Showing posts with label စီၤ​အီၣ်​လး​တၢ်​ကွဲး​တ​ဖၣ်. Show all posts

၀့ၢ်​ပ​သံၣ်​အ​ဂ့ၢ်

တၢ်​လီၢ်​ဖဲ​ဝ့ၢ်​ပ​သံၣ်​အိၣ်​သူၣ်​လီၤ​အ​သး​ ​အ​လီၢ်​အံၤ​လၢ​ပျၢၤ​န့ၣ်​မ့ၢ်​ ​ကီး​တ​ဖျၢၣ်​ဒီး​ ​မ့ၢ်​တၢ်​လီၢ်​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​ဒုး​ကဲ​ထီၣ်​ဒူ​သ​ဝီ​ဒီး​ကိး​ဝဲ​လၢ​ “​ကီး​သ​မံ”​ ​လီၤ. ပှၤ​က​ညီ​ကိး​စ့ၢ်​ကီး​ “​ကီး”​ ​န့ၣ်​လၢ​ “​စွ့”​ ​ဒီး​ “​သ​မံ”​ ​န့ၣ်​လၢ​ “​သ​ဝီ”​ ​လီၤ.​ ဒ်​န့ၣ်​အ​သိး,​ ​ကီး​ဒီး​ ​စွ့​န့ၣ်​မ့ၢ်​တၢ်​တ​မံၤ​ဃီ​ဒီး​ ​သ​မံ​ဒီး​သ​ဝီ​န့ၣ်​မ့ၢ်​တၢ်​တ​မံၤ​ဃီ​လီၤ​.​ ​တ​လၢၤ​ပ​ယီၤ​တ​ဖၣ်​ ​တ​သ့ၣ်​ညါ​ဝ့ၢ်​ပ​သံၣ်​အ​ခီၣ်​ထံး​ခီၣ်​ဘိ​ ​အ​ဂ့ၢ်​ဒီး​ကိး​ဝဲ​ ​လၢ​ “​ကူး​ဆံၣ်​မး”​ (ကု​ဆီ​မ)​ ​ဝံၤ​ကိး​က​ဒီး​က့ၤ​ဝဲ​လၢ​ “​ကူး​သံၣ်​မး”​ (ကု​သီ​မ)​ ​ဒီး​ဝံၤ​ကိး​က​ဒီး​က့ၤ​ဝဲ​လၢ​ “​ကူး​သံၣ်”​ (ကု​သိန်)​ ​ဒီး​စံး​ဝဲ​လၢ​တၢ်​ကိး​န့ၣ်​ ​မ့ၢ်​အ​ဟဲ​လီၤ​စၢၤ​လၢ​ပၣ်​လံး​အ​တၢ်​က​တိၤ​ “​ဆံၣ်​မး”​ ​မ့​တ​မ့ၢ်​ “​သံၣ်​မး”​ ​လီၤ.​ ​မ့​မ့ၢ်​ ​တၢ်​က​တိၤ​ “​ကူး”​ ​တ​ဘီ​န့ၣ်​ ​တ​တဲ​ဖျါ​ဝဲ​အ​ခီ​ပ​ညီ​ဘၣ်.​ ​ဒီး​ပှၤ​တ​နီၤ​နီၤ​ဆိ​က​မိၣ်​ဝဲ​လၢ​ “​ကူး”​ ​န့ၣ်​မ့ၢ်​ဟီၣ်​ခိၣ်​လီၤ.​ ​မံၤ​အ​နီၢ်​နီၢ်​တ​ခီ​မ့ၢ်​ဝဲ​ “​ကီး​သ​မံ”​ ​လီၤ.​ ​ဒီး​မ့ၢ်​ပှၤ​က​ညီ​အ​တၢ်​ကိး​ဒီး​ပှၤ​က​ညီ​အ​တၢ်​က​တိၤ​နီၢ်နီၢ်​လီၤ.​ ​ပှၤ​က​ညီ​အိၣ်​လၢ​ကီး​တ​ဖျၢၣ်​အံၤ​အ​ဖီ​ခိၣ်​လၢ​အ​နံၣ်​အါ​လါ​အါ​ ​ဖး​ယံာ်​တုၤ​ကီး​အံၤ​စဲ​ဘူး​ဒီး​ဟီၣ်​ခိၣ်​မိၢ်​ပှၢ်​ဒီး​ကဲ​ထီၣ်​က့ၤ​ဟီၣ်​ခိၣ်​ဒီ​က​မျၢ်​န့ၣ်​လီၤ.​ ​တၢ်​လီၢ်​အံၤ​လၢ​ခံ​ကဲ​ထီၣ်​က့ၤ​ချံ​က​ဘီ​အ​သ​န့​ ​လၢ​ပှၤ​ပ​နံၣ်​တၢ်​ကၤ​တၢ်​လၢ​ထံ​ယံၤ​ကီၢ်​ယံၤ​တ​ဖၣ်​အ​ဂီၢ်​န့ၣ်​လီၤ.   

    တၢ်​အုၣ်​အ​သး​လၢ​ပ​သံၣ်​အံၤ​လၢ​ပျၢၤ​ ​တၢ်​ကိး​အီၤ​လၢ​ “​ကီး​သ​မံ”​ ​န့ၣ်​ဖျါဒ်​အံၤ,​ ​ဖဲ​ ​ခ.န.​ ​၁၅၈၀​ ​ဒီး​ ​၁၆၀၀​ ​အ​ဘၢၣ်​စၢၤ​န့ၣ်​ပှၤ​အဲ​က​လံး​ ​ဖိ​တ​ဂၤ​ ​အ​မံၤ​လၢ​ ​ရး​ဖး- ဖံ​ခၠံ​ (Ralph Fitch) ဟဲ​တုၤ​လၢ​ကီး​သ​မံ​ ​ဒီး​ကိး​ဝဲ​ကီး​သ​မံ​ ​တ​ထံ​တ​ဆး​ ​ဘၣ်​အ​ဃိ,​ ​ကီး​ဝဲ​လၢ,​ ​ကီ​စ​မံ​ (Cosmin) လီၤ.​ ​ရး​ဖး​ ​ဖံ​ခၠံ,​ ​အ​တၢ်​က​တိၤ​ဒၣ်​ဝဲ​မ့ၢ်ဒ်​အံၤ,​ ​သၢ​နံၣ်​အ​လီၢ်​ခံ​ပ​ဟဲ​တုၤ​ဖဲ​ ​ကီး​စ​မံ​ ​လၢ​အ​မ့ၢ်​ဝ့ၢ်​အ​ဃံ​လၤ​ဒိၣ်​မး​တ​ဖျၢၣ်​ဒီး​အိၣ်​သူၣ်​လီၤ​အ​သး​လၢ​တၢ်​လီၢ်​အ​မုာ်​ဒီး​လၢ​ပှဲၤ​ဝဲ​ဒီး​တၢ်​ကီး​မံၤ​ ​ဒဲး​လီၤ.​ ​ပှၤ​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​ဒိၣ်​တၢ်​ထီ​ဒီး​ ​အ​သူၣ်​ဘၣ်​သး​သ့​ ​ဒီး​ပိာ်​မုၣ်​တ​ဖၣ်​အ​ညၣ်​ဝါ,​ ​အ​မဲာ်​က​ဝီၤ,​ ​ဒီး​အ​မဲာ်​ချံ​တံာ်​ “​အံၣ်”​ ​လီၤ.​ ​ဟံၣ်​တ​ဖၣ်​တၢ်​ဘှီ​အီၤ​လၢ​အ​ထူၣ်​ဖး​ဒိၣ်​ ​အ​ခီၣ်​ဖး​ထီ​ဒီး​အိၣ်​ဒီး​ဃီ​ဖး​ထီ,​ ​လဲၤ​ထီၣ်​ဆူ​ဟံၣ်​ပူၤ​လၢ​အ​ပျံၤ​ဘီၣ်​သ​အိၣ်​လၢ​အ​အိၣ်​အါ​န့ၣ်​လီၤ.​ XXX​ ​က​ဘီ​လၢ​အ​ဟဲ​လၢ​တံ​က​လါ,​ ​စၣ်​သိၣ်​ “​စှီၤ​ဝ့ၢ်​ဒီး​မ​ဆူၣ်​လံ​ပ​တၣ်​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​ဟဲ​ဆူ​ ​သိၣ်​ထီၣ်​လၢ​ ​ထံ​ကျိ​အ​ထၣ်​ ​ဖဲ​ ​န​က​ရံး​ “​ဟဲ​ကၠံ”​ ​ဒီး​ဆူ​ကီ​စ​မံ​လီၤ.​

 ( three days after we come to Cosmin, which is a very prettier town, and standeth very pleasantly, very well furnished with all things, the people be very tall and well disposed, the women white, round faced with little cies, the houses are high built set upon great high postes, and they go up to them with long ladders for fear of the tygers which be very many XXX the ships which come from Bengala, San Thome and Masulipatam, come to the bar of Negrais and Cosmin )

