲ၀ဲခီဖျိ လၢတဃံၤလီၤ. ပှၤလၢတနၢ်ပၢၢ်ဘၣ်တဃံၤ အတၢ်သီၣ်အ လုၢ်အလၢ်ဘၣ် န့ၣ်တနၢ်ပၢၢ်ဘၣ် ပှၤတဖၣ်လၢ အကတိၤလိာ်အသး လၢတဃံၤဘၣ့် တဃံၤအံၤဘၣ်တၢ်ဆူးကါအီၤ ဒ်တၢ်အသီၣ် (မၠူစ့း) လၢတၢ်ကတိၤလိာ်သး လၢမုၣ်ကနီၤဖိၣ်သၣ်ခွါ အဘၢၣ်စၢၤအါဒၣ် တၢ်တက့ၢ်ဒီး မ့ၢ်တၢ်ခူသူၣ်ဖးဒိၣ်တမံၤ လၢပှၤတမၤလိဘၣ် တဃံၤအလုၢ်အလၢ် လၢကနၢ်ပၢၢ်၀ဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဒ့တၢ်အူအဂၤအါမံၤ တၢ်ပာ်ပနီၣ်လီၤဆီလၢတၢ်ဆူး ကါအီၤအဂီၢ်အဃိမ့ၢ် ပတၢ်ဆဲးတၢ်လၤလၢအလီၤ ဆီစ့ၣ်ကီးဒီးကဲထီၣ်တၢ်အုၣ် အသးအါမံၤလၢအအုၣ်အသး လၢပမ့ၢ်ကလုာ်တကလုာ် လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤဒီး ယပာ်ကဖၢလၢယသး လၢယအိၣ်ဒီးကလုာ် အတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ် ဒ်အံၤအသိးန့ၣ်လီၤ.
လုၢ်လၢ်သကဲာ်ပ၀း
မိၢ်ပၢ်ဖံဖုအလုၢ်လၢ် သကဲာ်ပ၀းလုၢ်ဒိၣ် ပှ့ၤဒိၣ်ဒီးလီၤအဲၣ်လီၤ ကွံလၢပြကၢးဟံးကီၤအီၤ အိၣ်၀ဲအါမံၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်အဲၣ်တူၢ်တံၢ်တူၢ်တမှံၤ တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤဒီး တၢ်မၤဒိးမၤကၣ် မၤကလုာ်အီၣ်ကစု ဒီးအဂုၤအဂၤတဖၣ် အါမံၤန့ၣ်လီၤ.
၁. တၢ်အဲၣ်တူၢ်တံၢ်တူၢ်တမှံၤ
ဖဲနလဲၤဘၣ်လၢ ကညီခိခိၣ်ဒူသ၀ီတဖျၢၣ် ဂ့ၤတဖျၢၣ်ဂ့ၤ န့ၣ်နကသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ ဟံၣ်ကိးဖျၢၣ်ဒဲးန့ၣ် အိၣ်ဒီးမူဒါဖးဒိၣ် လၢအ ဘၣ်တူၢ်တံၢ်တူၢ်တ မှံၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤကိးနီၣ်ဂၤဒဲးန့ၣ် အိၣ်ဒီးမူဒါတၢ်ပါ်သး လုၢ်လၢ်၀ဲအံၤန့ၣ်တ မ့ၢ်တၢ်မၢဆူၣ်ဘၣ် တမ့ၢ်တၢ်မၤ၀ံၤမူဒါဘၣ် မ့ၢ်လုၢ်လၢ်သကဲာ်ပ၀း လီၤဆီတခါလၢအအိၣ် ထီၣ်၀ဲဒၣ်လၢ အသူၣ်ကံၢ်သးလဲ အပူၤလၢမိၢ်ပၢ် ဖံဖုဟ့ၣ်သါအီၤ ဒီးမၤ၀ဲမူဒါအံၤလၢ တၢ်အဲၣ်ဘၣ်ဒီးတၢ်သးအိၣ် နီၢ်နီၢ်ကိးဂၤဒဲးစုာ်စုာ်န့ၣ်လီၤ. (အဒိ) ဖဲတမှံၤလဲၤတုၤဘၣ်လၢ ဒူသ၀ီတဖျၢၣ်ဖျၢၣ် အပူၤ န့ၣ်,နမ့ၢ်လဲၤတုၤဘၣ်လၢ မုၢ်ဘၣ်ဂ့ၤမုၢ်ဟါဂ့ၤ ဟံၣ်ကိးဖျၢၣ်ဒဲးလၢ ဒူသ၀ီအပူၤန့ၣ်သ့ၣ်ညါ ၀ဲချ့သဒံးဒီးကတဲာ် ကတီၤတၢ်အီၣ် လၢတမှံၤတပျီၤအဂီၢ် ဒ်တၢ်အိၣ်ဒီးအီၤအသိး ဒီးတုၤအကတဲာ်ကတီၤ ၀ဲ၀ံၤန့ၣ်နကထံၣ် ဘၣ်လၢဟံၣ်ခၢၣ်စးတဖၣ် ဟဲကိးနၤလၢနကလဲၤ အီၣ်တၢ်အီတၢ်လၢ အဟံၣ်ဒီးတူၢ်လိာ်နၤ ပှဲၤဒီးတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံ လၢတၢ်မဲာ်မုာ်နါဆၢ ဒီးတၢ်သူၣ်ခုသး ခုန့ၣ်လီၤ.
၂.တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤ
ဒူသ၀ီတဖျၢၣ်ဘၣ် တဖျၢၣ်စုာ်စုာ်န့ၣ် ညီနုၢ်အိၣ်ဒီးပှၤပ တီၢ်မုၢ်တဖၣ်လၢအလီၤ ဆီလိာ်အသးလီၤ. ဒ်ပစံးတၢ်အသိး ပှၤဖှှီၣ်ဒိၣ်မး ဒီးပှၤဖှီၣ် ဒီးပှၤမၤသ့အီၣ်ဘၣ် ဒီးပှၤတၢ်အိၣ်တၢ်ယၢၤ ပှၤမုၣ်ကမဲဖိၣ်ဃဲ ဒီးပှၤအိၣ်ဒီးဟံၣ်ဃီလၢပှဲၤ ပှၤတူၢ်ဒိၣ်ကီၤဒိၣ် ဒ် လဲၣ်ဂ့ၤဒ်လဲၣ်ဂ့ၤန့ၣ် ကညီဒူသ၀ီတဖၣ်န့ၣ် လၢအတၢ်မၤမုာ်မၤ၀ဲၤ န့ၣ်ဟ့ၣ်လီၤစ့ၣ်ကီးအ တၢ်ဆၢကတီၢ်လီၤဆီ ဒၣ်တၢ်လၢအဒူဖိသ၀ီဖိလၢ အလီၤတစ့ၤ တၢ်တအိၣ်တယၢၤဘၣ်တဖၣ် အဂီၢ်ဒီးတိစၢၤ မၤစၢၤ၀ဲလၢ အမုာ်အ၀ဲၤကကဲထီၣ် ကဲထီအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တလဲၤကပာ်ကွၢ်တလီၤလိာ်အသးဘၣ်.
၃. တၢ်မၤဒိးမၤကၣ်
တုၤပစံးတၢ်မၤဒိး မၤကၣ်မ့ၢ်တၢ်မၤ သကိးတၢ်ဒီဖုဒီ ကရူၢ်ဒ်ပစံးတၢ်အသိး န့ၣ်လၢနမၤမုၢ်မၤ၀ဲၤ တဟံၣ်တဃီအပူၤန့ၣ် ပှၤအါဂၤဟဲမၤ သကိးတၢ်ဒီးနၤ မၤကဒီးအသီတနံၤန့ၣ် နလဲၤမၤသကိးတၢ် လၢပှၤအဂၤတ ဂၤအမုၢ်အ၀ဲၤ ဒ်န့ၣ်အသိးမၤ ကဒီးတနံၤန့ၣ် ဆူပှၤအဂၤတဂၤကဒီး မၤသကိး၀ဲတနံၤ ဘၣ်တနံၤတုၤအဆၢခိး လိာ်က့ၤသးတ၀ီဘၣ်တ၀ီ ဒ်န့ၣ်အသိးတကွၢ် ဒိၣ်ဆံးအါစှၤ လိာ်အသးဘၣ့် အဒိ ဟံၣ်ဖိဃီဖိလၢပိာ်ခွါ တအိၣ်ဘၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ ပှၤဒိၣ်တုာ်ခိၣ်ပှဲၤတအိၣ်ဘၣ် မ့ၢ်ဂ့ၤတပာ် ဖုၣ်ထီ လိာ်အသးလၢတဂၤ မၤတၢ်စၢ် တဂၤမၤတၢ်ဆူၣ်အဃိဘၣ်. မ့မ့ၢ်တခီဒ်သိးပှၤတဂၤဘၣ်တဂၤ အမုၢ်အ၀ဲၤကကဲထီၣ် န့ၣ်ကွၢ်စိသကိး၀ဲ လိၤလိၤဆူပှၤကိးဂၤဒဲး အတၢ်ကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ် အဂီၢ်ဒီးမၤသကိး လၢတၢ်သူၣ်ခုသးခုဒီး တၢ်သူၣ်မံသးမံလၢ အ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ် မူအပူၤန့ၣ်လီၤ. အါန့ၣ်အန့ၢ်ပှၤ တဂၤဒီးတဂၤန့ၣ်သန့ၤ ထီၣ်သကိးလိာ်အသး လၢအတၢ်အိၣ်တၢ်ယၢၤ တဂၤဒီးတဂၤစုာ်စုာ် ဒ်ပစံးတၢ်အသိး ပှၤလၢအတၢ်အါ န့ၣ်နီၤဟ့ၣ်စ့ၣ်ကီးလိာ်အသး လၢပှၤလၢအတၢ်တ အိၣ်ဘၣ်တဖၣ်ဒီး ပှၤလၢအတၢ်တအိၣ် ဘၣ်တဖၣ်န့ၣ် တိစၢၤမၤစၢၤ စ့ၣ်ကီးပှၤလၢ အတၢ်အိၣ် တၢ်ယၢၤတဖၣ် အမုၢ်အ၀ဲၤဒီးတဂၤ ဒီးတဂၤန့ၣ်တပာ် တၢ်အလုၢ်အပှ့ၤ အဘူးအလဲအဆၢ နီတမံၤဘၣ့် ဒီးမံသူၣ်မံသး၀ဲဒၣ် လၢဖဲတၢ်အိၣ်ဒီးအီၤ ဒီးဟ့ၣ်နီၤလိာ်သကိး အသးလၢတၢ်သူၣ်အိၣ် သးအိၣ်တမ့ၢ်လၢ ဒ့ၣ်ကမၢ်အပူၤဘၣ့် မ့ၢ်စဲဃဲးလၢ လုၢ်လၢ်သကဲာ်ပ၀းလၢ အဟဲန့ၢ်ဒၣ်တၢ်လၢမိၢ်ပၢ်ဖံဖုဟ့ၣ် ကီၤလီၤတဆီဘၣ်တဆီ ပါ်ကဲ၀ဲဒီးအိၣ်မူထွဲ၀ဲ ဒ်တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ် တခါလၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
၄. မၤကလုာ်အီၣ်ကစု
ကညီဖိတဖၣ်မ့ၢ်ပှၤမၤ ကလုာ်အီၣ်ကစု လၢအတတၢ်အိၣ် မူအပူၤန့ၣ်လီၤ့ (အဒိ) လၢအတၢ်မၤမုာ်မၤ ၀ဲၤတမံၤလၢ်လၢ်အပူၤ န့ၣ်တကွၢ်၀ဲလၢ အတၢ်ဘၣ်ဘျုး တဂၤဧိၤဘၣ် ဒီးတပာ် တၢ်သူၣ် လီသးကွံလၢ အပူၤတုၤအဂုာ် ထုး၀ာ်ထုးအ့ၣ် လိာ်၀ာ်လိာ် လံၣ်အီၣ်လီအီၣ် လိာ်သးန့ၣ်တအိၣ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်တခီမၤဒၣ် အ၀ဲၤဒ်အတၢ်ဟဲ န့ၢ်ဒၣ်၀ဲအသိးဒီး ယူးယီၣ်ပာ်ကဲလိာ်အသး တဂၤဘၣ်တဂၤ ဒီးတမၤဟူထီၣ်သါ လီၤကလီကလီ တၢ်လၢအမုၢ် အ၀ဲၤပူၤန့ၣ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်တခီဖဲတၢ်ဟဲန့ၢ်ဒီးအီၤ တၢ်အိၣ်တၢ်ယၢၤဒီး အီၤအသိးန့ၣ်သူၣ်မံသး မုာ်၀ဲအဃိသတးဒီး ပစံးလၢပပှၤကညီအံၤ မ့ၢ်ပှၤမၤကလုာ်အီၣ် ကစုန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကတိၤလၢခံကတၢၢ်
ဒ်ယမ့ၢ် ကညီမုၣ်ဖိတဂၤ အသိးယထံၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ ပ၀ဲကညီဖိ တကလုာ်အံၤ အိၣ်ဒီးလုၢ်လၢ်တၢ်ဆဲး တၢ်လၤဃံလၤလုၢ်ဒိၣ် ပှ့ၤဒိၣ်လီၤဆီလိာ်သး အါမံၤဒီးကလုာ်ဂၤ တဖၣ်ဒီးကဲထီၣ်တၢ်အုၣ်အသး လီၤတံၣ်လီၤဆဲး လၢပမ့ၢ်ကလုာ် တကလုာ်နီၢ်နီၢ်လၢ ဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ယမ့ၢ်ဟဲတုၤအိၣ် ဘၣ်လၢထံဂုၤကီၢ်ဂၤ ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ယပာ် ကဖၢလၢ ယသးလၢ ယမ့ၢ်ကညီမုၣ်ဖိ တဂၤဒီးလၢ တၢ်လီၢ်အါပူၤဒ် တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ် အိၣ်ဒီးယၤ အသိးယပာ် ဖျါထီၣ်ကညီဖိ အဂ့ၢ်လၢသရၣ် သမါပဒိၣ်ပပှၢ် အါဂၤအမဲာ်ညါ ဘၣ်ဆၣ်ယတမဲာ်ဆှး ဘၣ့်ယပှၤက လုာ်အတၢ်လဲၤ ထီၣ်လဲၤထီမ့ၢ်အိၣ် တ့ၢ်စဲၤခံလၢထံကီၢ် အဂၤတဖၣ်အလီၢ်ခံ ထဲလဲၣ်ထဲလဲၣ်ဘၣ်ဆၣ် မ့ၢ်ဘၣ် တၢ်ဆီၣ်တံၢ်မၤနၢၤ မၤလီၤဘံၣ်လီၤ ဘၢတဲဟးဂီၤအသူး အသ့ၣ်အလၤကပီၤ ထဲလဲၣ်ထဲလဲၣ် ဘၣ်ဆၣ်ယသးတ ဟးဂီၤဘၣ်လၢယမ့ၢ် ကညီကလုာ် တဂၤအမဲာ်ညါ ယပာ် ကဖၢလၢယသး လၢယမ့ၢ်ကညိသးစၢ်မုၣ် တဂၤဒီးတဲဖျါထီၣ်ဘၣ် ပကညီဖိအတၢ်တူၢ် ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် ဒီးတၢ်ဆီၣ်တံၢ်မၤနၢၤ ပဲၤအၢပဲၤသီအီၤတဖၣ် လၢပှၤကသ့ၣ်ညါ အါထီၣ်ဘၣ်ကညီဖိ အတၢ်အိၣ်သးဒီး အ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်ဒိ သူၣ်ဒိသးကအိၣ် ထီၣ်လၢပ၀ဲကညီ တကလုာ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲယပာ် ဖျါထီၣ် ယတၢ်လဲၤခီဖျိဒီးတၢ်တူၢ် ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဒီး ယပှၤကလုာ်ကညီဖိ အတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဒီး အလုၢ်အလၢ်တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ တဘျီလၢ်လၢ်န့ၣ်ယ ထံၣ်ဘၣ်တ့ၢ်လၢ ခိၣ်နၢ်သရၣ်သမါသ့ၣ် တဖၣ်သူၣ်ဟူး သးဂဲၤဒီးသူၣ်အိၣ်သး အိၣ်ဆၢသ့ၣ်ညါအါ ထီၣ်ဘၣ်ပကညီဖိ အဂ့ၢ်အ ကျိၤ န့ၣ်လီၤ. ထီဘိ န့ၣ်ယအိၣ်ကတီၤစ့ၣ် ကီးယသးလၢ ယကပာ်ဖျါထီၣ်ယပှၤ ကညီအလုၢ်အလၢ် ထူသနူတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ သကဲာ် ပ၀းတဖၣ်ဒီးတၢ် ဆီၣ်တံၣ်မၤနၢၤ သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ် လၢတၢ်ဆၢကတီၢ် အဂ့ၤလၢကဟဲလၢ ယဂီၢ်တဘျီလၢ်လၢ်ဒံး န့ၣ်လီၤ. ယတမဲာ်ဆှးဘၣ်လၢ ယကပာ်ဖျါထီၣ် ယပှၤကလုာ်အဂ့ၢ်အကျိၤ ဘၣ်ဒီးထီဘိန့ၣ် ယပာ်ကဖၢလၢ ယသးလၢယမ့ၢ်ကညီက လုာ်လၢ ယမ့ၢ်ကညီမုၣ်တဂၤ အဃိန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဘျုး
လၢနီၢ်ရှၤလိၣ်ဖီဒွဲ
http://karen-language.blogspot.com/2011/03/blog-post.html
၁. တၢ်ကူတၢ်ကၤ
ပ၀ဲကညီဖိ အတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီ မ့တအိၣ်ဒံးဘၣ်သနာ်က့ ကညီအကူအကၤတဖၣ် အိၣ်ဖျါ၀ဲဆှုၣ်ဆှုၣ်ဘှဲၣ်ဘှဲၣ် ဒီးဖျါဃံဖျါလၤ လၢပမဲာ်ညါဒီး ကလုာ်ဂၤတဖၣ် အမဲာ်ညါဒီးဖျါ လီၤဆီဒိၣ်မးလၢ အ၀ဲသ့ၣ်အမဲာ်ညါဖဲ ပကူထီၣ်ကၤထီၣ် တဘျီလၢ်လၢ်ဒီးကဲထီၣ် တၢ်အုၣ်အသးလၢပှၤ ကလုာ်ဂၤတဖၣ်ဖဲ အထံၣ်ပှၤထဲ ပကူပကၤဒၣ်လဲာ် တဘျီဃီသ့ၣ်ညါပှၤ လၢပမ့ၢ်ကညီက လုာ်န့ၣ်လီၤ.
၂. လုၢ်ဖိထါဖိ
ကလုာ်ကိးကလုာ်ဒဲး န့ၣ်ပနာ်စ့ၣ်ကီးလၢ ကအိၣ်၀ဲဒီးအလုၣ်ဖိထါဖိ ဒၣ်၀ဲဒ်အကလုာ် အသိးန့ၣ်လီၤ. ပ၀ဲကညီဖိစ့ၣ်ကီး ပအိၣ် ဒီးပလုၣ်ဖိထါဖိလၢ အမ့ၢ်မိၢ်ပၢ်ဖံဖုအတၢ်ဟ့ၣ် သါပှၤဒီးပမ့ၢ်ထိၣ် သြတီၤအီၤဒီးကလုာ် ဂၤအလုၣ်ဖိထါဖိ တဖၣ်န့ၣ်လီၤ ဆီဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ကညီဖိအထါန့ၣ် အိၣ်၀ဲအါကလုာ်ဘၣ်ဆၣ် တၢ်လၢအလီၤဆီဒိၣ်မး (၁) တမံၤန့ၣ် ထါကိးကလုာ်ဒဲး န့ၣ်တကျိၤန့ၣ် ကဘၣ်အိၣ်၀ဲဒၣ်နွံဖျၢၣ် ဒီးခံကျိၤန့ၣ်ကဘၣ် အိၣ်၀ဲဒၣ်တဆံလွံၢ်ဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးထါမ့ၢ်ပါ်ဖှိၣ်လိာ် အသးခံကျိၤလၢာ်မး အခီပညီ ဖျါလၢပှဲၤန့ၣ်လီၤ. (၂) မံၤတမံၤမ့ၢ်၀ဲထါခံကျိၤ အကတၢၢ်န့ၣ်အတၢ်သီၣ် ကဘၣ်ဒံးသိးသိး လိာ်အသးလီၤ. (၃) တၢ်အုၣ်အသးအဂၤတမံၤ န့ၣ်ထါတဖျၢၣ်န့ၣ်ဘၣ် တၢ်ဆူးကါအီၤ အခီပညီသ့တုၤ လၢနွံမံၤညါန့ၣ်လီၤ. (၄) မၤကဒီးတမံၤန့ၣ် ထါတဖျၢၣ်န့ၣ် အိၣ်၀ဲဒၣ်သ့ခံကျိၤ လွံၢ်ကျိၤ ဃိးကျိၤ ဒီးအါန့ၣ်အန့ၢ် န့ၣ်ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ တမံၤလၢနကတဲ ဖျါထီၣ်အခီပညီ လၢလၢပှဲၤပှဲၤန့ၣ်လီၤ. အ၀ဲအံၤမ့ၢ် ယတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် ပကညီဖိအထါ အတၢ်လီၤဆီဒိၣ်မးလၢ အလီၤဆီန့ၢ်ကလုာ်ဂၤ အထါတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
၃. တၢ်ဒ့တၢ်အူ
တၢ်ဒ့တၢ်အူဒ်အမ့ၢ်ကျိၣ် ကွဲၤ တနၢ် သီတူၢ် ဒၢ မိၤ စှၢၢ်စှံး ပံဘါ ပီၤကူ တဃံၤဒီး အဂုၤအဂၤအိၣ်ဒံး၀ဲအါမံၤ န့ၣ်လီၤ.
(ကျိၣ်) ကျိၣ်တမံၤန့ၣ် အိၣ်၀ဲဒၣ်အါကလုာ် ဒီးအတၢ်ပနီၣ်အိၣ်၀ဲဒၣ်အါမံၤ လၢအလီၤဆီလိာ် အသးစုာ်စုာ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်အတၢ်ပာ်ပ နီၣ်အတၢ်ပနီၣ် အိၣ်၀ဲအသိးန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဆူးကါ စ့ၣ်ကီးအီၤ ဒ်မူးအကလုာ်လၢ တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤလၢ တၢ်ကဘၣ်ဆူးကါ အီၤအဂီၢ် န့ၣ်လီၤ. ကျိၣ်တကလုာ် ဒီးတကလုာ်ဒ်အတၢ်ပနီၣ် အသိးန့ၣ် အိၣ်စ့ၣ်ကီးဒီးအခီပညီ လီၤဆီလိာ်သး ဒီးအသူးအသ့ၣ် လီၤဆီလိာ်သး စ့ၣ်ကီးန့ၣ်လီၤ. အဂၤတမံၤဒ်ပစံး တၢ်အသိး (တဃံၤ) တဃံၤစ့ၣ်ကီး ကညီဖိတဖၣ်ဆူး ကါ၀ဲလၢတၢ်အိၣ် သကိးလိာ်သး တဲသကိးတၢ်လၢထါ သူ၀ဲလၢတဃံၤ တကတိၤ၀ဲလၢထးခိၣ်ဘၣ် တဲ၀ဲခီဖျိ လၢတဃံၤလီၤ. ပှၤလၢတနၢ်ပၢၢ်ဘၣ်တဃံၤ အတၢ်သီၣ်အ လုၢ်အလၢ်ဘၣ် န့ၣ်တနၢ်ပၢၢ်ဘၣ် ပှၤတဖၣ်လၢ အကတိၤလိာ်အသး လၢတဃံၤဘၣ့် တဃံၤအံၤဘၣ်တၢ်ဆူးကါအီၤ ဒ်တၢ်အသီၣ် (မၠူစ့း) လၢတၢ်ကတိၤလိာ်သး လၢမုၣ်ကနီၤဖိၣ်သၣ်ခွါ အဘၢၣ်စၢၤအါဒၣ် တၢ်တက့ၢ်ဒီး မ့ၢ်တၢ်ခူသူၣ်ဖးဒိၣ်တမံၤ လၢပှၤတမၤလိဘၣ် တဃံၤအလုၢ်အလၢ် လၢကနၢ်ပၢၢ်၀ဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဒ့တၢ်အူအဂၤအါမံၤ တၢ်ပာ်ပနီၣ်လီၤဆီလၢတၢ်ဆူး ကါအီၤအဂီၢ်အဃိမ့ၢ် ပတၢ်ဆဲးတၢ်လၤလၢအလီၤ ဆီစ့ၣ်ကီးဒီးကဲထီၣ်တၢ်အုၣ် အသးအါမံၤလၢအအုၣ်အသး လၢပမ့ၢ်ကလုာ်တကလုာ် လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤဒီး ယပာ်ကဖၢလၢယသး လၢယအိၣ်ဒီးကလုာ် အတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ် ဒ်အံၤအသိးန့ၣ်လီၤ.