    တၢ်​အုၣ်​အ​သး​လၢ​အ​ဂၤ​တ​ပူၤ​စံး​ဝဲဒ်​အံၤ,​ “​ဖဲ​ ​ခ​ ​န​ ​၁၆၀၀​ ​နံၣ်​အ​တီၢ်​ပူၤ​ ​န့ၣ်​ “​ ​ရး​ဖ​ ​ဖံ​ခၠံ”​ ​လဲၤ​တုၤ​လၢ​က​ဘီ​သ​န့​တ​ဒိၣ်​တ​ဆံး​အ​ ​ကဲၣ်​ဆိး​တ​ဖျၢၣ်​ကိး​ဝဲ​လၢ​ကီ​စ​မံ​ ​လၢ​အ​မ့ၢ်​ဃၣ်​ဃၣ်​စဲ​ဃဲၤ​ပ​သံၣ်​လီၤ.​ (In the Sixteenth Century Ralph Fitch visited a Considerable port called Cosmin which was almost certainly Bassein) (ကွၢ်,​ ​ဘၤ​မၣ်​က​စဲ,​ ​တံ​အး​ ​ပ​သံၣ်ဒံ​စ​ြတံ,​ ​က​ြတူၢ်,​ ​အ့ၣ်,​ ​၁၉၁၆​ ​နံၣ်.​ ​က​ဘျံး​ပၤ​ ​၁၃,​ ​အ​ဆၢ​ခံ​ဒီး​ ​က​ဘျံး​ပၤ​ ​၁၂၅​ ​အ​ဆၢ​ခံ,​ Vide Burma Gazetteer Bassein District volume A< Edition 1916 pages 13, paragraph 2 and page 125 paragraph 2)

    လၢ​ခံ​ကိၤ​လၤ​သူ​ပ​သံၣ်​လၢ​အ​ဟဲ​မၤ​ပ​နံၣ်​တၢ်​ကၤ​အ​တၢ်​မၤ​လၢ​ချံ​က​ဘီ​တ​ဖၣ်​ပာ်​လီၤ​အ​တၢ်​အိၣ်​တၢ်​ဆိး​အ​လီၢ်​ဖဲ​ကီး​သ​မံ,​ ဒ်​ပ​စံး​တၢ်​အ​သိး,​ ​ပှၤ​က​ညီ​အိၣ်​တ​က​ပၤ,​ ​ဒီး​ကိၤ​လၤ​သူ​ပ​သံၣ်​အိၣ်​တ​ကပၤ​လီၤ.​ ဒီးဒ်​တၢ်​ဆၢ​က​တီၢ်​သုး​အ​သး​အ​သိး​န့ၣ်​ ​ကိၤ​လၤ​သူ​ ​ပ​သံၣ်​တ​ဖၣ်​ဂုၤ​ထီၣ်​ပ​သီ​ထီၣ်​စ့ၢ်​ကီး​ဝဲ​အါ​အါ​ဂီၢ်​ဂီၢ်​ ​ဒီး​ ​ဒိၣ်​စိ​ဒိၣ်​က​မိၤ​ ​ထီၣ်​ဒီး​မံၤ​ကီး​သ​မံ​န့ၣ်​ ​လီၤ​ရၢၢ်​ကွံာ်​ဝဲ​ ​တ​စဲး​ဘၣ်​တ​စဲး​ ဒ်​တၢ်​ဆၢ​က​တီၢ်​သုး​အ​သး​အ​သိး,​ ​တုၤ​လၢ​အ​လီၤ​ဘံး​လီၤ​ဘၢ​ ​ဒီး​လီၤ​မၢ်​ကွံာ်​ဝဲ​ဒၣ်​တ​စု​ ​ဒီး​ဒိး​န့ၢ်​ဘၣ်​က့ၤ​မံၤ​အ​သီ​ “​ပ​သံၣ်”​ ​ဒီး​ပှၤ​မိၢ်​ထံး​ဖိ​တ​ဖၣ်​ကိး​ဝဲ​လၢ​ “​ဒူ​ပ​သံၣ်”​ ​ဒီး​ ​ပှၤ​အဲ​က​လံး​ ​ဖိ​ကိး​ဒီး​ကွဲး​ဝဲ​လၢ​ 'Dom Bassein' ဒ်​ပ​စံး​တၢ်​အ​သိး,​ ​ကိၤ​လၤ​သူ​ပ​သံၣ်​တ​က​လုာ်​အ​ဒူ​ပ​ဝီ​ ​အ​တၢ်​အိၣ်​တၢ်​ဆိ​အ​လီၢ်​အ​ကျဲ​လီၤ.​ ​တၢ်​အုၣ်​အ​သး​လၢ​အ​ဘၣ်​ဃး​ဒီး​တၢ်​ဂ့ၢ်​လၢ​အ​ဖီ​ခိၣ်​ ဒ်​အ​ဖျါ​လၢ​ ​တၢ်​စံၣ်​စိ​တဲ​စိၤ​လၢ​တ​လၢၤ​အ​လံာ်​ထီ​လၣ်​အ​ပူၤ​အ​သိး​န့ၣ်​မ့ၢ်ဒ်​အ​ဖီ​လာ်​အံၤ​အ​သိး​လီၤ.
  
(ကုလား​အ​က္တ​ဘတ်​ေအာ်​လံ​ေတ​ ​ပ​သီ​တု့ိ​မင်း​ြပု​ြပန်​ေသာ​ေြကာင့်​ ​ပ​သီ​မှို​ဟူ​ဂျ်​ ​တွင်​ ​သည်​ ​ထို​ကု​ထား​တု့ိ​ကို​ ​ကု​သ​ရ​ ​ကု​သ​ရီ​ ​တ​လိုင်း​မင်း​ညီ​ေနာင်​ ​၂​ ​ပါး​တု့ိ​လုပ်​ြကံ​ ​စစ်​ပှို​ြပီး​လျှင်​ ​ပု​သိမ်​မှ့ို​ ​ယု​သ​မုတ်​ဂျ်​ ​ထပ်​မံ​တည်​ေထာင်​ ​ြပန်​သည်)

    ဒ်​တ​လၢၤ​အ​တၢ်​စံၣ်​စိၤ​တဲ​စိၤ​အုၣ်​အ​သး​လၢ​အ​ဖီ​ခိၣ်​အ​သိး​န့ၣ်​ ​ပ​ဂ့ၢ်​လိာ်​တၢ်​အ​လီၢ်​တ​အိၣ်​ဘၣ်. အမဲာ်​ညါ​လၢ​ပျၢၤ​န့ၣ်​ ​ဖဲ​တၢ်​လီၢ်​အံၤ​ကိၤ​လၤ​သူ​အိၣ်​ဝဲ​အါ​က​လုာ်​ဒီး​ ​အ​ခါ​ခဲ​အံၤ​န့ၣ်​ပ​ထံၣ်​ဘၣ်​ဒံး​ဒၣ်​လဲာ်​လၢ​ကိၤ​လၤ​သူ​ဟံၣ်​ဒူၣ်​အ​သွၣ်​ခိၣ်​လိ​ထံး​လၢ​ပျၢၤ​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​လီၤ.​ ​အ​ခါ​ဖဲ​န့ၣ်​ဝ့ၢ်​တ​အိၣ်​ထဲ​ပ​သံၣ်​တ​ဖျၢၣ်ဧိၤ​ဘၣ်​ ​ဝ့ၢ်​အိၣ်​စ့ၢ်​ကီး​အ​ဂၤ​အါ​ဖျၢၣ်​လၢ​ ​ပ​သံၣ်​ဒီ​ ​ကီၢ်​ညါ​အ​ပူၤ​န့ၣ်​လီၤ.​ ​အ​ဂ့ၢ်ဒ်​အံၤ,​ ​လၢ​တ​လၢၤ​အ​တၢ်​စံၣ်​စိၤ​တဲ​စိၤ​အ​ပူၤ​န့ၣ်​စံး​ဝဲ​ဖဲ​ ​ခ​ ​န​ ​၆၂၅​ ​နံၣ်​န့ၣ်​ ​တ​လၢၤ​အ​ဘီ​အ​မုၢ်​လၢ​ကီၢ်​ပ​ကိ​ ​န့ၣ်​ပၢ​ဘၣ်​စ့ၣ်​ကီး​ဝ့ၢ်​ ​၃၂​ ​ဖျၢၣ်​လၢ​ ​ကီၢ်​ပ​သံၣ်​အ​ပူၤ​လီၤ.​ ​တၢ်​အုၣ်​အ​သး​လၢ​တၢ်​ဂ့ၢ်​လၢ​အ​ဖီ​ခိၣ်​တ​ဖၣ်​အံၤ​အ​ဂီၢ်​န့ၣ်​ (ကွၢ်,​ ​ဘၢ​မၣ်​က​စဲး​တံ​အး,​ ​ပ​သံၣ်ဒံ​စ​ြတံး,​ ​က​ြတုၢ်,​ ​အ့ၣ်,​ ​က​ဘျံး​ပၤ,​ ​၁၂၄,​ ​၁၂၅,​ Vide Burma Fazetteer-Bassein District Volume A, pages 124-125.)

    မုၢ်​မ​ဆါ​တ​နံၤ​အံၤ,​ ​ပှၤ​က​ညီ​အိၣ်​သ​ကုၤ​တၢ်​လီၢ်​လၢ​ပၢၤ​ခိၣ်​ပျီ​ပူၤ​လၢ​ ​ပ​သံၣ်,​ ​မၠီ​မၠး,​ ​ဟီ​က​တး,​ ​မ​အူၣ်​ပ့ၣ်​ဒီး​ ​ဖၠၣ်​ပူၣ်​အ​ကီၢ်​ဆၣ်​ “​ဒံ​တ​ြတံး”​ ​အ​ပူၤ​တ​ဖၣ်​န့ၣ်,​ ​လၢ​ပျၢၤ​မ့ၢ်​ပှၤ​က​ညီ​ ​ပှိၢ်,​ ​စှီၤ,​ ​ခၠီ,​ ​အိၣ်​လၢ​ ​စှီၤ​ဝ့ၢ်​ “​သၣ်​တွဲ”​ ​ဒီး​ပှိၢ်​ဝ့ၢ်,​ “​ပၠ့ၣ်”​ ​တ​ဖၣ်​သုး​လီၤ​အ​သး​လီၤ.​ ပှၤ​က​ညီ​တ​ဖၣ်​အံၤ​အိၣ်​ဒီး​ ​အ​ခိၣ်​အ​နၢ်,​ ​စ​ကီၤ​စ​ဘါ​တ​ဖၣ်​လီၤ.​ ​ဘၣ်ဆၣ်​ဒီး​ ​တုၤ​မ့ၢ်​တ​လၢၤ​ပ​ယီၤ​မၤ​နၢၤ,​ ​ဂုာ်​န့ၢ်​အ​လီၢ်​အ​ကျဲ​ဒီး​က့ၤ​ထီၣ်​အိၣ်​က့ၤ​လၢ​ ​ရၢၣ်​ခၢၣ်​ရိ​မး​က​စၢၢ်​အ​ခီၣ်​ထံး​တ​နီၤ,​ ​ဆူ​ပှၢ်​ကျါ​တ​နီၤ,​ ​ဒီး​တ​နီၤ​န့ၣ်​လီၤ​မုၢ်​ြပံ​ြပါ​လၢ​ပၢၤခိၣ်​ပျီ​ပူၤ​ ​ဒီး​လၢ​အ​ကျါ​န့ၣ်​အါ​တ​က့ၢ်​ ​ခၠီ​တ​ဖၣ်​ကဲ​ထီၣ်​က့ၤ​ ​တ​လၢၤ​ပ​ယီၤ​လီၤ.​ ​လၢ​အ​က့ၤထီၣ်​လၢ​က​စၢၢ်​ခိၣ်,​ ​က​စၢၢ်​ခီၣ်​ထံး​တ​ဖၣ်​န့ၣ်,​ ​တုၤ​မ့ၢ်​ပှၤ​အဲ​က​လံး​ဖိ​ဟဲ​မၤ​န့ၢ်​ပၢ​ဘၣ်​က့ၤ​ကီၢ်​ပ​ယီၤ​ ​စး​ထီၣ်​ဖဲ​ ​ခ.န.​ ​၁၈၂၅​ ​နံၣ်​န့ၣ်,​ ​ဟဲ​က့ၤ​လီၤ​အိၣ်​ဆိး​က့ၤ​လၢ​ပ​ၢၤ​ခိၣ်​ပျီ​ပူၤ​ ​ဒီး​မုၢ်​မ​ဆါ​တ​နံၤ​အံၤ​ပ​ထံၣ်​ဘၣ်​ပှၤ​က​ညီ​ ​အိၣ်​လၢ​ကီၢ်​ဆၣ်​အိၣ်​လၢ​ပျ့ၣ်​ထံ​ကျိ​အ​ထၣ်​တ​ဖၣ်​ ​အါ​အါ​ဂီၢ်​ဂီၢ်​လီၤ.

    ​ဖဲ​ပှၤ​အဲ​က​လံး​ ​ဖိ​ဟဲ​ဒုး​န့ၢ်​သီ​ ​ပ​သံၣ်,​ ​မၠီ​မၠး,​ ​ဟီ​က​တး,​ ​ဒီး​မ​အူၣ်​ပ့ၣ်​အ​ခါ​န့ၣ်,​ ​တ​လၢၤ​ပ​ယီၤ​တ​ဖၣ်​ပူ​ထီၣ်​လီ​ထီၣ်​တၢ်​ဒီး​ ​တ​မျာ်​တၢ်​လၢ​တၢ်​လီၢ်​အါ​ပူၤ​ ​ဒီး​ပှၤ​က​ညီ​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​မၤ​စၢၤ​အဲ​က​လံး​အ​ပ​ဒိၣ်​ပ​ပှၢ်​သ့ၣ်​တ​ဖၣ်​လၢ​တၢ်​ဒုး​ဆၢ​ဆီၣ်​တံၢ်​ပှၤ​ပူ​ထီၣ်​တၢ်​လၢ​တၢ်​လီၢ်​အါ​ပူၤ​တ​ဖၣ်​ ​ဒီး​လူၤ​မၤ​လီၤ​ြပံ​လီၤ​ြပါ​တ​မျာ်​လၢ​အ​မၤ​ဒၢၣ်​တၢ်​လၢ​တၢ်​လီၢ်​အါ​ပူၤ​တ​ဖၣ်​ ​ဒီး​ထံ​ကီၢ်​အိၣ်​ဘှ့ၣ်​အိၣ်​ဂၢၢ်​က့ၤ​ဝဲ​ဒၣ်​လီၤ.​ ​ပှၤ​က​ညီ​သုး​ဖိ​တ​ဖၣ်​ဘၣ်​လဲၤ​တ​ရံး​လၢ​ထံ​ကျိ​တ​ကျိ​ဒီး​တ​ကျိ​အ​ပူၤ​ဒီး​ ​မၤ​လီၤ​ြပံ​လီၤ​ြပါ​တ​မျာ်​လၢ​အ​မၤ​ဒၢၣ်​ပှၤ​လဲၤ​တၢ်​က့ၤ​တၢ်​လၢ​ထံ​ကျိ​ပူၤ​တ​ဖၣ်​လီၤ.​ ​ဖဲ​တ​လၢၤ​ပ​ယီၤ​ပူ​ထီၣ်​တၢ်​ဖဲ​ဘိၢ်​က​လ့​ ​ဖဲ​ ​ခ.န.​ ​၁၈၈၆​ ​နံၣ်​န့ၣ်​သ​ရၣ်​နံ​ကၢ​လိစ်​ (Rev. Mr. Nichels) မ့ၢ်​ပှၤ​အ​ခိၣ်​ ​လၢ​အ​ဆှၢ​ပှၤ​က​ညီ​လၢ​အ​လဲၤ​ဒုး​ဆၢ,​ ​ဆီၣ်​တံၢ်,​ ​ဒီး​မၤ​လီၤ​ြပံ​လီၤ​ြပါ​ကွံာ်​ပှၤ​ပူ​ထီၣ်​ ​တၢ်​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​လီၤ.​ ​ဖဲ​ ​၁၉၀၁​ ​နံၣ်​န့ၣ်,​ ​ပှၤ​က​ညီ​အိၣ်​လၢ​ကီၢ်​ပ​သံၣ်​အ​ပူၤ​ ​၈၅၃၀၀​ ​ဂၤ​ဒီး​ ​ဖဲ​ ​၁၉၁၁​ ​န့ၣ်​အိၣ်​ဝဲ​ ​၉၇၉၀၆​ ​ဂၤ​လီၤ.​ ​ပှၤ​က​ညီ​အိၣ်​ဒံး​ဝဲ​တ​နီၤ​လၢ​အ​မဲာ်​ဆှး​လၢ​အ​က​ဒိး​ကီး​လီၤ​အ​သး​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​လီၤ.​ ​ဘၣ်​ဆၣ်​ဒီး​ပှၤဒ်​အံၤ​သိး​တ​က​လုာ်​န့ၣ်​ပ​ဆၢ​မုၢ်​လၢ်​ဆူ​ညါ​န့ၣ်​တ​အိၣ်​လၢၤ​ဘၣ်​ဒီး​က​ဒိး​ကိး​လီၤ​က့ၤ​အ​သး​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​လီၤ.​

    ​တၢ်​စူၢ်​တၢ်​နာ်​ဘၣ်​ဃး​ဒီး​တၢ်​ဘူၣ်​တၢ်​ဘါ,​ ​ပှၤ​က​ညီအိၣ်​လၢ​ကီၢ်​ပ​သံၣ်,​ ​မၠီ​မၠး,​ ​ဟီ​က​တး,​ ​မ​အူၣ်​ပ့ၣ်​ ​ဒီး​ဖၣ်​ပူၣ်​တ​ဖၣ်​အံၣ်​အ​တၢ်​စူၢ်​တၢ်​နာ်​ ​လၢ​အ​ဘၣ်​ဃး​ဒီး​တၢ်​ဘူၣ်​တၢ်​ဘါ​ ​န့ၣ်,​ ​အါ​တ​က့ၢ်​မ့ၢ်​ပှၤ​အီၣ်​မုၢ်​အီၣ်​ဘှး,​ ​ကျီၣ်​ကျဲ​ဃုာ်​အ​သး​ဒီး​ ​ဘူး​ဒး​အ​တၢ်ဘါ​ ​ဒီး​ဒိး​ကိး​လီၤ​အ​သး​လၢ​ ​ပှၤ​ဘါ​ဘူ​ဒး​ဖိ​လီၤ.​ ဒ်​ပ​စံး​တၢ်​အ​သိး​အီၣ်​ဘှး​ဒီး​ဘါ​ဃုာ်​ဘူး​ဒး​အ​တၢ်​ဘါ​လီၤ.​ ​ပှၤ​ကိး​လီၤ​အ​သး​လၢ​ခ​ရံာ်​ဖိ​န့ၣ်​စှၤ​န့ၢ်​ပှၤအီၣ်​မုၢ်​အီၣ်​ဘှး​ဒီး​ပှၤ​ဘါ​ဘူး​ဒး​ဖိ​လီၤ.
    ​ပှၤ​က​ညီ​အ​တၢ်​အီၣ်​မုၢ်​အီၣ်​ဘှး​အံၤ​ ​တ​မ့ၢ်​တၢ်​စူၢ်​တၢ်​နာ်​ ​လၢ​အ​ဘၣ်​ဃး​ဒီး​တၢ်​ဘူၣ်​တၢ်​ဘါ​ယွၤ​ဘၣ်.​ ​မ့ၢ်​အ​ဝဲ​သ့ၣ်​အ​တၢ်​ဂံၢ်​စၢ်​လၢ​အ​ပျံၤ​မုၣ်​ကီၤ​လံၢ်​ဒီး​ ​တၢ်​ဝံ​တၢ်​နါ​လၢ​ ​အ​တၢ်​မၤ​အၢ​အီၤ​တ​ဖၣ်​အ​ဃိ,​ ဘၣ်​လုၢ်​အီၣ်​လုၢ်​အီ​ဒီး​မၤ​ဘၣ်​မုၢ်​ကီၢ်​လံၢ်​ဒီး​တၢ်​ဝံ​တၢ်​နါ​အ​သး​လီၤ.​ ​