လုၢ်လၢ်သကဲာ်ပ၀း
မိၢ်ပၢ်ဖံဖုအလုၢ်လၢ် သကဲာ်ပ၀းလုၢ်ဒိၣ် ပှ့ၤဒိၣ်ဒီးလီၤအဲၣ်လီၤ ကွံလၢပြကၢးဟံးကီၤအီၤ အိၣ်၀ဲအါမံၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်အဲၣ်တူၢ်တံၢ်တူၢ်တမှံၤ တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤဒီး တၢ်မၤဒိးမၤကၣ် မၤကလုာ်အီၣ်ကစု ဒီးအဂုၤအဂၤတဖၣ် အါမံၤန့ၣ်လီၤ.
၁. တၢ်အဲၣ်တူၢ်တံၢ်တူၢ်တမှံၤ
ဖဲနလဲၤဘၣ်လၢ ကညီခိခိၣ်ဒူသ၀ီတဖျၢၣ် ဂ့ၤတဖျၢၣ်ဂ့ၤ န့ၣ်နကသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ ဟံၣ်ကိးဖျၢၣ်ဒဲးန့ၣ် အိၣ်ဒီးမူဒါဖးဒိၣ် လၢအ ဘၣ်တူၢ်တံၢ်တူၢ်တ မှံၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤကိးနီၣ်ဂၤဒဲးန့ၣ် အိၣ်ဒီးမူဒါတၢ်ပါ်သး လုၢ်လၢ်၀ဲအံၤန့ၣ်တ မ့ၢ်တၢ်မၢဆူၣ်ဘၣ် တမ့ၢ်တၢ်မၤ၀ံၤမူဒါဘၣ် မ့ၢ်လုၢ်လၢ်သကဲာ်ပ၀း လီၤဆီတခါလၢအအိၣ် ထီၣ်၀ဲဒၣ်လၢ အသူၣ်ကံၢ်သးလဲ အပူၤလၢမိၢ်ပၢ် ဖံဖုဟ့ၣ်သါအီၤ ဒီးမၤ၀ဲမူဒါအံၤလၢ တၢ်အဲၣ်ဘၣ်ဒီးတၢ်သးအိၣ် နီၢ်နီၢ်ကိးဂၤဒဲးစုာ်စုာ်န့ၣ်လီၤ. (အဒိ) ဖဲတမှံၤလဲၤတုၤဘၣ်လၢ ဒူသ၀ီတဖျၢၣ်ဖျၢၣ် အပူၤ န့ၣ်,နမ့ၢ်လဲၤတုၤဘၣ်လၢ မုၢ်ဘၣ်ဂ့ၤမုၢ်ဟါဂ့ၤ ဟံၣ်ကိးဖျၢၣ်ဒဲးလၢ ဒူသ၀ီအပူၤန့ၣ်သ့ၣ်ညါ ၀ဲချ့သဒံးဒီးကတဲာ် ကတီၤတၢ်အီၣ် လၢတမှံၤတပျီၤအဂီၢ် ဒ်တၢ်အိၣ်ဒီးအီၤအသိး ဒီးတုၤအကတဲာ်ကတီၤ ၀ဲ၀ံၤန့ၣ်နကထံၣ် ဘၣ်လၢဟံၣ်ခၢၣ်စးတဖၣ် ဟဲကိးနၤလၢနကလဲၤ အီၣ်တၢ်အီတၢ်လၢ အဟံၣ်ဒီးတူၢ်လိာ်နၤ ပှဲၤဒီးတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံ လၢတၢ်မဲာ်မုာ်နါဆၢ ဒီးတၢ်သူၣ်ခုသး ခုန့ၣ်လီၤ.
၂.တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤ
ဒူသ၀ီတဖျၢၣ်ဘၣ် တဖျၢၣ်စုာ်စုာ်န့ၣ် ညီနုၢ်အိၣ်ဒီးပှၤပ တီၢ်မုၢ်တဖၣ်လၢအလီၤ ဆီလိာ်အသးလီၤ. ဒ်ပစံးတၢ်အသိး ပှၤဖှှီၣ်ဒိၣ်မး ဒီးပှၤဖှီၣ် ဒီးပှၤမၤသ့အီၣ်ဘၣ် ဒီးပှၤတၢ်အိၣ်တၢ်ယၢၤ ပှၤမုၣ်ကမဲဖိၣ်ဃဲ ဒီးပှၤအိၣ်ဒီးဟံၣ်ဃီလၢပှဲၤ ပှၤတူၢ်ဒိၣ်ကီၤဒိၣ် ဒ် လဲၣ်ဂ့ၤဒ်လဲၣ်ဂ့ၤန့ၣ် ကညီဒူသ၀ီတဖၣ်န့ၣ် လၢအတၢ်မၤမုာ်မၤ၀ဲၤ န့ၣ်ဟ့ၣ်လီၤစ့ၣ်ကီးအ တၢ်ဆၢကတီၢ်လီၤဆီ ဒၣ်တၢ်လၢအဒူဖိသ၀ီဖိလၢ အလီၤတစ့ၤ တၢ်တအိၣ်တယၢၤဘၣ်တဖၣ် အဂီၢ်ဒီးတိစၢၤ မၤစၢၤ၀ဲလၢ အမုာ်အ၀ဲၤကကဲထီၣ် ကဲထီအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တလဲၤကပာ်ကွၢ်တလီၤလိာ်အသးဘၣ်.
၃. တၢ်မၤဒိးမၤကၣ်
တုၤပစံးတၢ်မၤဒိး မၤကၣ်မ့ၢ်တၢ်မၤ သကိးတၢ်ဒီဖုဒီ ကရူၢ်ဒ်ပစံးတၢ်အသိး န့ၣ်လၢနမၤမုၢ်မၤ၀ဲၤ တဟံၣ်တဃီအပူၤန့ၣ် ပှၤအါဂၤဟဲမၤ သကိးတၢ်ဒီးနၤ မၤကဒီးအသီတနံၤန့ၣ် နလဲၤမၤသကိးတၢ် လၢပှၤအဂၤတ ဂၤအမုၢ်အ၀ဲၤ ဒ်န့ၣ်အသိးမၤ ကဒီးတနံၤန့ၣ် ဆူပှၤအဂၤတဂၤကဒီး မၤသကိး၀ဲတနံၤ ဘၣ်တနံၤတုၤအဆၢခိး လိာ်က့ၤသးတ၀ီဘၣ်တ၀ီ ဒ်န့ၣ်အသိးတကွၢ် ဒိၣ်ဆံးအါစှၤ လိာ်အသးဘၣ့် အဒိ ဟံၣ်ဖိဃီဖိလၢပိာ်ခွါ တအိၣ်ဘၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ ပှၤဒိၣ်တုာ်ခိၣ်ပှဲၤတအိၣ်ဘၣ် မ့ၢ်ဂ့ၤတပာ် ဖုၣ်ထီ လိာ်အသးလၢတဂၤ မၤတၢ်စၢ် တဂၤမၤတၢ်ဆူၣ်အဃိဘၣ်. မ့မ့ၢ်တခီဒ်သိးပှၤတဂၤဘၣ်တဂၤ အမုၢ်အ၀ဲၤကကဲထီၣ် န့ၣ်ကွၢ်စိသကိး၀ဲ လိၤလိၤဆူပှၤကိးဂၤဒဲး အတၢ်ကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ် အဂီၢ်ဒီးမၤသကိး လၢတၢ်သူၣ်ခုသးခုဒီး တၢ်သူၣ်မံသးမံလၢ အ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ် မူအပူၤန့ၣ်လီၤ. အါန့ၣ်အန့ၢ်ပှၤ တဂၤဒီးတဂၤန့ၣ်သန့ၤ ထီၣ်သကိးလိာ်အသး လၢအတၢ်အိၣ်တၢ်ယၢၤ တဂၤဒီးတဂၤစုာ်စုာ် ဒ်ပစံးတၢ်အသိး ပှၤလၢအတၢ်အါ န့ၣ်နီၤဟ့ၣ်စ့ၣ်ကီးလိာ်အသး လၢပှၤလၢအတၢ်တ အိၣ်ဘၣ်တဖၣ်ဒီး ပှၤလၢအတၢ်တအိၣ် ဘၣ်တဖၣ်န့ၣ် တိစၢၤမၤစၢၤ စ့ၣ်ကီးပှၤလၢ အတၢ်အိၣ် တၢ်ယၢၤတဖၣ် အမုၢ်အ၀ဲၤဒီးတဂၤ ဒီးတဂၤန့ၣ်တပာ် တၢ်အလုၢ်အပှ့ၤ အဘူးအလဲအဆၢ နီတမံၤဘၣ့် ဒီးမံသူၣ်မံသး၀ဲဒၣ် လၢဖဲတၢ်အိၣ်ဒီးအီၤ ဒီးဟ့ၣ်နီၤလိာ်သကိး အသးလၢတၢ်သူၣ်အိၣ် သးအိၣ်တမ့ၢ်လၢ ဒ့ၣ်ကမၢ်အပူၤဘၣ့် မ့ၢ်စဲဃဲးလၢ လုၢ်လၢ်သကဲာ်ပ၀းလၢ အဟဲန့ၢ်ဒၣ်တၢ်လၢမိၢ်ပၢ်ဖံဖုဟ့ၣ် ကီၤလီၤတဆီဘၣ်တဆီ ပါ်ကဲ၀ဲဒီးအိၣ်မူထွဲ၀ဲ ဒ်တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ် တခါလၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
၄. မၤကလုာ်အီၣ်ကစု
ကညီဖိတဖၣ်မ့ၢ်ပှၤမၤ ကလုာ်အီၣ်ကစု လၢအတတၢ်အိၣ် မူအပူၤန့ၣ်လီၤ့ (အဒိ) လၢအတၢ်မၤမုာ်မၤ ၀ဲၤတမံၤလၢ်လၢ်အပူၤ န့ၣ်တကွၢ်၀ဲလၢ အတၢ်ဘၣ်ဘျုး တဂၤဧိၤဘၣ် ဒီးတပာ် တၢ်သူၣ် လီသးကွံလၢ အပူၤတုၤအဂုာ် ထုး၀ာ်ထုးအ့ၣ် လိာ်၀ာ်လိာ် လံၣ်အီၣ်လီအီၣ် လိာ်သးန့ၣ်တအိၣ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်တခီမၤဒၣ် အ၀ဲၤဒ်အတၢ်ဟဲ န့ၢ်ဒၣ်၀ဲအသိးဒီး ယူးယီၣ်ပာ်ကဲလိာ်အသး တဂၤဘၣ်တဂၤ ဒီးတမၤဟူထီၣ်သါ လီၤကလီကလီ တၢ်လၢအမုၢ် အ၀ဲၤပူၤန့ၣ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်တခီဖဲတၢ်ဟဲန့ၢ်ဒီးအီၤ တၢ်အိၣ်တၢ်ယၢၤဒီး အီၤအသိးန့ၣ်သူၣ်မံသး မုာ်၀ဲအဃိသတးဒီး ပစံးလၢပပှၤကညီအံၤ မ့ၢ်ပှၤမၤကလုာ်အီၣ် ကစုန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကတိၤလၢခံကတၢၢ်
ဒ်ယမ့ၢ် ကညီမုၣ်ဖိတဂၤ အသိးယထံၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ ပ၀ဲကညီဖိ တကလုာ်အံၤ အိၣ်ဒီးလုၢ်လၢ်တၢ်ဆဲး တၢ်လၤဃံလၤလုၢ်ဒိၣ် ပှ့ၤဒိၣ်လီၤဆီလိာ်သး အါမံၤဒီးကလုာ်ဂၤ တဖၣ်ဒီးကဲထီၣ်တၢ်အုၣ်အသး လီၤတံၣ်လီၤဆဲး လၢပမ့ၢ်ကလုာ် တကလုာ်နီၢ်နီၢ်လၢ ဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ယမ့ၢ်ဟဲတုၤအိၣ် ဘၣ်လၢထံဂုၤကီၢ်ဂၤ ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ယပာ် ကဖၢလၢ ယသးလၢ ယမ့ၢ်ကညီမုၣ်ဖိ တဂၤဒီးလၢ တၢ်လီၢ်အါပူၤဒ် တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ် အိၣ်ဒီးယၤ အသိးယပာ် ဖျါထီၣ်ကညီဖိ အဂ့ၢ်လၢသရၣ် သမါပဒိၣ်ပပှၢ် အါဂၤအမဲာ်ညါ ဘၣ်ဆၣ်ယတမဲာ်ဆှး ဘၣ့်ယပှၤက လုာ်အတၢ်လဲၤ ထီၣ်လဲၤထီမ့ၢ်အိၣ် တ့ၢ်စဲၤခံလၢထံကီၢ် အဂၤတဖၣ်အလီၢ်ခံ ထဲလဲၣ်ထဲလဲၣ်ဘၣ်ဆၣ် မ့ၢ်ဘၣ် တၢ်ဆီၣ်တံၢ်မၤနၢၤ မၤလီၤဘံၣ်လီၤ ဘၢတဲဟးဂီၤအသူး အသ့ၣ်အလၤကပီၤ ထဲလဲၣ်ထဲလဲၣ် ဘၣ်ဆၣ်ယသးတ ဟးဂီၤဘၣ်လၢယမ့ၢ် ကညီကလုာ် တဂၤအမဲာ်ညါ ယပာ် ကဖၢလၢယသး လၢယမ့ၢ်ကညိသးစၢ်မုၣ် တဂၤဒီးတဲဖျါထီၣ်ဘၣ် ပကညီဖိအတၢ်တူၢ် ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် ဒီးတၢ်ဆီၣ်တံၢ်မၤနၢၤ ပဲၤအၢပဲၤသီအီၤတဖၣ် လၢပှၤကသ့ၣ်ညါ အါထီၣ်ဘၣ်ကညီဖိ အတၢ်အိၣ်သးဒီး အ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်ဒိ သူၣ်ဒိသးကအိၣ် ထီၣ်လၢပ၀ဲကညီ တကလုာ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲယပာ် ဖျါထီၣ် ယတၢ်လဲၤခီဖျိဒီးတၢ်တူၢ် ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဒီး ယပှၤကလုာ်ကညီဖိ အတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဒီး အလုၢ်အလၢ်တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ တဘျီလၢ်လၢ်န့ၣ်ယ ထံၣ်ဘၣ်တ့ၢ်လၢ ခိၣ်နၢ်သရၣ်သမါသ့ၣ် တဖၣ်သူၣ်ဟူး သးဂဲၤဒီးသူၣ်အိၣ်သး အိၣ်ဆၢသ့ၣ်ညါအါ ထီၣ်ဘၣ်ပကညီဖိ အဂ့ၢ်အ ကျိၤ န့ၣ်လီၤ. ထီဘိ န့ၣ်ယအိၣ်ကတီၤစ့ၣ် ကီးယသးလၢ ယကပာ်ဖျါထီၣ်ယပှၤ ကညီအလုၢ်အလၢ် ထူသနူတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ သကဲာ် ပ၀းတဖၣ်ဒီးတၢ် ဆီၣ်တံၣ်မၤနၢၤ သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ် လၢတၢ်ဆၢကတီၢ် အဂ့ၤလၢကဟဲလၢ ယဂီၢ်တဘျီလၢ်လၢ်ဒံး န့ၣ်လီၤ. ယတမဲာ်ဆှးဘၣ်လၢ ယကပာ်ဖျါထီၣ် ယပှၤကလုာ်အဂ့ၢ်အကျိၤ ဘၣ်ဒီးထီဘိန့ၣ် ယပာ်ကဖၢလၢ ယသးလၢယမ့ၢ်ကညီက လုာ်လၢ ယမ့ၢ်ကညီမုၣ်တဂၤ အဃိန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဘျုး
လၢနီၢ်ရှၤလိၣ်ဖီဒွဲ
http://karen-language.blogspot.com/2011/03/blog-post.html
မီပြထုၣ်လၢၢ်မုၢ်အဂ့ၢ်
ဖုဘူၣ်သၣ်မ့ၢ်တ့ၢ်မီပြထုၣ်သ၀ီခိၣ်နၢ်တဂၤန့ၣ်လီၤ.ဖဲအ၀ဲအိၣ်မူအခါထီဘိအ၀ဲဃဲၤယုၤက့ၤဖိလံၤတဖၣ်ဘၣ်ဃး
ဒီးတၢ်မၤအသးလၢပျၢၤတဖၣ်ဘၣ်အါမးဒ်အ၀ဲလဲၤခီဖျိတ့ၢ်၀ဲအသိးန့ၣ်လီၤ.အတၢ်တဲယုၤဖိလံၤတဖၣ်ဘၣ်ဃးဒီး
တၢ်စံၣ်ဃဲၤတဲဃဲၤလၢအကဲထီၣ်အသးနီၢ်နီၢ်လၢပျၢၤတဖၣ်အကျါပၣ်ဃုာ်၀ဲဒီးလၢၢ်မုၢ်လၢအအိၣ်ဘူးဒီးမီပြထုၣ်
သ၀ီတဖျၢၣ်အဂ့ၢ်ဒီးဖဲအ၀ဲတဲ၀ဲတဘျီလၢ်လၢ်တၢ်ကဲထီၣ်အသးလၢအပူၤကွံာ်ပှဲၤနံၣ်ပှဲၤလါန့ၣ်တတဲဖျါ၀ဲဘၣ်,တိၢ်
နီၣ်၀ဲတဘၣ်လၢၤဘၣ်.အမိၢ်အပၢ်အဖံအဖုလၢညါတဖၣ်တဲယုၤစ့ၢ်ကီးအီၤ,ဘၣ်ဆၣ်အ၀ဲသ့ၣ်တကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါ၀ဲ
လီၤတံၢ်လီၤဆဲးဘၣ်,တဲယုၤဒၣ်အီၤလၢထးခိၣ်တဆီဘၣ်တဆီဒ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဃဲၤတယုၢ်အံၤဖါတံၢ်ဟဲနရ့ၣ်လဲၤမၤန့ၢ်လၢဖုဘူၣ်သၣ်အအိၣ်ဒီးဃဲၤယုၤကဒီးပှၤတဆီန့ၣ်လီၤ.တၢ်ဂ့ၢ်တခီ
ဟဲအသးဒ်အံၤလၢပျၢၤန့ၣ်မီပြထုၣ်သ၀ီအပူၤဟံၣ်ခိၣ်အိၣ်၀ဲဒၣ်အဖျၢၣ်နွံဆံ,လၢအကျါပှၤပိာ်ခွါအိၣ်၀ဲတဂၤ,အ
မံၤလၢသံးနိရိၤ,မ့ၢ်ပှၤလၢအအိၣ်လၢထူၣ်လၢၢ်တခီလီၤ.အ၀ဲဒၣ်လဲၤလီၤဆူ ဖီးတီၢ်ကနဲဃီ,ဒီးတုၤမ့ၢ်အဟဲက့ၤ
တုၤဖဲတၢ်မဲထၣ်န့ၣ်အ၀ဲလဲၤအီသံး,ပှၤလၢညါခါန့ၣ်ဒၢအီၣ်သံးလၢ၀ၣ်ပီၤပူၤ, ဒီးအခါဖဲန့ၣ်ဘၣ်လၢတၢ်စူၤခါအ
ဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.
အီသံးဖဲတၢ်မဲထၣ်န့ၣ်တလၢာ်ဘၣ်အဃိအ၀ဲဟဲက့ၤ၀ံ၀ဲလၢ၀ၣ်ပီၤတဖျၢၣ်အပူၤ,ဟဲက့ၤခီခီ,အီ၀ဲဒီးအသံးတပီၤ
န့ၣ်လီၤ.ဘၣ်ဟဲက့ၤခီဂါ်စ့ၢ်ကီး၀ဲလၢၢ်မုၢ်ဖဲန့ၣ်တဖျၢၣ်,အ၀ဲဟဲက့ၤတခီခီ,အီဒီးအသံးဒီးတုၤမ့ၢ်အတုၤဖဲလၢၢ်မုၢ်
အခီၣ်ထံးန့ၣ်အခီၣ်တပျာ်အဃိအ၀ဲလီၤဃံၤဒီးအသံးတပီၤသ့ၣ်ဖးဒီးလီၤဆံၣ်၀ဲဒၣ်စီဖ့ကလ့ၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအသံးလီၤဆံၣ်လၢာ်အခါကွၢ်၀ဲလၢအကပၤတခီအိၣ်ဒီးလၢၢ်မုၢ်အဃိအ၀ဲစးထီၣ်ဆိၣ်၀ဲဒၣ်, လၢၢ်မုၢ်အကစၢ်, ထံကစၢ်ကီၢ်ကစၢ်မၤလီၤဆံၣ်ကွံာ်ယသံး,ယအီတလၢအီဒံးဘၣ်.ဆိၣ်၀ဲအကလုာ်ကလုာ်လၢာ်တၢ်ဆိၣ်,ဒီးတ
ဘျီဃီဖဲန့ၣ်တၢ်ကလုၢ်သီၣ်ထီၣ်လၢလၢၢ်မုၢ်အဒီခိၣ်ဒီးတဲဘၣ်အီၤလၢ,အိၣ်ခိးပာ်စၢၤယၤဧီၢ်,ယကအီၣ်မ့ၤတဘျီ
ဒံး,ယတမၤကမၣ်နၤနီတမံၤဘၣ်.နဆိၣ်ညီယၤဒ်န့ၣ်ဘၣ်လဲၣ်.အန့ၣ်တဘျီအ၀ဲကွၢ်ထီၣ်တၢ်ဆူလၢၢ်မုၢ်အိၣ်အ
လီၢ်ဒီးထံၣ်စိ၀ဲပှၤဒီမါ၀ၤခံဂၤ, အိၣ်ဒီးအဖိတဂၤ, ဆ့ၣ်နီၤအီၣ်မ့ၤသပှၢ်ကတၢၢ်လီၤ.
တဘျီဃီအ၀ဲပျံၤထီၣ်တၢ်က့ၤကရီကွံာ်၀ဲဒီးတုၤမ့ၢ်အနုာ်လီၤဆူသ၀ီပူၤတတီၤဘၣ်တတီၤက့ၤတဲဘၣ်သ၀ီဖိတ
ဖၣ်လၢ, သုမ့ၢ်ထံၣ်ပှၤဟဲက့ၤလၢယလီၢ်ခံတဂၤဂၤဒီး မ့ၢ်သံကွၢ်၀ဲလၢမ့ၢ်သုထံၣ်ဘၣ်ပှၤတဂၤဂၤဧါန့ၣ်တဲလၢတ
ထံၣ်ဘၣ်ဧီၢ်တဲ၀ဲဒ်န့ၣ်,ဒီးအ၀ဲက့ၤတဲဘၣ်ပှၤသ၀ီဖိတဟံၣ်၀ံၤတဟံၣ်,အါတက့ၢ်အ၀ဲသ့ၣ်မ့ၢ်ပှၤမိၢ်လုပၢ်လၢ်ဖိလီၤ.
အ၀ဲသ့ၣ်မ့ၢ်မၤမူးဧိၤလီဧိၤ,မ့ၢ်မၤဘူၣ်မၤဘါတဘျီဘျီမၤ၀ဲဖဲသ၀ီအကံၢ်သးပျီဖးလဲၢ်,ကိး၀ဲလၢ“ဒ့ၣ်မိၢ်ထူပျီ”တဘ့ၣ်
အပူၤဒီးတဘျီလၢ်လၢ်အ၀ဲသ့ၣ်မ့ၢ်မၤဘူၣ်မၤဘါ,မၤမူးမၤလီန့ၣ်လဲၤဟံးန့ၢ်ဆိလီခီလၢလၢၢ်မုၢ်လၢအဘူးဒီးသ၀ီ
တဖျၢၣ်န့ၣ်အပူၤသ့,လီခီ,နီၣ်တၢၤ,သပၢၤသွ့ဒီးအဂၤအိၣ်၀ဲအါမးလီၤ.တုၤမ့ၢ်မူးမ့ၢ်ဂ့ၤ,တၢ်မၤဘူၣ်မၤဘါမ့ၢ်ဂ့ၤ၀ံၤ
တစုအ၀ဲသ့ၣ်ဘၣ်လဲၤဆှၢကဒါက့ၤ၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.ဘၣ်ဆၣ်ပှၤတနီၤကွၢ်လီခီဖဲန့ၣ်တဖၣ်ဂ့ၤအဃိလဲတ့ၢ်၀ဲဒီးအလီ
ခီ,တနီၤမၤသ့ၣ်ဖးဘၣ်၀ဲဒီးတနီၤတလဲၤဆှၢက့ၤ၀ဲဘၣ်.အဃိလၢခံက့ၤအိၣ်ယံာ်ယံာ်အ၀ဲသ့ၣ်လဲၤဃုက့ၤတၢ်သ့ၣ်
တဖၣ်န့ၣ်တဘၣ်လၢၤဘၣ်.လီခီ,နီၣ်တၢၤ,သပၢၤသွ့ဒီးတၢ်ဖိတၢ်လံၤအဂၤတဖၣ်ကျၢၢ်အီထီလာ်ကွံာ်အသးဒီးကဲ
ထီၣ်က့ၤလၢၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.ဒီးမ့မ့ၢ်သံးနိရိၤတဂၤမၢပှၤလီစၢၤအီၤတၢ်၀ံၤဒီးက့ၤကွံာ်၀ဲတတီၤဘၣ်တတီၤဆူက
ထီနံၣ်သ၀ီန့ၣ်လီၤ.