တ​လၢၤ​ပ​ယီၤ​လၢ​အဘါ​က​စၢ်​စီၤ​ကီ​တ​မး​တ​ဖၣ်​ ​ပျံၤ​စ့ၢ်​ကီး​တၢ်​ဝံ​တၢ်​နါ​ဒီး​ဘၣ်​လုၢ်​အီၣ်​လုၢ်​အီ​ဒီး​ဘၣ်​မၤ​ဘၣ်​ဝဲ​အ​သး​လီၤ.​ ​ပှၤ​က​ညီ​တ​ဖၣ်​အိၣ်​ဘူး​ဒီး​တ​လၢၤ​ပ​ယီၤ​ဒီး​ ​ထံၣ်​ဝဲ​လၢ​တ​လၢၤ​ပ​ယီၤ​ဘါ​က​စၢ်​စီၤ​ကီ​တ​မး​အ​တၢ်​ဘူၣ်​တၢ်​ဘါ​ဒီး​ ​ဆိ​က​မိၣ်​ပၤ​ကဲ​ဝဲ​စီၤ​ကီ​တ​မး​လၢ​အ​မ့ၢ်​က​စၢ်​ယွၤ​ဒီး​ဘူၣ်​ဝဲ​ဘါ​ဝဲဒ်​တ​လၢၤ​ပ​ယီၤအ​သိး​လီၤ.​ ​ဒီးဒ်​တ​လၢၤ​ပ​ယီၤ​သ့ၣ်​တ​ဖၣ်​အ​သး​စဲ​ဘူး​ဒီး​စီၤ​ကီ​တ​မး​တၢ်​ဘူၣ်​တၢ်​ဘါ​အ​သိး,​ ​အ​ဝဲ​သ့ၣ်​သး​စဲ​ဘူး​စ့ၢ်​ကီး​ဒီး​တၢ်​ဘူၣ်​တၢ်​ဘါ​တ​မံၤ​ဃီ​စ့ၢ်​ကီး​လီၤ.တၢ်​ဘူၣ်​တၢ်​ဘါ​အ​ခိၣ်​သ့ၣ်​အိၣ်​ဝဲ​သၢ​က​လုာ်,​ ”​ ​၁”​ ​စီၤ​ကီ​တ​မး​တၢ်ဘါ”​ပၣ်​ဃုာ်​ဒီး​ပှၤ​ဟံၣ်​ဒူၣ်​ဖိ​အ​တၢ်​ဘါ,​ ”​၂”​ ​မ​ဟီၣ်​မ့ၣ်​အ​တၢ်​ဘါ​ဒီး​ ”​၃”​ ​ခ​ရံာ်​ဖိ​အ​တၢ်​ဘါ​လီၤ.​ ​ဖဲ​ကီၢ်​ပူၤ​အံၤ​စီၤ​ကီ​တ​မး​ ​တၢ်​ဘါ​ဟဲ​တုာ်​ဆိ​ဒီး​ဘၣ်​တၢ်​စံၣ်​တဲာ်​တဲ​လီၤ​အီၤ​အ​ဃိ,​ ​စီၤ​လိၣ်​စီၤ​ပၤ,​ ​ထံ​ဖိ​ကီၢ်​ဖိ​တ​ဖး​ပး​ကဲ​ဒီး​ ​ဘါ​က​စၢ်​စီၤ​ကီ​တ​မး​အ​တၢ်​ဘူၣ်​တၢ်​ဘါ​အါ​အါ​ဂီၢ်​ဂီၢ်​န့ၣ်​ပ​က​မၢ​က​မၣ်​အ​လီၢ်​တ​အိၣ်​ဘၣ်.​ ​စီၤ​ကီ​တ​မး​အ​တၢ်​ဘါ​က​စၢ်​စီၤ​ကီ​တ​မး​အ​ဟဲ​တုၤ​ဆိ​လၢ​ကီၢ်​မုၢ်​ထီၣ်​ပူၤ​အ​သိး​န့ၣ်,​ ​ပှၤ​မုၢ်​ထီၣ်​ဖိ​အါ​က​လုာ်​ဘါ​အီၤ​အါ​အါ​ဂီၢ်​ဂီၢ်​န့ၣ်​မ့ၢ်​ပှၤ​ဟီၣ်​ဖိ​အ​လု​အ​လၢ်​လီၤ.မ​ဟီၣ်​မ့ၣ်​အ​တၢ်​ဘါ​န့ၣ်​တ​ဘၣ်​တၢ်​စံၣ်​တဲာ်​တဲ​လီၤ​အီၤ​လၢ​ကီၢ်​ပူၤ​ဘၣ်.​ ​မ့ၢ်​ထဲ​ပှၤ​ထံ​ဂၤ​ကီၢ်​ဂၤ​ဖိ​လၢ​ ​အ​ဘါ​မ​ဟီၣ်​မ့ၣ်​အ​တၢ်​အါ​တ​ဖၣ်​ ​ဟဲ​အိၣ်​လၢ​ကီၢ်​ပူၤ​ဒီး​ ​သူၣ်​ထီၣ်​ဒၣ်​ဝဲ​အ​တၢ်​ဘါ​အ​လီၢ်​အ​ကျဲ​လၢ​အ​ဂီၢ်​ဒၣ်​ဝဲ​န့ၣ်​လီၤ.​ ​

ခ​ရံာ်​ဖိ​အ​တၢ်​ဘူၣ်​တၢ်​ဘါ​နုၤ​လီၤ​ဆူ​ကီၢ်​ပ​ယီၤ​ပူၤ​အံၤ​ ​လၢ​ခံ​က​တၢၢ်​ဒီး​ ​အိၣ်​ဒံး​ဒၣ်​အ​နံၣ်​ ​၁၅၀​ ​ဃၣ်​ဃၣ်​လီၤ.​ ​မ့​မ့ၢ်​လၢ​ဝ့ၢ်​ပ​သံၣ်​အ​ပူၤ​န့ၣ်​ ​ရိ​မ့ၣ်​ကဲ​သ​လံး​တၢ်​အိၣ်​ဖှိၣ်​နုာ်​လီၤ​အ​ခါ​ ​ဖဲ​အဲ​က​လံး​ဟဲ​ပၢ​သီ​သီ​အ​ခါ​လီၤ.​ ​အ​မဲ​ရ​ကၤ​တၢ်​အိၣ်​ဖှိၣ်​ဘၣ်​တၢ်​သူၣ်​ထီၣ်​အီၤ​လၢ​သ​ရၣ်​သိ​မါ​ဆဲ​မၢၣ်​ ”​  Rev. Thomas Simaon ”​ ​ဖဲ​လါ​အ့​ြပံ,​ ​၁၈၃၅​နံၣ်​အ​ပူၤ​လၢ​ပှၤ​စှီၤ​ဖိ​အ​ကျါ​လီၤ.​ ​ကိၣ်​သၣ​ဖၠူၣ်​မ့ၢ်​ပှၤ​က​ညီ​အ​ဆိ​က​တၢၢ်​တ​ဂၤ​လၢ​အ​ကဲ​ထီၣ်​ခ​ရံာ်​ဖိ​လီၤ.​ ဒီး​သ​ရၣ်​ ​ဝီၢ်​ ​မံ​တၢၣ်​ ”Rev. Von Meter ”​ ​သူၣ်​ထီၣ်​ဘျၢ​ထံ​အ​တၢ်​အိၣ်​ဖှိၣ်​ဖဲ​ပှိၢ်​ဖိ​အ​ကျါ​ဖဲ​ ​၁၈၅၄​ ​နံၣ်​ဒီး​တ​နံၣ်​ဃီ​န့ၣ်​သူၣ်​ထီၣ်​စ့ၢ်​ကီး​ဘျၢ​ထံ​တၢ်​အိၣ်​ဖှိၣ်​လၢ​ပ​ယီၤ​ဖိ​အ​ကျါ​လီၤ.​