ဖဲသံးနိရိၤက့ၤပူၤအလီၢ်ခံန့ၣ်ဒီးပှၤဖုပှၢ်တဂၤဟဲပၢၢ်ထီၣ်တၢ်ဖုပှၢ်အ၀ဲန့ၣ်ကူဒီးယၣ်အ့လ့,ဒ်သိးဒီးပယီၤသးပှၢ်လၢ
ပျၢၤတဖၣ်ကူ၀ဲအသိး,ကၤဒီးဆ့ကၤတဲာ်ပီာ်,အခိၣ်ဖၢၣ်တခီအိၣ်ဒီးအနၢ်ကုဖိတဘ့ၣ်ဟဲဒီးသံကွၢ်၀ဲဒၣ်,မကၢာ်မ့ၢ်
သုထံၣ်ဘၣ်ပှၤဟဲက့ၤတဂၤဂၤဧါ.ပှၤသ၀ီဖိတဖၣ်တဲဘၣ်အီၤလၢ,တထံၣ်ဘၣ်.ဟဲက့ၤတိကီၣ်ပှၤတဂၤဂၤဧီၢ်အ
တၢ်တဲဘၣ်အီၤလၢတထံၣ်ဘၣ်,ခံဂၤဂၤဧီၢ်တထံၣ်ဘၣ်ကိးဂၤဒဲးန့ၣ်လီၤ.အ၀ဲဟးသံကွၢ်ပှၤတဟံၣ်၀ံၤတဟံၣ်,လဲၤ
၀ဲတုၤအတုၤလီၤဆူသ၀ီအကတၢၢ်မီပြထုၣ်ထၣ်တခီန့ၣ်လီၤ.မ့မ့ၢ်သံးနိရိၤတခီက့ၤဒီးပျံၤတၢ်အဃိခီဂါ်၀ဲပီချိကျိ,
ဒီးမ့မ့ၢ်တၢ်ဖုပှၢ်တဂၤန့ၣ်တခီလူၤဃိၢ်အီၤတချုးဘၣ်အဃိဟဲက့ၤကဒါက့ၤ,ဟဲက့ၤတုၤလၢဒ့ၣ်မိၢ်ထူပျီဖးလဲၢ်အ
ပူၤန့ၣ်လီၤ.
လၢပျီဖးလဲၢ်အဃၢၤန့ၣ်အိၣ်ဒီးပှၤဟံၣ်တဖျၢၣ်,လၢဟံၣ်ကိာ်လာ်ဒ့တခီအိၣ်ဒီးဆၢၣ်တဖျၢၣ်ပှၤန့ၣ်လဲၤဆ့ၣ်နီၤ
လၢဆၢၣ်ခိၣ်ဒီးတဲ၀ဲဒၣ်လၢ, သါကသံကွၢ်သုခဲအံၤ-တဲသါတီတီ-ပှၤဟဲက့ၤမကၢာ်မ့ၢ်သုထံၣ်ဘၣ်တဂၤဂၤဧါ. တထံၣ်ဘၣ်နၤပှၤဖဲန့ၣ်တဖၣ်လီတၢ်တဘျီလီမူၤလီနီၢ်၀ဲစ့ၢ်ကီးလီၤ.အ၀ဲသံကွၢ်၀ဲဒ်န့ၣ်တ၀ီ,ခံ၀ီတုၤလၢသၢ၀ီ
ဒီးပှၤဖဲန့ၣ်တဖၣ်တဲဆၢအီၤလၢ,တထံၣ်ဘၣ်.အ၀ဲတဲဒၣ်ပှၤကညီကျိာ်လီၤ,
ဒီးတၢ်မၤအသးလၢပျၢၤတဖၣ်ဘၣ်အါမးဒ်အ၀ဲလဲၤခီဖျိတ့ၢ်၀ဲအသိးန့ၣ်လီၤ.အတၢ်တဲယုၤဖိလံၤတဖၣ်ဘၣ်ဃးဒီး
တၢ်စံၣ်ဃဲၤတဲဃဲၤလၢအကဲထီၣ်အသးနီၢ်နီၢ်လၢပျၢၤတဖၣ်အကျါပၣ်ဃုာ်၀ဲဒီးလၢၢ်မုၢ်လၢအအိၣ်ဘူးဒီးမီပြထုၣ်
သ၀ီတဖျၢၣ်အဂ့ၢ်ဒီးဖဲအ၀ဲတဲ၀ဲတဘျီလၢ်လၢ်တၢ်ကဲထီၣ်အသးလၢအပူၤကွံာ်ပှဲၤနံၣ်ပှဲၤလါန့ၣ်တတဲဖျါ၀ဲဘၣ်,တိၢ်
နီၣ်၀ဲတဘၣ်လၢၤဘၣ်.အမိၢ်အပၢ်အဖံအဖုလၢညါတဖၣ်တဲယုၤစ့ၢ်ကီးအီၤ,ဘၣ်ဆၣ်အ၀ဲသ့ၣ်တကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါ၀ဲ
လီၤတံၢ်လီၤဆဲးဘၣ်,တဲယုၤဒၣ်အီၤလၢထးခိၣ်တဆီဘၣ်တဆီဒ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဃဲၤတယုၢ်အံၤဖါတံၢ်ဟဲနရ့ၣ်လဲၤမၤန့ၢ်လၢဖုဘူၣ်သၣ်အအိၣ်ဒီးဃဲၤယုၤကဒီးပှၤတဆီန့ၣ်လီၤ.တၢ်ဂ့ၢ်တခီ
ဟဲအသးဒ်အံၤလၢပျၢၤန့ၣ်မီပြထုၣ်သ၀ီအပူၤဟံၣ်ခိၣ်အိၣ်၀ဲဒၣ်အဖျၢၣ်နွံဆံ,လၢအကျါပှၤပိာ်ခွါအိၣ်၀ဲတဂၤ,အ
မံၤလၢသံးနိရိၤ,မ့ၢ်ပှၤလၢအအိၣ်လၢထူၣ်လၢၢ်တခီလီၤ.အ၀ဲဒၣ်လဲၤလီၤဆူ ဖီးတီၢ်ကနဲဃီ,ဒီးတုၤမ့ၢ်အဟဲက့ၤ
တုၤဖဲတၢ်မဲထၣ်န့ၣ်အ၀ဲလဲၤအီသံး,ပှၤလၢညါခါန့ၣ်ဒၢအီၣ်သံးလၢ၀ၣ်ပီၤပူၤ, ဒီးအခါဖဲန့ၣ်ဘၣ်လၢတၢ်စူၤခါအ
ဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.
အီသံးဖဲတၢ်မဲထၣ်န့ၣ်တလၢာ်ဘၣ်အဃိအ၀ဲဟဲက့ၤ၀ံ၀ဲလၢ၀ၣ်ပီၤတဖျၢၣ်အပူၤ,ဟဲက့ၤခီခီ,အီ၀ဲဒီးအသံးတပီၤ
န့ၣ်လီၤ.ဘၣ်ဟဲက့ၤခီဂါ်စ့ၢ်ကီး၀ဲလၢၢ်မုၢ်ဖဲန့ၣ်တဖျၢၣ်,အ၀ဲဟဲက့ၤတခီခီ,အီဒီးအသံးဒီးတုၤမ့ၢ်အတုၤဖဲလၢၢ်မုၢ်
အခီၣ်ထံးန့ၣ်အခီၣ်တပျာ်အဃိအ၀ဲလီၤဃံၤဒီးအသံးတပီၤသ့ၣ်ဖးဒီးလီၤဆံၣ်၀ဲဒၣ်စီဖ့ကလ့ၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအသံးလီၤဆံၣ်လၢာ်အခါကွၢ်၀ဲလၢအကပၤတခီအိၣ်ဒီးလၢၢ်မုၢ်အဃိအ၀ဲစးထီၣ်ဆိၣ်၀ဲဒၣ်, လၢၢ်မုၢ်အကစၢ်, ထံကစၢ်ကီၢ်ကစၢ်မၤလီၤဆံၣ်ကွံာ်ယသံး,ယအီတလၢအီဒံးဘၣ်.ဆိၣ်၀ဲအကလုာ်ကလုာ်လၢာ်တၢ်ဆိၣ်,ဒီးတ
ဘျီဃီဖဲန့ၣ်တၢ်ကလုၢ်သီၣ်ထီၣ်လၢလၢၢ်မုၢ်အဒီခိၣ်ဒီးတဲဘၣ်အီၤလၢ,အိၣ်ခိးပာ်စၢၤယၤဧီၢ်,ယကအီၣ်မ့ၤတဘျီ
ဒံး,ယတမၤကမၣ်နၤနီတမံၤဘၣ်.နဆိၣ်ညီယၤဒ်န့ၣ်ဘၣ်လဲၣ်.အန့ၣ်တဘျီအ၀ဲကွၢ်ထီၣ်တၢ်ဆူလၢၢ်မုၢ်အိၣ်အ
လီၢ်ဒီးထံၣ်စိ၀ဲပှၤဒီမါ၀ၤခံဂၤ, အိၣ်ဒီးအဖိတဂၤ, ဆ့ၣ်နီၤအီၣ်မ့ၤသပှၢ်ကတၢၢ်လီၤ.
တဘျီဃီအ၀ဲပျံၤထီၣ်တၢ်က့ၤကရီကွံာ်၀ဲဒီးတုၤမ့ၢ်အနုာ်လီၤဆူသ၀ီပူၤတတီၤဘၣ်တတီၤက့ၤတဲဘၣ်သ၀ီဖိတ
ဖၣ်လၢ, သုမ့ၢ်ထံၣ်ပှၤဟဲက့ၤလၢယလီၢ်ခံတဂၤဂၤဒီး မ့ၢ်သံကွၢ်၀ဲလၢမ့ၢ်သုထံၣ်ဘၣ်ပှၤတဂၤဂၤဧါန့ၣ်တဲလၢတ
ထံၣ်ဘၣ်ဧီၢ်တဲ၀ဲဒ်န့ၣ်,ဒီးအ၀ဲက့ၤတဲဘၣ်ပှၤသ၀ီဖိတဟံၣ်၀ံၤတဟံၣ်,အါတက့ၢ်အ၀ဲသ့ၣ်မ့ၢ်ပှၤမိၢ်လုပၢ်လၢ်ဖိလီၤ.
အ၀ဲသ့ၣ်မ့ၢ်မၤမူးဧိၤလီဧိၤ,မ့ၢ်မၤဘူၣ်မၤဘါတဘျီဘျီမၤ၀ဲဖဲသ၀ီအကံၢ်သးပျီဖးလဲၢ်,ကိး၀ဲလၢ“ဒ့ၣ်မိၢ်ထူပျီ”တဘ့ၣ်
အပူၤဒီးတဘျီလၢ်လၢ်အ၀ဲသ့ၣ်မ့ၢ်မၤဘူၣ်မၤဘါ,မၤမူးမၤလီန့ၣ်လဲၤဟံးန့ၢ်ဆိလီခီလၢလၢၢ်မုၢ်လၢအဘူးဒီးသ၀ီ
တဖျၢၣ်န့ၣ်အပူၤသ့,လီခီ,နီၣ်တၢၤ,သပၢၤသွ့ဒီးအဂၤအိၣ်၀ဲအါမးလီၤ.တုၤမ့ၢ်မူးမ့ၢ်ဂ့ၤ,တၢ်မၤဘူၣ်မၤဘါမ့ၢ်ဂ့ၤ၀ံၤ
တစုအ၀ဲသ့ၣ်ဘၣ်လဲၤဆှၢကဒါက့ၤ၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.ဘၣ်ဆၣ်ပှၤတနီၤကွၢ်လီခီဖဲန့ၣ်တဖၣ်ဂ့ၤအဃိလဲတ့ၢ်၀ဲဒီးအလီ
ခီ,တနီၤမၤသ့ၣ်ဖးဘၣ်၀ဲဒီးတနီၤတလဲၤဆှၢက့ၤ၀ဲဘၣ်.အဃိလၢခံက့ၤအိၣ်ယံာ်ယံာ်အ၀ဲသ့ၣ်လဲၤဃုက့ၤတၢ်သ့ၣ်
တဖၣ်န့ၣ်တဘၣ်လၢၤဘၣ်.လီခီ,နီၣ်တၢၤ,သပၢၤသွ့ဒီးတၢ်ဖိတၢ်လံၤအဂၤတဖၣ်ကျၢၢ်အီထီလာ်ကွံာ်အသးဒီးကဲ
ထီၣ်က့ၤလၢၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.ဒီးမ့မ့ၢ်သံးနိရိၤတဂၤမၢပှၤလီစၢၤအီၤတၢ်၀ံၤဒီးက့ၤကွံာ်၀ဲတတီၤဘၣ်တတီၤဆူက
ထီနံၣ်သ၀ီန့ၣ်လီၤ.
ဖဲသံးနိရိၤက့ၤပူၤအလီၢ်ခံန့ၣ်ဒီးပှၤဖုပှၢ်တဂၤဟဲပၢၢ်ထီၣ်တၢ်ဖုပှၢ်အ၀ဲန့ၣ်ကူဒီးယၣ်အ့လ့,ဒ်သိးဒီးပယီၤသးပှၢ်လၢ
ပျၢၤတဖၣ်ကူ၀ဲအသိး,ကၤဒီးဆ့ကၤတဲာ်ပီာ်,အခိၣ်ဖၢၣ်တခီအိၣ်ဒီးအနၢ်ကုဖိတဘ့ၣ်ဟဲဒီးသံကွၢ်၀ဲဒၣ်,မကၢာ်မ့ၢ်
သုထံၣ်ဘၣ်ပှၤဟဲက့ၤတဂၤဂၤဧါ.ပှၤသ၀ီဖိတဖၣ်တဲဘၣ်အီၤလၢ,တထံၣ်ဘၣ်.ဟဲက့ၤတိကီၣ်ပှၤတဂၤဂၤဧီၢ်အ
တၢ်တဲဘၣ်အီၤလၢတထံၣ်ဘၣ်,ခံဂၤဂၤဧီၢ်တထံၣ်ဘၣ်ကိးဂၤဒဲးန့ၣ်လီၤ.အ၀ဲဟးသံကွၢ်ပှၤတဟံၣ်၀ံၤတဟံၣ်,လဲၤ
၀ဲတုၤအတုၤလီၤဆူသ၀ီအကတၢၢ်မီပြထုၣ်ထၣ်တခီန့ၣ်လီၤ.မ့မ့ၢ်သံးနိရိၤတခီက့ၤဒီးပျံၤတၢ်အဃိခီဂါ်၀ဲပီချိကျိ,
ဒီးမ့မ့ၢ်တၢ်ဖုပှၢ်တဂၤန့ၣ်တခီလူၤဃိၢ်အီၤတချုးဘၣ်အဃိဟဲက့ၤကဒါက့ၤ,ဟဲက့ၤတုၤလၢဒ့ၣ်မိၢ်ထူပျီဖးလဲၢ်အ
ပူၤန့ၣ်လီၤ.
လၢပျီဖးလဲၢ်အဃၢၤန့ၣ်အိၣ်ဒီးပှၤဟံၣ်တဖျၢၣ်,လၢဟံၣ်ကိာ်လာ်ဒ့တခီအိၣ်ဒီးဆၢၣ်တဖျၢၣ်ပှၤန့ၣ်လဲၤဆ့ၣ်နီၤ
လၢဆၢၣ်ခိၣ်ဒီးတဲ၀ဲဒၣ်လၢ, သါကသံကွၢ်သုခဲအံၤ-တဲသါတီတီ-ပှၤဟဲက့ၤမကၢာ်မ့ၢ်သုထံၣ်ဘၣ်တဂၤဂၤဧါ. တထံၣ်ဘၣ်နၤပှၤဖဲန့ၣ်တဖၣ်လီတၢ်တဘျီလီမူၤလီနီၢ်၀ဲစ့ၢ်ကီးလီၤ.အ၀ဲသံကွၢ်၀ဲဒ်န့ၣ်တ၀ီ,ခံ၀ီတုၤလၢသၢ၀ီ
ဒီးပှၤဖဲန့ၣ်တဖၣ်တဲဆၢအီၤလၢ,တထံၣ်ဘၣ်.အ၀ဲတဲဒၣ်ပှၤကညီကျိာ်လီၤ,
မ့ၢ်ဒၣ်ပှၤကညီတဂၤလီၤ.လၢခံကတၢၢ်အ၀ဲတဲဘၣ်ပှၤဖဲန့ၣ်လၢ,သုမ့ၢ်တဲသါတီတီန့ၣ်တဘၣ်တၢ်နီတမံၤဘၣ်,
သုမ့ၢ်လီသါဒုန့ၣ်သါက့ၤမ့ၢ်ပူၤတၢ်ကမၤအသးဒီးသုဒ်လဲၣ်န့ၣ်သုကသ့ၣ်ညါဘၣ်ယၢာ်အန့ၣ်တဘျီစးထီၣ်ဖဲတၢ်
တနၤဃီလၢအ၀ဲက့ၤပူၤအနံၤန့ၣ်ပှၤသံ၀ဲဒီသ၀ီ, ပှၤသံသပှၢ်တၢၢ်ခူၣ်လီၤလိာ်သးတနၢၤလၢၤဘၣ်.ကယဲၢ်မ့ၢ်
ပှၤလၢအလီဘၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်သံဆိတစဲး,မ့မ့ၢ်ပှၤလၢအအိၣ်စီၤစုၤတဖၣ်တခီသံစဲၤခံတစဲးအိၣ်ဒီးသံဒၣ်
အတၢ်ဒ်န့ၣ်လီၤ.တဆူးတဆါနီတမံၤဘၣ်.ဒီးဖဲန့ၣ်သ၀ီဖိတဖၣ်ပျံၤထီၣ်တၢ်အဃိဃ့ၢ်အိၣ်ကွံာ်ဆူတၢ်လီၢ်အဂၤ
ဒီးသ၀ီဟးဂီၤ၀ဲဒီတဖျၢၣ်ညါလီၤ.ဖဲသ၀ီဟးဂီၤအခါဟံၣ်ခိၣ်အိၣ်၀ဲနွံဆံတီတီလီၤ.မီပြထုၣ်သ၀ီအိၣ်သူၣ်လီၤအ
သးလၢတနီသရံၣ်,ဘျံးဒ၀ဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်,ပီချိဟီၣ်က၀ီၤန့ၣ်လီၤ.ခဲအံၤသ၀ီကဲထီၣ်သ၀ီဖးဒိၣ်တဖျၢၣ်လံ.ပမ့ၢ်လဲၤဟး
ဆူသ၀ီပူၤဒီးကွၢ်ထီၣ်တၢ်လၢမုၢ်ထီၣ်တခီန့ၣ်ပကထံၣ်ဘၣ်လၢၢ်မုၢ်စးထီၣ်အသးလၢမုၢ်ထီၣ်ဆူမုၢ်နုာ်တကပၤ,ဒီး
လၢမုၢ်နုာ်တကပၤအကတၢၢ်တခီန့ၣ်လၢၢ်မုၢ်လီၤဒ့စ့ၤအဃိဖျါလၢအအိၣ်လီၤဆီတဖျၢၣ်,ဘၣ်ဆၣ်အခီၣ်ထံးန့ၣ်
စဲဘူးလိာ်အသးအဃိပှၤလ့ၢ်လိၤလ့ၢ်ထီၣ်သ့၀ဲလီၤ.
ပှၤသ၀ီဖိအတၢ်လဲၤခီဖျိဘၣ်ထွဲဒီးလၢၢ်မုၢ်
လၢၢ်မုၢ်အကစၢ်အ၀ဲန့ၣ်ဒုးမံမီၢ်ပှၤတၢ်ဆူၣ်ဒိၣ်မး,ပှၤမ့ၢ်မံမီၢ်ဘၣ်အ၀ဲသ့ၣ်န့ၣ်တဲဘၣ်ပှၤထဲပှၤဘၣ်ဘါတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်,
ပှၤဘၣ်မၤတၢ်ဂ့ၤ,ပှၤသုတကဲးပသူကဲးပလီတဂ့ၤ,အီသံးအီမ့ၤတဂ့ၤ,ဆိၣ်တၢ်ထုတၢ်တဂ့ၤအ၀ဲဒၣ်အဲၣ်ဒိးထဲပှၤ
ကမၤတၢ်ဂ့ၤတၢ်၀ါလီၤ.ပှၤမံမီၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီးအဒီမါ၀ၤခံဂၤ,ဃုာ်ဒီးအဖိတဂၤလၢအပူၤကွံာ်န့ၣ်ပှၤမံမီၢ်လၢ
အဖိအိၣ်တဂၤဒ်လီၤ,လၢခံပှၤမံမီၢ်ကဒီးလၢအဖိအိၣ်ခံဂၤလံ.အ၀ဲဒၣ်တဲဘၣ်ပှၤလၢအ၀ဲဒၣ်န့ၣ်လဲၤထီၣ်ပှၢ်ဒီးလၢၢ်
မုၢ်ကွီကီာ်အဖိမုၣ်န့ၣ်လီၤ.
မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်သိၣ်အဖိအလံၤလၢဆိၣ်တၢ်တဂ့ၤ,အိၣ်န့ၣ်ဟးကိးပသူကိးပလီတဂ့ၤ.အ၀ဲသ့ၣ်မံမီၢ်ဘၣ်လၢပှၤဒီ
ဖိမိၢ်ဖိပၢ်သၢဂၤလၢတဘျီသံးနိရိၤထံၣ်၀ဲန့ၣ်မ့ၢ်ဒၣ်လၢၢ်မုၢ်အကစၢ်လီၤ.အ၀ဲသ့ၣ်တအဲၣ်ဒိး၀ဲလၢပှၤကိးပလူပလီ
ဒီးဆိၣ်တၢ်ထုတၢ်ဘၣ်,သံးဧိၤဂာ်ဧိၤန့ၣ်တအဲၣ်ဒိး၀ဲလ့ၤတက့ၤဘၣ်.တဘျီပှၤသ၀ီဖိဃ့သံးလၢအီၤ,လၢပှၤကစၢၢ်
ခိၣ်မိၢ်လုပၢ်လၢ်တခီပှၤဒွဲၣ်ပနဲ,ပှၤဃ့ဒီးပှၤတဲလၢပှၤကဖီၣ်ကသံၣ်,ပှၤအဲၣ်ဒိးသံးထဲတပလီဧိၤလီၤ့ပှၤဃ့ဒိသံးလၢ
အီၤမ့ၢ်လၢတၢ်လီၢ်အ၀ဲန့ၣ်ပှၤဃုသံးဘူးဘူးတညီဘၣ်.တုၤမ့ၢ်ပှၤဒိထီၣ်သံးဒီးသံးဟဲယွၤလီၤအခီၣ်ထံးတပလီန့ၣ်
မ့ၢ်သံးမူၤမူၤနီၢ်နီၢ်လီၤ.န့ၢ်ဒၣ်ထဲတပလီဧိၤလီၤ.မ့မ့ၢ်အဂၤလၢအဟဲယွၤလီၤတဖၣ်ကဲထီၣ်က့ၤထံခဲလၢာ်,တနၢ
သံးနီတစဲးလၢၤဘၣ်.၀ံၤဒီးတၢ်လၢသံးန့ၣ်နမ့ၢ်ပှ့ၤလၢတၢ်မဲထၣ်တခီဒီးဟဲက့ၤစိာ်ခီဂါ်ဘၣ်လၢၢ်မုၢ်န့ၣ်အရီၢ်ဟးဂီၤ
တဘျီဃီလီၤ, ဘျါသံဘျါစိၢ်တဘျီဃီလီၤ.