​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​လၢ​ကီၢ်​ပ​သံၣ်​မီၠ​မၠး​ဟီ​က​တး,​ ​မ​အူး​ပ့ၣ်​ဒီး​ ​ဖၣ်​ပူၣ်​တ​ဖၣ်​အ​ပူၤ​န့ၣ်,​ ​ပှၤ​က​ညီ​အိၣ်​သၢ​က​လုာ်​လီၤ.​ ဒ်​ပ​စံး​တၢ်​အ​သိး,​ ​စီှၤ,​ ​ခၠီ,​ ”​ပၢ်​ထံး​အ​ဒူၣ်”​ ​ဒီး​ပှိၢ်​ ”​ ​မိၢ်​ထံး​အ​ဒူၣ်”​ ​လီၤ.​ ​လၢ​ပှၤ​သၢ​က​လုာ်​အ​ကျါ​တ​နီၤ​န့ၣ်​အိၣ်​လၢ​တ​လၢၤ​ပ​ယီၤ​အ​က​ဆူး​က​တ့ၤ​ဒီး​ကဲ​ထီၣ်​လၢ​ပ​ယီၤ​ဒီး​လီၤ​ဆီ​ဒၣ်​တၢ်​ ​ခၠီ​က​လုာ်​န့ၣ်ကဲ​ထီၣ်​က့ၤ​ပ​ယီၤ​ဘူး​လၢ​အ​က​လၢာ်​ဃၣ်​ဃၣ်​လီၤ.​ ​အိ​ခါ​ခဲ​အံၤ​ဒၣ်​လဲာ်​ ​ပှိၢ်​အိၣ်​လၢ​ပ​သံၣ်,​ ​မၠီ​မၠး,​ ​ဟီ​က​တး,​ ​မ​အူၣ်​ပ့ၣ်​ဒီး​ဖၣ်​ပူၣ်​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​ကိး​လီၤ​နာ်​သ​က့​အ​သး​လၢ​ပှိၢ်,​ ​က​တိၤ​တၢ်​အါ​တ​က့ၢ်​လၢ​ပ​ယီၤ​အ​ကျိာ်​လီၤ.​ ​စီှၤ​ဒီး​ခၠီ​အိၣ်​လၢ​ကီၢ်​သၣ်​ယၣ်​ဝ​တံၣ်,​ ​ပၠ့ၣ်,​ ​ဒီး​သ​လဲ​မၠိး​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​အါ​တ​က့ၢ်​က​တိၤ​ပ​ယီၤ​အ​ကျိာ်​ဒီး​ ​ကိး​လီၤ​အ​သး​လၢ​ပ​ယီၤ​လီၤ.​ ​တၢ်​တ​မံၤ​ဃီ​အံၤ​မ့ၢ်​စ့ၢ်​ကီး​ ​အ​သး​လၢ​ကီၢ်​အ့​စ့ၣ်,​ဟၣ်​သၣ်​ဝ​တံၣ်,​ ​ပ​ကိ​ဒီး​ဝ့ၣ်​တ​ကူၣ်​အ​ပူၤ​လီၤ.

​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​တၢ်​ပျိၣ်​လဲ​အ​သး​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​ဆူ​ပ​ယီၤ​န့ၣ်​ ​အ​ဂ့ၢ်​ဖး​ဒိၣ်​အိၣ်​ဝဲ​ခံ​မံၤ​လီၤ.​ ​အ​ခီၣ်​ထံး​တ​မံၤ​မ့ၢ်​ဝဲ​ ​ပှၤ​အ​ဆူၣ်​ဒီး​အ​အါ​တ​ဖု,​ ဒ်​တၢ်​မၤညီ​နုၢ်​အ​သး​လၢ​ဟီၣ်​ခိၣ်​ချၢ​ဒီ​ဘ့ၣ်​ညါ​န့ၣ်,​ ​ယူၢ်​ကွံာ်​ပှၤ​အ​ဆံး​အ​စှၤ​ဒီး​ ​အ​ဂံၢ်​စၢ်​ဘါ​စၢ်​တ​ဖု​လီၤ.​ ​ပှၤ​က​ညီ​လၢ​အ​မ့ၢ်ပှၤ​အ​စှၤ​တ​ဖု​အိၣ်​ဘူး​ဒီး​ ​ပ​ယီၤ​လၢ​အ​မ့ၢ်​ပှၤ​အါ​​ဖု​တုၤ​အ​ရ့​ပ​ယီၤ​ယံာ်​ထီၣ်​ဒီး​အ​သး​လီၤ​ပ​ယီၤ​တ​ပာ်​ကဲ​လၢၤ​ဘၣ်​အ​ကျိာ်​ဒီး​ဟဲ​ကဲ​ထီၣ်​က့ၤ​ပ​ယီၤ​လီၤ.​ ​ခံ​မံၤ​တ​မံၤ​န့ၣ်​မ့ၢ်​ဝဲ​ပှၤ​က​ညီ​ဘါ​စီၤ​ကီ​တ​မး​အ​တၢ်​ဘါ​လၢ​အ​မ့ၢ်​ပ​ယီၤ​အ​တၢ်​ဘါ​လၢ​ကီၢ်​ဒီ​ဘ့ၣ်​ညါ​ဒီး​တၢ်​ဘါ​အ​ထူ​သ​နူ​အ​ကျိာ်​အ​ကျၤ​န့ၣ်​မ့ၢ်​ထဲ​ပ​ယီၤ​ဒီး​ ​ပၣ်​လံး​အ​ကျိာ်​ဒီး​တ​မ့ၢ်​ဘၣ်​လၢပှၤ​က​ညီ​အ​ကျိာ်​အ​ဃိ,​ ​တၢ်​ဘူၣ်​တၢ်​ဘါ​အ​လုၢ်​အ​လၢ်​ထုး​န့ၣ်​အ​သး​ ​လၢ​အ​က​ကဲ​ထီၣ်​က့ၤ​ပ​ယီၤ​ဒီး​ကိး​လီၤ​က့ၤ​အ​သး​လၢ​ပ​ယီၤ,​ ​တ​စိၤ​ဒံး​အါ​ထီၣ်,​ ​အ​သီ​တ​စိၤ​က​ဒီး​ဒံး​အါ​ထီၣ်​ဒီး​လၢ​သၢ​စိၤ​တ​စိၤ​ကဲ​ထီၣ်​က့ၤ​ပ​ယီၤ​အ​လၢာ်​လီၤ​ ​ပ​ဆၢ​ဆူ​ညါ​ပှၤ​က​ညီ​ပၢၢ်​ထီၣ်​လၢ​တၢ်​သး​သ​ပ့ၤ​အ​ပူၤ​ဒီး​ ​တၢ်​ပ​လီၢ်​အ​သး​လၢ​က​အိၣ်​ထီၣ်​ဒီး​က​ပာ်​ကဲ​အ​ကျိာ်​လီၤ.

​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ မုၢ်​မ​ဆါ​တ​နံၤ​အံၤ​ပ​မ့ၢ်​ထိၣ်​သဲ​ြတီၤ​ပှၤ​က​ညီ​လၢ​အ​ကဲ​ခ​ရံာ်​ဖိ​ဒီး​ ​ပှၤ​က​ညီ​လၢ​တ​မ့ၢ်​ဘၣ်​ခ​ရံာ်​ဖိ​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​ ​ပ​ထံၣ်​ဘၣ်​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​ခ​ရံာ်​ဖိ​တ​ဖၣ်​အိၣ်​ဒီး​အ​လု​အ​လၢ်​ဂ့ၤ​ ”​ ​အ​တၢ်​ယ့ၢ်​တၢ်​ကၠ့”​ ​ဒီး​အ​တၢ်​သ့​တၢ်​ဘၣ်​အိၣ်​အါ​န့ၣ်​ပှၤ​က​ညီ​လၢ​အ​တ​မ့ၣ်​ဘၣ်​ခ​ရံာ်​ဖိ​လီၤ.​ ​ဒီး​လၢ​အ​ဘၣ်​ဃး​ဒီး​တၢ်​စိာ်​ထီၣ်​ပှၤ​က​ညီ​ဒီး​ ​ပှၤ​က​ညီ​အ​မ့ၤ​လၢ​ ​တၢ်​ဒိၣ်​ထီၣ်​လဲၤ​ထီၣ်​လၢ​တၢ်​ပၢ​တၢ်​ြပး​ ျ​ထံ​ကီၢ်​ပူၤ​အ​ဂီၢ်​န့ၣ်​အိၣ်​လၢ​ပှၤ​ခ​ရံာ်​ဖိ​အ​စု​ပူၤ​အါ​တ​က့ၢ်​န့ၣ်​လီၤ.​ ​ပှၤ​ပ​သံၣ်​ဖိ​လၢ​အ​အိၣ်​ဒီး​တၢ်​ကူၣ်​တၢ်​ကူၣ်​သ့​ ​ဒီး​အ​မံၤ​ဒိၣ်​ခိၣ်​သွါ​တ​ဖၣ်​ ​န့ၣ်​ ​ပှၤ​လၢ​ညါ​တ​ဝီ​မ့ၢ်​ဝဲ,​ ​စီၤ​မၠး​ကီ,​ ​သ​ရၣ်​ဖိ​ထွ့,​ ​သ​ရၣ်​ကၣ်,​ ​သရၣ်​စီၤ​တ့​ဒီး​သ​ရၣ်​ဖ့ၣ်,​ ​ပှၤ​လၢ​ခံ​တ​ဝီ​မ့ၢ်​ဝဲ​ ​သ​ရၣ်​ယး​ဘၣ်,​ ​သ​ရၣ်​မၠး​စး​ဖိ​ခွ့ၣ်,​ ​က​သံၣ်​သ​ရၣ်​ဘိၣ်​က​နီၣ်,​ ​သ​ရၣ်ဖိမၠး​တ့ၣ်​နီၣ်,​ ​ပ​ဒိၣ်​အူ​မၠး​ညံ,​ ​ပ​ဒိၣ်​အူ​ဖိ​စီ,​ ​သ​ရၣ်​ခၠူး​ဖိ,​ ​မၤ​က​ဒီး​လၢ​ခံ​တ​ဝီ​မ့ၢ်​ဝဲ​ ​သ​ရၣ်​ကၣ်​သၣ်,​ ​သ​ရၣ်​ဘး​အူ,​ ​ဘိၢ်​ထိ​ခ့ၣ်,​ ​က​သံၣ်​သ​ရၣ်​စၣ်​စံၣ်​ဖိ,​ပီၢ်​ရီ​အူ​ထိ,​ ​မး​မး​နဲ​လ့ၣ်​ယၣ်​ဘး,​အူ​သၣ်​မၠၣ်​ကၠံ,​အူ​နူး,​စဲး​တိၢ်​ကိၢ်​ပဲ,​ဒီး​လၢ​အ​ခံ​ခါ​ခဲ​အံၤ​မ့ၢ်​ဝဲ​ ​သ​ရၣ်​မီၣ်​ယံၣ်,​ ​သ​ရၣ်​စၣ်​ဘး,​ ​သ​ရၣ်​ရွှၣ်​ဘး,​ပီၢ်​ရီဒိၣ်​စီၤ​ဖ့ၣ်သၣ်,​ ​ပီၢ်​ရီ​ဒိၣ်​စီၤ​စၣ်​ဖိ​လွ့ၤ,​ ​ပီၢ်​ရီ​ဒိၣ်​စီၤ​ဘး​အူ​ကၠံ,​ ​က​သံၣ်​သ​ရၣ်​ဆံၣ်​ဆံၣ်​ဖိ,​ ​က​သံၣ်​သ​ရၣ်​ဘၣ်​သါ​ခၠ့ၣ်,​ ​ပ​ဒိၣ်​ဘး​မီၣ်,​ ​သ​ရၣ်​စၣ်​ဖိ​သ့ၣ်,​သ​ရၣ်​ဖိ​ထိ,​ ​သ​ရၣ်​လူ​ရွ့ၣ်,​ ​သ​ရၣ်​ဖိ​ဒီး​သရၣ်​မီၣ်​ကၠံ​သ့ၣ်​ဖၣ်​လီၤ.​ ​ပှၤ​ပ​သံၣ်​ဖိ​လၢ​အ​မံၤ​ဒိၣ်​ခိၣ်​သွါ​အ​ဒိၣ်​က​တၢၢ်​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​အ​ကျါ​ဒီး​လၢ​ပှၤ​က​လုာ်​ဂၤ​အ​ကျါ​လၢ​ကီၢ်​ပ​ယီၤ​အ​ပူၤ​မ့ၢ်​ဂ့ၤ,​ ​ထံ​ယံၤ​ကီၢ်​ယံၤ​အ​ပူၤ​မ့ၢ်​ဂ့ၤ,​တၢ​တ​ဂၤ​မ့ၢ်​ဝဲ​ ​ကိၣ်​သၣ်​ဖၠူၣ်,​ ​ဒီး​ ​ခံ​တ​ဂၤ​မ့ၢ်​ဝဲ​ ​တၢ်​ဒိၣ်​မ့ၢ်​ကၠၢၣ်​က​သံၣ်​သ​ရၣ်​စၣ်​စံၣ်​ဖိ​ဒီး​ခဲ​အံၤ​မၤ​မ့ၢ်​ရှၢး​န​ရ့ၣ်​တၢ်​မၤ​လၢ​ကီၢ်​ပ​သံၣ်​မၠီမၠး​ဒီး​ကဲ​စ့ၢ်​ကီး​ထံ​ကီၢ်​ပှၤ​တူၢ်​လိာ်​စ့​ ”​ ​ဆံ​န့​ထၢၣ်”​ ​လၢ​ဘျီၣ်​ဒိၣ်​ထး​ခီ​တ​ဖျၢၣ်​အ​ပူၤ​န့ၣ်​လီၤ.
​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​တၢ်​မၤ​လိ,​ ​ဖဲ​ ​၁၈၆ဝ​နံၣ်​န့ၣ်​အ​မဲ​ရ​ကး​ဘျၢ​ထံ​မံးရှၢၣ်​န​ရံၢ်​အိး​ထီၣ်​ပှၤ​က​ညီ​အ​နီ​မဲ​ဒီး​တၢ်​စု​သ့​ခီၣ်​သ့​အ​ကိၠ​တ​ဖျၢၣ်​ဖဲ​ဝ့ၢ်​ပ​သံၣ်​လီၤ.​ ​ဖဲ​ ​၁၈၆၁​ ​နံၣ်​န့ၣ်​ ​ရိ​မ့ၢ်​ကဲ​သ​လံး​မံး​ရှၢၣ်​န​ရံး​အိၣ်ျထီၣ်​စီၤ​ပ့ၣ်​တ​ရူး​အ​ကၠိ​တ​ဖျၢၣ်​ဒီး​ ​ဖဲ​၁၈၉ဝ​နံၣ်​န့ၣ်​သ​ရၣ်​ ​ဖါသၤ​ ​ဒံၣ်​ြကုး​ ”​ Father D' Cruz”​ ​ရာ်​လီၤ.​ ​ဘၣ်​ဆၣ်​ဒီး​တၢ်​မၤ​ြတီ​မၤ​တံၤ​တၤ​အါ​မံၤ​အ​ဃိ​ဟး​ဂီၤ​ဝဲ​ဒၣ်​လီၤ.​ ​ဖဲ​ ​၁၈၆ဂ​နံၣ်​န့ၣ်​ ​ဘျၢ​ထံ​မံး​ရှၢၣ်​န​ရံး​အိၣ်​ထီၣ်​ပှိၢ်​အ​နီ​မဲ​ကၠိ​တ​ဖျၢၣ်​လီၤ. ဖဲ​ ​၁၈၇၄​နံၣ်​န့ၣ်​ ​ပ​ဒိၣ်​အိး​ထီၣ်​ပ​ဒိၣ်​ကၠိ​တ​ဖျၢၣ်​လီၤ.​ ​ဖိ​ကၠံ​ကၠိ​အိၣ်​စ့ၢ်​ကီး​အါ​ဖျၢၣ်​လၢ​ဝ့ၢ်​ပ​သ့ၣ်​အ​ပူၤ​လီၤ.​ ​ဖဲ​ ​၁​ ​၈၉၁​ ​နံၣ်​န့ၢ်​ဘၣ်​တၢ်​မၤ​လိ​မၤ​ဒိး​ဂ့ၤ​န့ၣ်​ပှၤ​က​ညီ​လၢ​ထံ​ဂၤ​ကီၢ်​ဂၤ​အ​ပူၤ​တ​ဖၣ်​လီၤ.

​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ဘျၢ​ထံ​ပှၤ​က​ညီ​စီှၤ​တီၤ​ထီ​ကၠိ​ ”​ ​ပှၤ​သ့ၣ်​ညါ​အါ​တ​က့ၢ်​လၢ​ကိၣ်​သၣ်​ဖၠူၣ်​ကိၠ”​ ​ ​ခဲ​အံၤ​တ​ဖျၢၣ်​န့ၣ်​ဘၣ်​တၢ်​ဘှီ​ထီၣ်​အီၤ​လၢ​သ​ရၣ်​ဘံ​ခၠၢၣ်​ “Rev. Mr Beecher ​ ”​ ​ဖဲ​ ​၁၈၆ဝ​နံၣ်​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​မၤ​ဘူၣ်​မၤ​တီၢ်​ ​တၢ်​အ​စ့​ဒၣ်​ဝဲ​အိၣ်​လၢ​အ​က​လီၢ်​ဘျဲၣ်​.​ ​ဒီး​လၢ​စ့​အ​က​လီၢ်​ဘျဲၣ်​အ​ကျါ​သူ​ဝဲ​လၢ​ပ​နံၣ်​တၢ်​ကၤ​ ​တၢ်​သူၣ်​ထီၣ်​သ့ၣ်​အ​စဲး​တ​ဖျၢၣ်​လီၤ​ .​ ​ဒီး​ ​ဖဲ​ ​၁၉၀၃​ ​နံၣ်​န့ၣ်​တၢ်​သူၣ်​ထီၣ်​က​ဒီးကၠိ,​ ​လီၤ​လၢ​စ့​အ​က​လီၢ်​ဘျဲၣ်​လၢ​အ​မ့ၢ်​ပှၤ​က​ညီ​တၢ်​မၤ​ဘူၣ်​မၤ​တီၢ်​ဒၣ်​ဝဲ​ ​ဒီး​တ​ဒိး​န့ၣ်​ဘၣ်​တၢ်​မၤ​လၢ​ပ​ဒိၣ်​ဒီး​ ​မံ​ရှၢၣ်​န​ရံး​အ​အိၣ်​ဘၣ်.​ ​ဒီး​လၢ​အ​နံၣ်​တ​ဆံ​အ​တီၢ်​ပူၤ​ ”​ ​၁၉၀၃​, ​၁၉၁၃​ ​ ​,၁၄”​ ​န့ၣ်​ ​ပှၤ​မၤ​လိ​တၢ်​အိၣ်​တၢ်​ဆိး​အ​လီၢ်,​ ​တၢ်​အီၣ်​မ့ၤ​အ​လီၢ်​ ,​ ​တၢ်​အ​လုၢ်​ထံ​အ​လီၢၭ်,​အ​တၢ်​ဖီ​မ့ၤ​အ​လီၢ်,​ ​အ​တၢ်​လိၣ်​ကဲွ​အ​လီၢ်​ဘၣ်​တၢ်​သူၣ်​ထီၣ်​က​ဒီး​လီၤ​လၢ​စ့း​ယဲၢ်​က​လး​ဒီး​လၢ​အ​ကျါ​ပဒိၣ်​မၤ​စၢၤ​တ​က​လး​လီၤ.​ ​ပှၤ​က​ညီ​မၤ​လိ​တၢ်​ဖိအိၣ်​ ​၈၀၀,​ ​၉၀၀​ ​ဂၤ​ ​ဒီး​လၢ​အ​ကျါ​ညီ​နုၢ်​ပိာ်​ခွါ​အိၣ်​ခံ​ပူၤ​ဒီး​ ​ပိာ်​မုၣ်​အိၣ်​တ​ပူၤ​လီၤ.​ လၢ​တၢ်​ပၢ​တၢ်​ဆှၢ​ကၠိ​တ​ဖျၢၣ်​အံၤ​အ​ဂီၢ်​ပှၤ​က​ညီ​ဃု​ထၢ​ထီၣ်​ဝဲ​ဒၣ်​သူၣ်​က့​သး​ပှၢ်​ြတၢး​စ​တံ​ပၢ​ဆှၢ​တၢ်​တ​ဖၣ်​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​အ​ကျါ​ဒၣ်​ဝဲ​လီၤ.​ ​ဒီး​လၢ​ကၠိ​တၢ်​လၢၤ​တ​နံုၣ်​ဒီး​တ​နံၣ်​အ​ဂီၢ်​န့ၣ်​ ​ပှၤ​က​ညီ​မၤ​စၢ​ပူ​ဒီး​ပ​ဒိၣ်​ဒီး​ ​မၤ​စၢၤ​တ​ပူ​လီၤ.​ ​ဘၣ်​ဆၣ်​ ​ဒီး​ကၠိ​အ​တၢ်​လၢာ်တ​ဖၣ်​န့ၣ်​ ​အါ​တ​က့ၢ်​မ့ၢ်​ဒၣ်​ ​ဝဲ​ပှၤ​က​ညီ​အ​တၢ်​လၢာ်​ဘူၣ်​လၢာ်​စ့ၤ​လီၤ.