တဘျီသ၀ီဖိတဂၤလဲၤဖဲးအီၣ်ခုးလၢကစၢၢ်ကပၤ,ဘူးဒီးလၢၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ.ဖဲအဘုဘၣ်ထီၣ်အခါထိၣ်ဖှံးဂီၢ်မုၢ်လီၤအီၣ်
အဘု,ယံာ်ယံာ်မၤ၀ဲတနၢၤလၢၤဘၣ်အဃိအ၀ဲဆိၣ်ဘၣ်ထုဘၣ်တၢ်,ဆိၣ်၀ဲယံာ်ထီၣ်ဒီးဘၣ်ဖဲအမံအိၣ်ဘှံးလၢမုၢ်
ဆါခီအခါတၢ်ဒဲအကိာ်ပူၤတထံၣ်, အ၀ဲစီၣ်ထီၣ်အမဲာ်ကွၢ်ဃီၤလၢအပၢ်တခီအိၣ်ယံၤဒီးအီၤ၀ံၤဒီးအ၀ဲမံကဒီး၀ဲ
န့ၣ်လီၤဒီးတၢ်ဟဲဒဲကဒီးအထးခိၣ်တထံၣ်,အ၀ဲကွၢ်ဃီၤအပၢ်နာ်သက့အပၢ်တအိၣ်ဘူးဒီးအီၤဘၣ်. တုၤမ့ၢ်အ
သုမ့ၢ်လီသါဒုန့ၣ်သါက့ၤမ့ၢ်ပူၤတၢ်ကမၤအသးဒီးသုဒ်လဲၣ်န့ၣ်သုကသ့ၣ်ညါဘၣ်ယၢာ်အန့ၣ်တဘျီစးထီၣ်ဖဲတၢ်
တနၤဃီလၢအ၀ဲက့ၤပူၤအနံၤန့ၣ်ပှၤသံ၀ဲဒီသ၀ီ, ပှၤသံသပှၢ်တၢၢ်ခူၣ်လီၤလိာ်သးတနၢၤလၢၤဘၣ်.ကယဲၢ်မ့ၢ်
ပှၤလၢအလီဘၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်သံဆိတစဲး,မ့မ့ၢ်ပှၤလၢအအိၣ်စီၤစုၤတဖၣ်တခီသံစဲၤခံတစဲးအိၣ်ဒီးသံဒၣ်
အတၢ်ဒ်န့ၣ်လီၤ.တဆူးတဆါနီတမံၤဘၣ်.ဒီးဖဲန့ၣ်သ၀ီဖိတဖၣ်ပျံၤထီၣ်တၢ်အဃိဃ့ၢ်အိၣ်ကွံာ်ဆူတၢ်လီၢ်အဂၤ
ဒီးသ၀ီဟးဂီၤ၀ဲဒီတဖျၢၣ်ညါလီၤ.ဖဲသ၀ီဟးဂီၤအခါဟံၣ်ခိၣ်အိၣ်၀ဲနွံဆံတီတီလီၤ.မီပြထုၣ်သ၀ီအိၣ်သူၣ်လီၤအ
သးလၢတနီသရံၣ်,ဘျံးဒ၀ဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်,ပီချိဟီၣ်က၀ီၤန့ၣ်လီၤ.ခဲအံၤသ၀ီကဲထီၣ်သ၀ီဖးဒိၣ်တဖျၢၣ်လံ.ပမ့ၢ်လဲၤဟး
ဆူသ၀ီပူၤဒီးကွၢ်ထီၣ်တၢ်လၢမုၢ်ထီၣ်တခီန့ၣ်ပကထံၣ်ဘၣ်လၢၢ်မုၢ်စးထီၣ်အသးလၢမုၢ်ထီၣ်ဆူမုၢ်နုာ်တကပၤ,ဒီး
လၢမုၢ်နုာ်တကပၤအကတၢၢ်တခီန့ၣ်လၢၢ်မုၢ်လီၤဒ့စ့ၤအဃိဖျါလၢအအိၣ်လီၤဆီတဖျၢၣ်,ဘၣ်ဆၣ်အခီၣ်ထံးန့ၣ်
စဲဘူးလိာ်အသးအဃိပှၤလ့ၢ်လိၤလ့ၢ်ထီၣ်သ့၀ဲလီၤ.
ပှၤသ၀ီဖိအတၢ်လဲၤခီဖျိဘၣ်ထွဲဒီးလၢၢ်မုၢ်
လၢၢ်မုၢ်အကစၢ်အ၀ဲန့ၣ်ဒုးမံမီၢ်ပှၤတၢ်ဆူၣ်ဒိၣ်မး,ပှၤမ့ၢ်မံမီၢ်ဘၣ်အ၀ဲသ့ၣ်န့ၣ်တဲဘၣ်ပှၤထဲပှၤဘၣ်ဘါတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်,
ပှၤဘၣ်မၤတၢ်ဂ့ၤ,ပှၤသုတကဲးပသူကဲးပလီတဂ့ၤ,အီသံးအီမ့ၤတဂ့ၤ,ဆိၣ်တၢ်ထုတၢ်တဂ့ၤအ၀ဲဒၣ်အဲၣ်ဒိးထဲပှၤ
ကမၤတၢ်ဂ့ၤတၢ်၀ါလီၤ.ပှၤမံမီၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီးအဒီမါ၀ၤခံဂၤ,ဃုာ်ဒီးအဖိတဂၤလၢအပူၤကွံာ်န့ၣ်ပှၤမံမီၢ်လၢ
အဖိအိၣ်တဂၤဒ်လီၤ,လၢခံပှၤမံမီၢ်ကဒီးလၢအဖိအိၣ်ခံဂၤလံ.အ၀ဲဒၣ်တဲဘၣ်ပှၤလၢအ၀ဲဒၣ်န့ၣ်လဲၤထီၣ်ပှၢ်ဒီးလၢၢ်
မုၢ်ကွီကီာ်အဖိမုၣ်န့ၣ်လီၤ.
မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်သိၣ်အဖိအလံၤလၢဆိၣ်တၢ်တဂ့ၤ,အိၣ်န့ၣ်ဟးကိးပသူကိးပလီတဂ့ၤ.အ၀ဲသ့ၣ်မံမီၢ်ဘၣ်လၢပှၤဒီ
ဖိမိၢ်ဖိပၢ်သၢဂၤလၢတဘျီသံးနိရိၤထံၣ်၀ဲန့ၣ်မ့ၢ်ဒၣ်လၢၢ်မုၢ်အကစၢ်လီၤ.အ၀ဲသ့ၣ်တအဲၣ်ဒိး၀ဲလၢပှၤကိးပလူပလီ
ဒီးဆိၣ်တၢ်ထုတၢ်ဘၣ်,သံးဧိၤဂာ်ဧိၤန့ၣ်တအဲၣ်ဒိး၀ဲလ့ၤတက့ၤဘၣ်.တဘျီပှၤသ၀ီဖိဃ့သံးလၢအီၤ,လၢပှၤကစၢၢ်
ခိၣ်မိၢ်လုပၢ်လၢ်တခီပှၤဒွဲၣ်ပနဲ,ပှၤဃ့ဒီးပှၤတဲလၢပှၤကဖီၣ်ကသံၣ်,ပှၤအဲၣ်ဒိးသံးထဲတပလီဧိၤလီၤ့ပှၤဃ့ဒိသံးလၢ
အီၤမ့ၢ်လၢတၢ်လီၢ်အ၀ဲန့ၣ်ပှၤဃုသံးဘူးဘူးတညီဘၣ်.တုၤမ့ၢ်ပှၤဒိထီၣ်သံးဒီးသံးဟဲယွၤလီၤအခီၣ်ထံးတပလီန့ၣ်
မ့ၢ်သံးမူၤမူၤနီၢ်နီၢ်လီၤ.န့ၢ်ဒၣ်ထဲတပလီဧိၤလီၤ.မ့မ့ၢ်အဂၤလၢအဟဲယွၤလီၤတဖၣ်ကဲထီၣ်က့ၤထံခဲလၢာ်,တနၢ
သံးနီတစဲးလၢၤဘၣ်.၀ံၤဒီးတၢ်လၢသံးန့ၣ်နမ့ၢ်ပှ့ၤလၢတၢ်မဲထၣ်တခီဒီးဟဲက့ၤစိာ်ခီဂါ်ဘၣ်လၢၢ်မုၢ်န့ၣ်အရီၢ်ဟးဂီၤ
တဘျီဃီလီၤ, ဘျါသံဘျါစိၢ်တဘျီဃီလီၤ.
တဘျီသ၀ီဖိတဂၤလဲၤဖဲးအီၣ်ခုးလၢကစၢၢ်ကပၤ,ဘူးဒီးလၢၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ.ဖဲအဘုဘၣ်ထီၣ်အခါထိၣ်ဖှံးဂီၢ်မုၢ်လီၤအီၣ်
အဘု,ယံာ်ယံာ်မၤ၀ဲတနၢၤလၢၤဘၣ်အဃိအ၀ဲဆိၣ်ဘၣ်ထုဘၣ်တၢ်,ဆိၣ်၀ဲယံာ်ထီၣ်ဒီးဘၣ်ဖဲအမံအိၣ်ဘှံးလၢမုၢ်
ဆါခီအခါတၢ်ဒဲအကိာ်ပူၤတထံၣ်, အ၀ဲစီၣ်ထီၣ်အမဲာ်ကွၢ်ဃီၤလၢအပၢ်တခီအိၣ်ယံၤဒီးအီၤ၀ံၤဒီးအ၀ဲမံကဒီး၀ဲ
န့ၣ်လီၤဒီးတၢ်ဟဲဒဲကဒီးအထးခိၣ်တထံၣ်,အ၀ဲကွၢ်ဃီၤအပၢ်နာ်သက့အပၢ်တအိၣ်ဘူးဒီးအီၤဘၣ်. တုၤမ့ၢ်အ
ပှဲၤထီၣ်သၢ၀ီတ၀ီအခါအ၀ဲဂဲၤဆၢထၢၣ်တဲဘၣ်အပၢ်,ပါ,ပမံဘီဒီးနဒဲပထးခိၣ်ဒီးအပါတဲဆၢအီၤ,ယအိၣ်ဒီးနၤဘူး
ဧါ.ယအိၣ်ဒီးနၤဖးယံၤညါယဒဲနထးခိၣ်တုၤဧါ,၀ဲန့ၣ်ဆိၣ်တၢ်အါအါဒီး,ပှၤလၢအအိၣ်လၢမီပြထုၣ်အပူၤဒီးစံး၀ဲလၢ
တၢ်ဒဲအထးခိၣ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲဖုနိ, ဖုဂ့ၤ၀ါ,ဖါတံၢ်ဒါပိၣ်, ဖါတံၢ်ဖီသံခဲလၢာ်လွံၢ်ဂၤန့ၣ်လီၤ.
၀ံၤဒီးဖဲn၁၉၉၄၉၅နံၣ်အတီၢ်ပူၤတၢ်မၤစ့ၢ်ကီးအသးတဘျီန့ၣ်လီၤ.ဖဲန့ၣ်ပှၤဒီပုၢ်၀ဲၢ်ပိာ်မုၣ်ဖိသၣ်အိၣ်ခံဂၤ,အဟံၣ်
အိၣ်တယံၤဒီးလၢၢ်မုၢ်ဘၣ်.အဒိၣ်တဂၤအမံၤမ့ၢ်နီၢ်ယိယိၣ်,အပၢ်အမံၤလၢဖါတံၢ်သ့တ့ၣ်,အိၣ်ဟဲလၢစီဃ့တခီန့ၣ်
လီၤ.ဘၣ်တနံၤအ၀ဲသ့ၣ်လဲၤဃုအီၣ်သ့ၣ်မုၣ်ဒ့လၢပှၤသံၣ်ပူၤဒီးဖဲအထီၣ်လၢတၢ်ပျိၢ်ခိၣ်အခါကွၢ်စိဃီၤ၀ဲဒၣ်လၢၢ်မုၢ်
န့ၣ်လီၤ.လၢဖိသၣ်အကျိာ်အကျာ်တခီဆိကမိၣ်ထီၣ်၀ဲဖဲအ၀ဲသ့ၣ်အိၣ်လၢစီဃ့န့ၣ်အိၣ်ဒီးတလၢၤတဖၣ်အဃိပှၤ
တ့ထီၣ်ဃိၣ်ဘၣ်ဆၣ်ဖဲအံၤဃိၣ်တအိၣ်ဘၣ်,ဒီးအ၀ဲတဲန့ၢ်အပုၢ်လၢ,အၢကိကိ,လၢၢ်မုၢ်အ၀ဲအံၤမ့မ့ၢ်ဒ်သိးလၢတ
လၢၤအကျါဒုတလၢၤကဘါ၀ဲပၢပၢ,ကဘှီထီၣ်ဒီးဃိၣ်ဒံး,အ၀ဲသ့ၣ်တဲတၢ်န့ၣ်၀ံၤဒီးလဲၤ၀ဲတခါခံခါဒီးကွၢ်ထီၣ်တၢ်
ဆူလၢၢ်မုၢ်အဒီခိၣ်န့ၣ်ထံၣ်၀ဲလၢပှၤတဂၤ,သိးဒီးတၢ်အ၀ါထီၣ်လၢလၢၢ်မုၢ်အလိၤန့ၣ်လီၤ.
အ၀ဲသ့ၣ်အဒီပုၢ်၀ဲၢ်မုၣ်ခံဂၤကွၢ်ကီ၀ဲဒ်န့ၣ်,ကွၢ်၀ဲယံာ်ယံာ်တဘျီတၢ်ပျံၤလီၤဘၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ဒ်လဲၣ်တဲတဘၣ်ဘၣ်.တၢ်
ဖုပှၢ်အ၀ဲန့ၣ်ထီၣ်လၢၢ်မုၢ်ဒီးဖဲအတလၢထီၣ်လၢၢ်မုၢ်အခိၣ်စိၣ်အခါလီၤမၢ်၀ဲဖဲန့ၣ်လီၤ.အန့ၣ်တဘျီအ၀ဲသ့ၣ်ပျံၤထီၣ်
တၢ်ဒီးတၢၤလီၤကွံာ်အသ့ၣ်မုၣ်ဒီးအဃဲာ်၀ံၤက့ၤဃ့ၢ်ဆူအပၢ်အအိၣ်,ဟဲက့ၤတဲဘၣ်အပၢ်ဘၣ်ဆၣ်အပၢ်တနာ်ဘၣ်.
လၢခံက့ၤတၢ်မၤကဒီးအသးတဘျီန့ၣ်လီၤ.နီၢ်ကျၢၤဒီးနီၢ်လါထူအဟံၣ်အိၣ်ဘူးဒီးလၢၢ်မုၢ်အခီၣ်ထံးလီၤ.တၢ်ဖိသၣ်
ဒီပုၢ်၀ဲၢ်မုၣ်ခံဂၤလီၢ်လီၢ်န့ၣ်ဟဲက့ၤထီၣ်လၢသ၀ီပူၤတခီအ၀ဲသ့ၣ်ထံၣ်ကဒီးတၢ်တဂၤလီၢ်လီၢ်က့ၤထီၣ်ဆူလၢၢ်မုၢ်အ
ခိၣ်စိၣ်န့ၣ်ဒီးတဲလိာ်အသး,အၢ,တၢ်တဂၤက့ၤထီၣ်ဆူလၢၢ်မုၢ်အခိၣ်စိၣ်န့ၣ်,ဖဲန့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ကွၢ်ကီ၀ဲ,ဘၣ်လၢဖါတံၢ်
ကွီခိၣ်(ဖါတံၢ်ကွီခိၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဒၣ်တံဟဲနရ့ၣ်အတခွါလီၤ)ဟဲဘၣ်အတီၤန့ၣ်လီၤ.ပှၤဖိသၣ်ဒီပုၢ်၀ဲၢ်မုၣ်ခံဂၤန့ၣ်ကိးဃီၤ
မုၢ်ဂၢ်လါထူလၢ,အၢၣ်မုၢ်ဂၢ်,အၢၣ်မုၢ်ဂၢ်နကွၢ်စါ,တၢ်တဂၤက့ၤထီၣ်ဆူလၢၢ်မုၢ်အခိၣ်စိၣ်န့ၣ်,အ၀ဲပာ်ဖုးအသးဒီးတဲ၀ဲ,
မတၤလဲၣ်.ထဲန့ၣ်တဘျီအ၀ဲသ့ၣ်ကိးဃီၤအီၤ,ဟဲလၢအံၤ,ကွၢ်လၢအံၤ.မုၢ်ဂၢ်တဂၤဟဲဃီၤဒီးထံၣ်စ့ၢ်ကီး
ပှၤတဂၤက့ၤထီၣ်လၢလၢၢ်မုၢ်အခိၣ်စိၣ်န့ၣ်လီၤ.ဖါတံၢ်ကွီခိၣ်တခီစံး၀ဲ,တၢ်ဖိသၣ်ခံဂၤန့ၣ်တဲ၀ဲလၢသါထံၣ်တၢ်တ
ဂၤန့ၣ်ဒီးယကွၢ်,ဒုးနဲၣ်ယၤဒီးအစုမုၢ်,လၢယမဲာ်သၣ်အဃၢၤဘၣ်ဆၣ်ယတထံၣ်ဘၣ်.
အ၀ဲသ့ၣ်တဲ၀ဲလၢတၢ်တဂၤက့ၤထီၣ်ဖဲန့ၣ်မလဲၣ်.အ၀ဲသ့ၣ်ပိာ်မုၣ်သၢဂၤတခီထံၣ်၀ဲ,ယဲတခီယတထံၣ်ဘၣ်ယံာ်
ယံာ်ဒီးယတဲထီၣ်,လၢတၢ်ထံးထၣ်တကလုာ်န့ၣ်မီၤ,-လၢၢ်မုၢ်အကစၢ်, ထံကစၢ်ကီၢ်ကစၢ်ဧၢ,ဒုးထံၣ်ယၤတဘျး, ယကအိၣ်မူမၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤယသးလီၤ-ယတဲဒ်န့ၣ်တဘျုးဘျီဘၣ်ဆၣ်ယတထံၣ်ဘၣ်. ယံာ်ယံာ်တၢ်တဂၤန့ၣ်ဟါမၢ်ဒီးအ၀ဲသ့ၣ်သၢဂၤဧီၢ်က့ၤဆူအဟံၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဟံးန့ၢ်အီၤလၢကညီတၢ်စံၣ်ဃဲၤတဲဃဲၤလံာ်ပူၤ.
ဧါ.ယအိၣ်ဒီးနၤဖးယံၤညါယဒဲနထးခိၣ်တုၤဧါ,၀ဲန့ၣ်ဆိၣ်တၢ်အါအါဒီး,ပှၤလၢအအိၣ်လၢမီပြထုၣ်အပူၤဒီးစံး၀ဲလၢ
တၢ်ဒဲအထးခိၣ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲဖုနိ, ဖုဂ့ၤ၀ါ,ဖါတံၢ်ဒါပိၣ်, ဖါတံၢ်ဖီသံခဲလၢာ်လွံၢ်ဂၤန့ၣ်လီၤ.
၀ံၤဒီးဖဲn၁၉၉၄၉၅နံၣ်အတီၢ်ပူၤတၢ်မၤစ့ၢ်ကီးအသးတဘျီန့ၣ်လီၤ.ဖဲန့ၣ်ပှၤဒီပုၢ်၀ဲၢ်ပိာ်မုၣ်ဖိသၣ်အိၣ်ခံဂၤ,အဟံၣ်
အိၣ်တယံၤဒီးလၢၢ်မုၢ်ဘၣ်.အဒိၣ်တဂၤအမံၤမ့ၢ်နီၢ်ယိယိၣ်,အပၢ်အမံၤလၢဖါတံၢ်သ့တ့ၣ်,အိၣ်ဟဲလၢစီဃ့တခီန့ၣ်
လီၤ.ဘၣ်တနံၤအ၀ဲသ့ၣ်လဲၤဃုအီၣ်သ့ၣ်မုၣ်ဒ့လၢပှၤသံၣ်ပူၤဒီးဖဲအထီၣ်လၢတၢ်ပျိၢ်ခိၣ်အခါကွၢ်စိဃီၤ၀ဲဒၣ်လၢၢ်မုၢ်
န့ၣ်လီၤ.လၢဖိသၣ်အကျိာ်အကျာ်တခီဆိကမိၣ်ထီၣ်၀ဲဖဲအ၀ဲသ့ၣ်အိၣ်လၢစီဃ့န့ၣ်အိၣ်ဒီးတလၢၤတဖၣ်အဃိပှၤ
တ့ထီၣ်ဃိၣ်ဘၣ်ဆၣ်ဖဲအံၤဃိၣ်တအိၣ်ဘၣ်,ဒီးအ၀ဲတဲန့ၢ်အပုၢ်လၢ,အၢကိကိ,လၢၢ်မုၢ်အ၀ဲအံၤမ့မ့ၢ်ဒ်သိးလၢတ
လၢၤအကျါဒုတလၢၤကဘါ၀ဲပၢပၢ,ကဘှီထီၣ်ဒီးဃိၣ်ဒံး,အ၀ဲသ့ၣ်တဲတၢ်န့ၣ်၀ံၤဒီးလဲၤ၀ဲတခါခံခါဒီးကွၢ်ထီၣ်တၢ်
ဆူလၢၢ်မုၢ်အဒီခိၣ်န့ၣ်ထံၣ်၀ဲလၢပှၤတဂၤ,သိးဒီးတၢ်အ၀ါထီၣ်လၢလၢၢ်မုၢ်အလိၤန့ၣ်လီၤ.
အ၀ဲသ့ၣ်အဒီပုၢ်၀ဲၢ်မုၣ်ခံဂၤကွၢ်ကီ၀ဲဒ်န့ၣ်,ကွၢ်၀ဲယံာ်ယံာ်တဘျီတၢ်ပျံၤလီၤဘၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ဒ်လဲၣ်တဲတဘၣ်ဘၣ်.တၢ်
ဖုပှၢ်အ၀ဲန့ၣ်ထီၣ်လၢၢ်မုၢ်ဒီးဖဲအတလၢထီၣ်လၢၢ်မုၢ်အခိၣ်စိၣ်အခါလီၤမၢ်၀ဲဖဲန့ၣ်လီၤ.အန့ၣ်တဘျီအ၀ဲသ့ၣ်ပျံၤထီၣ်
တၢ်ဒီးတၢၤလီၤကွံာ်အသ့ၣ်မုၣ်ဒီးအဃဲာ်၀ံၤက့ၤဃ့ၢ်ဆူအပၢ်အအိၣ်,ဟဲက့ၤတဲဘၣ်အပၢ်ဘၣ်ဆၣ်အပၢ်တနာ်ဘၣ်.
လၢခံက့ၤတၢ်မၤကဒီးအသးတဘျီန့ၣ်လီၤ.နီၢ်ကျၢၤဒီးနီၢ်လါထူအဟံၣ်အိၣ်ဘူးဒီးလၢၢ်မုၢ်အခီၣ်ထံးလီၤ.တၢ်ဖိသၣ်
ဒီပုၢ်၀ဲၢ်မုၣ်ခံဂၤလီၢ်လီၢ်န့ၣ်ဟဲက့ၤထီၣ်လၢသ၀ီပူၤတခီအ၀ဲသ့ၣ်ထံၣ်ကဒီးတၢ်တဂၤလီၢ်လီၢ်က့ၤထီၣ်ဆူလၢၢ်မုၢ်အ
ခိၣ်စိၣ်န့ၣ်ဒီးတဲလိာ်အသး,အၢ,တၢ်တဂၤက့ၤထီၣ်ဆူလၢၢ်မုၢ်အခိၣ်စိၣ်န့ၣ်,ဖဲန့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ကွၢ်ကီ၀ဲ,ဘၣ်လၢဖါတံၢ်
ကွီခိၣ်(ဖါတံၢ်ကွီခိၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဒၣ်တံဟဲနရ့ၣ်အတခွါလီၤ)ဟဲဘၣ်အတီၤန့ၣ်လီၤ.ပှၤဖိသၣ်ဒီပုၢ်၀ဲၢ်မုၣ်ခံဂၤန့ၣ်ကိးဃီၤ
မုၢ်ဂၢ်လါထူလၢ,အၢၣ်မုၢ်ဂၢ်,အၢၣ်မုၢ်ဂၢ်နကွၢ်စါ,တၢ်တဂၤက့ၤထီၣ်ဆူလၢၢ်မုၢ်အခိၣ်စိၣ်န့ၣ်,အ၀ဲပာ်ဖုးအသးဒီးတဲ၀ဲ,
မတၤလဲၣ်.ထဲန့ၣ်တဘျီအ၀ဲသ့ၣ်ကိးဃီၤအီၤ,ဟဲလၢအံၤ,ကွၢ်လၢအံၤ.မုၢ်ဂၢ်တဂၤဟဲဃီၤဒီးထံၣ်စ့ၢ်ကီး
ပှၤတဂၤက့ၤထီၣ်လၢလၢၢ်မုၢ်အခိၣ်စိၣ်န့ၣ်လီၤ.ဖါတံၢ်ကွီခိၣ်တခီစံး၀ဲ,တၢ်ဖိသၣ်ခံဂၤန့ၣ်တဲ၀ဲလၢသါထံၣ်တၢ်တ
ဂၤန့ၣ်ဒီးယကွၢ်,ဒုးနဲၣ်ယၤဒီးအစုမုၢ်,လၢယမဲာ်သၣ်အဃၢၤဘၣ်ဆၣ်ယတထံၣ်ဘၣ်.
အ၀ဲသ့ၣ်တဲ၀ဲလၢတၢ်တဂၤက့ၤထီၣ်ဖဲန့ၣ်မလဲၣ်.အ၀ဲသ့ၣ်ပိာ်မုၣ်သၢဂၤတခီထံၣ်၀ဲ,ယဲတခီယတထံၣ်ဘၣ်ယံာ်
ယံာ်ဒီးယတဲထီၣ်,လၢတၢ်ထံးထၣ်တကလုာ်န့ၣ်မီၤ,-လၢၢ်မုၢ်အကစၢ်, ထံကစၢ်ကီၢ်ကစၢ်ဧၢ,ဒုးထံၣ်ယၤတဘျး, ယကအိၣ်မူမၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤယသးလီၤ-ယတဲဒ်န့ၣ်တဘျုးဘျီဘၣ်ဆၣ်ယတထံၣ်ဘၣ်. ယံာ်ယံာ်တၢ်တဂၤန့ၣ်ဟါမၢ်ဒီးအ၀ဲသ့ၣ်သၢဂၤဧီၢ်က့ၤဆူအဟံၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဟံးန့ၢ်အီၤလၢကညီတၢ်စံၣ်ဃဲၤတဲဃဲၤလံာ်ပူၤ.
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး :
ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ကညီတၢ်စံၣ်ဃဲၤတဲဃဲၤတဖၣ်