         ဘျၢ​ထံ​ပှၤ​က​ညီ​ဖိ​ပှိၢ်​တီၤ​ထီ​ကၠိ​တ​ဖျၢၣ်​န့ၣ်​ဘၣ်​တၢ်​သူၣ်​ထီၣ်​အီၤ​ဖဲ​ ​၁၈၆၀​ ​နံၣ်​န့ၣ်​ပှၤ​မၤ​လိ​တၢ်​ဖိ​အိၣ်​ထဲ​၂၄​ ​ဂၤ​လီၤ​ . ပှိၢ်​တ​ဖၣ်​တၢ်​သ့​ဘၣ်​တၢ်​မၤ​လိ​န့ၣ်​ ​​တ​ထီၣ်​ဘး​ထဲ​သိး​စှီၤ​ဘၣ်​ ​ဘၣ်​ဆၣ်​ဒီး​စး​ထီၣ်​ဖ​ ​၁၉၁၃​ ​ဖဲ​ ​သ​ရၣ်​ြကီ​ကဲ​ ( Rev. Mr. Cronkhit )​ ပၢ​တၢ်​အ​စိၤ​န့ၣ်​ ​ဒိၣ်​ထီၣ်​လဲၤ​ထီၣ်​ဝဲ​ဒၣ်​ရူၢ်​ရူၢ်​လီၤ​ .​ ​ပှၤ​က​ညီ​အ​ကိၠ​အိၣ်​လၢ​ကီၢ်​ပ​သံၣ်​အ​ပူၤ​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​ဘၣ်​တၢ်​သုး​ကျဲၤ​အီၤ​လၢ​ ​ပှၤ​က​ညီ​ပဒိၣ်​စဲ​ကၠိ​ ”​ ​ပံၣ်​ညၣ်​အူး​ ”​ ​ ​ခံ​ဂၤ​လီၤ​ .

​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ တၢ်​ပ​ရၢ​ပ​စၢၢ်,​ ​ဖဲ​ ​၁၈၈၅​နံၣ်​န့ၣ်​ပှၤ​က​ညီ​သူၣ်​က့သး​ပှၢ်​လွံၢ်​ဂၤ​ဒုး​ကဲ​ထီၣ်​​ ”​ ​ဒီ​ကလုာ်​အ​တၢ်​ပ​ရၢ”​ ​တ​ဘ့ၣ်​လၢ​အ​တၢ်​လၢၤ​ဘူၣ်​လၢၤ​စ့ၤ​လၢ​အ​ထၢၣ်​ပူၤ​ဒၣ်​ဝဲ​ဒီး​ကိး​ဝဲ​လၢ​ ​တၢ်ပ​ရၢ​ ”​ ​ဒီ​ကလုာ်​တၢ်​ပ​ရၢ​လီၤ.​ ဒီး​မ့ၢ်​တၢ်​ပ​ရၢ​အ​ဆိ​က​တၢၢ်​တ​ဘ့ၣ်​လၢ​အ​မၤ​စၢၤ​ဒီ​ကလုာ်​တၢ်​အိၣ်​ဖှိၣ်​ဒီး​က​ထိၣ်​ဟူး​ထိၣ်​ဂဲၤ​ပှၤ​က​ညီ​အိၣ်​လၢ​ကီၢ်​ပ​ယီၤ​ဒီ​တဘ့ၣ်​ညါ​အ​ပူၤ​တ​ဖၣ်​အ​သူၣ်​အ​သးဒ်​သိး​က​နၢ်​ဟူ​နၢ်​ပှ့ၤ​လိာ်​အ​သးက​စီၣ်​ဒီး​က​သ့ၣ်​ညါ​နၢ်​ဟူ​ဘၣ်​ထံ​ဂ့ၢ်​ကီၢ်​ဂ့ၢ်​ဒီး​တၢ်​ကစီၣ်​လၢ​ထံယံၤ​ကီၢ်​ယံၤ​လီၤ.​ ​တၢ်​ပ​ရၢ​စး​ထီၣ်​ဝံၤ​တ​နံၣ်​အ​လီၢ်​ခံ​ ​က​မျၢၢ်​တ​နီၤ​အ​သး​ကပီၤ​ထီၣ်​ဒီး​ဟ့ၣ်​တၢ်​ပ​ရၢ​အ​ပှ့ၤ​လီၤ.​ ​တၢ်​ပ​ရၢ​ဒီ​က​လုာ်​အံၤ​ဟး​ထီၣ်​တ​နွံ​တ​ဘျီ​အ​ဘ့ၣ်​တ​က​ထိ​ဒီး​စိာ်​တၢ်​ကစီၣ်​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​အ​ကျါ​သ​ကုာ်​တၢ်​လီၢ်​လၢ​ကီၢ်​ဒီ​ဘ့ၣ်​ညါ​လၢ​အ​နံၣ်​ယဲၢ်​ဆံ​အ​တီၢ်​ပူၤ​ဝံၤ​ ​အိၣ်​ဘှံး​က့ၤ​ဝဲ​ဒၣ်​လၢ​အ​ဖိ​က​မၤ​က့ၤ​တၢ်​လၢ​အ​လီၢ်​ဒီး​မုၢ်​မ​ဆါ​တ​နံၤ​အံၤ​အ​ဖိ​ထိး​မဲ​ပၢ်,​ ​ပှၤ​က​ညီ​မဲး​က​စံ,​ ​ရံၢ်​ခီ​ဒၢၢ်,​ ​ဆၣ်​တူၣ်​ဂီၤ,​ပှၤ​ကွၢ်​သိ​ဒီး​ဖိ​သၣ်​သိၣ်​သ့ၣ်​တ​ဖၣ်​အိၣ်​အါ​ဂၤ​လၢ​အက​မၤတၢ်လၢ​အ​လီၢ်​လၢ​ဝ့ၢ်​ဘျူး​ဖျၢၣ်​အ​ပူၤ​လီၤ.

ဟံးန့ၢ်အီၤလၢ“စီၤအီၣ်လးကွဲး” ကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤလံာ်ပူၤ

ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး : ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး

ဝ့ၢ်တကူၣ်အဂ့ၢ်

 


ဟံးန့ၢ်အီၤလၢစီၤအီၣ်လးကွဲးကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤလံာ်ပူၤ
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး : ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး

ဆၣ်ဖါ၀ါဒီးဖီဖါဝါကဲထီၣ်စီၤပၤဖဲပှိၢ်ဝ့ၢ်



ဟံးန့ၢ်အီၤလၢစီၤအီၣ်လးကွဲးကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအပူၤ
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး : ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး

ဒူပကီး“ခါခဲအံၤဝ့ၢ်ပကိ”




ဟံးန့ၢ်အီၤလၢ “စီၤအီၣ်လးကွဲး” ကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤလံာ်အပူၤ
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး : ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး

ပှၤ​က​ညီ​နုာ်​လီၤ​ဆူ​ကီၢ်​က​ယီၤ​ပူၤ​အ​ခီၣ်​ထံး​တ​ဘျီ.


ဖဲ​ချ.န.၁၁၃၄​​ ဒီး​ ​ချ.န.၁၁၂၂​နံၣ််အ​​ဘၢၣ်​စၢၤန့ၣ်,​ ​တ​ရူး​အ​စီၤ​ပၤ​အ​မံၤ​မ့ၢ်​ ​ခၠီ​စံၣ်-(Chaw Hsin)ပၢ​တၢ်​လၢ​တ​ရူး​ကီၢ်​ပူၤ​လီၤ.​ ​စီၤ​ပၤ​တ​ဂၤ​မ့ၢ်​လၢ​တၢ်​သိၣ်​တၢ်သီ​တ​အိၣ်​ဘၣ်​လၢ​အ​သး​ကံၢ်​ပူၤ​အ​ဃိ,​ ​ဖဲ​အ​ပၢ​တၢ်​အ​ခါ​န့ၣ်​မၤ​တ​ရီ​တပါ,​ ​မၤ​နး​မၤ​ဖှီၣ်​ပှၤ​ထံ​ဖိ​ကီၢ်​ဖိ​နး​နး​က​လဲာ်​လီၤ.​ ​ပှၤ​ထံ​ဖိ​ကီၢ်​ဖိလၢ​အ​အိၣ်​လၢ​အ​ကီၢ်​က​ပိာ်​က​ပၤ​ဝး​တ​ရ​ံး​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​ဆီၣ်​တံၢ်​ဝဲ,​ ​မ့​တ​မ့ၢ်​နီၢ်​ထီၣ်​ကွံာ်​ဝဲ,​ ​မ့​တ​မ့ၢ်​ဒုး​ကဲ​ထီၣ်​ဝဲ​လၢ​အ​ထံ​ဖိ​ကီၢ်​ဖိ​လီၤ.​ (ကွၢ်​ပ​ရိၣ်​ဖဲး​ဆၢၣ်-တ​ပ​ယူၣ်-အံၣ်-ဆူ​တ​ဟံ-အ​လံာ်​တ​ရူး​ကီၢ်​အ​တၢ်​စံၣ်​စိၤ​တဲ​စိၤ​ ​၁၉၂၉-က​ဘျံး​ပၤ​ ​၈​ ​ဒီး​ ​၉​ ​ဒီး​ကွၢ်​စ့ၢ်​ကီး​တ​ရူး​အ​လံာ်​စံၣ်​စိၤ​တဲ​စိၤ​က​ြတူၢ်​ ​၁-၁၈၃၄-လၢ​အ​ဘၣ်​တၢ်​ကွဲး​အီၤ​လၢ​ ​သ​ရၣ်-ခၠၣ်-ကး​စ​လး​ဖးက​ဘျံး​ပၤ​ ​၁၆၂-၁၆၆.)(History of China 1929—pages 8 and 9 by Professor W.E Soothill and also A Sketch of China History- Ancient and Modern etc. Volume 1-1934, pages 162-166 by 

Rev. Charles Gutzlaff.)

မ့ၢ်​လၢ​စီၤ​ပၤ​တ​ဂၤ​အံၤ​အ​တၢ်​ပၢ​မ့ၢ်​တၢ်ကိၢ်​တၢ်​ဂီၤ​နး​နး​က​လဲာ်​လၢ​ထံ​ဖိ​ကီၢ်​ဖိ​အ​ဂီၢ်​အ​ဃိ,​ ​ပှၤ​ကညီ​ဖိ​အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​တ​ဖၣ်​လၢ​အ​အိၣ်​လၢ​တ​ရူး​ကီၢ်​ဝး​တ​ရံး​ဒီး​အ​အိၣ်​လၢ​တ​ရူး​အ​ကီၢ််​ပူၤ​တ​နီၤ​နီၤ​န့ၣ်,​ ​တၢ်​နာ်၀ဲ​လၢ,ဒ်​ပှၤ​က​လုာ်​​ဂၤ​အ​သိး,​အိၣ်​ဝဲ​တကဲ​လၢၤ​အ​ဃိ,​ဖဲ​ချ.န.၁၁၂ဂ​နံၣ်​န့ၣ်​သုး​လီၤ​အ​သး​ဆူ​တ​ရူး​ကီၢ်​အ​က​လံၤထံး​မုၢ်​နုာ်​တ​ခီ​ဒီး​နုာ်​လီၤ​ဆူ​ကီၢ်​အ​သီ​တ​ဘ့ၣ်​လၢ​ခဲ​အံၤ​ပ​ကိး​လၢကီၢ်​တီ​ကံ,​ ​ကီၢ်​ယူၣ်​တ​ရၣ်​ဒီး​ကီၢ်​ပ​ယီၤ​ဖဲ​ချ.န.၁၁၂၅​နံၣ်​န့ၣ်​လီၤ.​ ​ဒီး​အ​ဝဲ​သ့ၣ်​အ​တၢ်​အိၣ်​တၢ်​ဆိး​အ​လီၢ်​မ့ၢ်​ဝဲဒ်​အ​ဖီ​လာ်​အံၤ​အ​သိး​လီၤ.


ပှၤ​က​ညီ​အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​အ​က​လုာ်​က​လုာ်​ဟး​ထီၣ်​လၢ​ကီၢ်​စံာ်​အပူၤ​သၢ​ဖု​လၢ​ကျဲ​သၢ​ဘိ,​ ​တ​ဖု​ကျဲ​တ​ဘိ​လၢ​သၢ​နံၣ်​အ​တီၢ်​ပူၤ​လီၤ.​ ​တၢ​တ​ဖု​န့ၣ်​ပိာ်​လီၤ​ထံ​ကျိ​ကီၤ​လိာ်,​(မဲၤ​ကီ=မံကီ)ဒီး​သုး​လီၤ​အသး​ဆူ​က​လံၤ​ထံး​တ​ခီ​တ​တီၤ​ဘၣ်​တ​တီၤ​လီၤ.​ ​အ​ဆိ​က​တၢၢ်​အ​ဝဲသ့ၣ်​နုာ်​လီၤ​ဒီး​အိၣ်​ဝဲ​ဆိး​ဝဲ​ဖဲ​တၢ်​လီၢ်​လၢ​ခဲ​အံၤ​ပ​ကိး​လၢ​တီ​ကံ,​ ​ဝံၤ​သုး​လီၤ​အ​သး​ဆူ​ကီၢ်​ယူ​တ​ရၣ်,​ ​ဝံၤ​သုး​လီၤ​က​ဒီး​အ​သး​ဆူ​ကီၢ်​ကၣ်​ဘိ​ဒံ​အၣ်,​ ​တုၤ​လီၤ​ဖဲ​ပီၣ်​လဲၣ်​ကၢၢ်​ခိၣ်​န့ၣ်​လီၤ.​ ​တၢ်တ​ဖၣ်​အံၤ,​ ​အခါ​ခဲ​အံၤ​မ့ၢ်​ ​ကီၢ်​တီ​ကံ,​ ​ကီၢ်​ယူ​တ​ရၣ်,​ ကီၢ်​ကဲၣ်​ဘိ​ဒံ​အၣ်,​ ​ဒီးကီၢ်​အဲ​နါ​တ​ဖၣ်​လီၤ.


​စှၤ​နံၣ်​အ​လီၢ်​ခံ​ယိၤ​အိၣ်​လၢ​ကီၢ်​စံၣ်ပူၤ​တ​ဖၣ်,​ ဒ်​ပှၤ​က​ညီ​အ​သိး,​ ​သုး​လီၤ​စ့ၢ်​ကီး​အ​သး​လၢ​ကျဲ​တ​ဘိ​ဃီ​အါ​အါ​ဂီၢ်​ဂီၢ်​လီၤ.ပှၤ​က​ညီ​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​ယိၤ​ဆီၣ်​တ​နုာ်​အီၤ​ဒီး​က​သုး​လီၤ​အ​သး​ဆူ​ညါ​န့ၣ်​အ​ခိၣ်​နီး​အ​သး​လၢပီၣ်​လဲၣ်​ဒီး​ဃၣ်​တ​ရံး​အ​သး​ဒီး​ဟဲ​က့ၤ​ထီၣ်​ပိာ်​က​ဒီး​ထံ​ကျိမဲၣ်​နီ(မံ​နါ)ဆူ​ထံ​ခံ​တ​တီၤ​ဘၣ်​တ​တီၤ​ဘၣ်​တီၤ​တုၤ​ထီၣ်​ဖဲ​မဲၣ်​ပံ​အ​ကျီ​ဒီး​လူၤ​ပိာ်​ထီၣ်​က​ဒီး​ထံ​ကိျ​အံၤ​ဒီး​ဖဲ​ဘူး​ထီၣ်​က​တုၤ​လၢ​ထံ​ခံ​န့ၣ်ပာ်​လီၤ​အ​တၢ်​အိၣ်​တၢ်​ဆိး​အ​လီၢ်​ဖဲ​တၢ်​လီၢ်​လၢ​ခဲ​အံၤ​ပ​ကိး​လၢ​ကံၢ်​မဲ​လီၤ.​ ​ကံၢ်​မဲ​အံၤ​မ့ၢ်​ပှၤ​ကညီအ​ဒုၣ်​အ​ထၢ​အ​က​လုာ်​က​လုာ်​ကၢၤ​ဖှိာ်​အ​သးအ​လီၢ်​ဒီး​မ့ၢ်​ပှၤ​က​ညီ​အ​ဝ့ၢ်​ခိၣ်​ဖး​ဒိၣ်​တ​ဖျၢၣ်​လီၤ.ပှၤ​က​ညီ​အိၣ်​ဖဲ​ကံၢ်​မဲ​ဒုး​လိာ်​အ​သးဒီး​ယိၤ​တဖၣ်​ခဲ​အံၤ​ခဲ​အံၤ,​ ​မၤ​နၢၤ​ယိၤ​တ​ဘျီ​ဘီျ,​ ​ယိၤ​မၤ​နၢၤ​အီၤ​တ​ဘီျ​ဘီျ,​ ​ဒီး​လၢ​ခံ​က​တၢၢ်​ယိၤ​မၤ​ဃၣ်​အီၤဒီ​ဒ​ဘၣ်​ဃ့ၢ်​မှဲ​ဟး​ဖျီး​လီၤ​မုၢ်​ြပံ​ြု​ပါ​ဒီး​ထီၣ်​အိၣ်​က့ၤ​လၢ​က​စၢၢ်​က​လိ​ဒီး​ပ​ထံၣ်​ဘၣ်​လၢ​ခဲ​အံၤ​ဖဲ​ ​မုၢ်​ယူာ်,​ ​မုၢ်​ြတီၤ,​ ​လူၤ​သီ​ခိၣ်,​ ​လၢၢ်​မုၢ်​ထံး,​ ​ထံ​ကျိ​ဃိၣ်​ဝာ်,​ ​ဃိၣ်​ပၤ,​ ​က​စၢၢ်​က​လိ​အ​ကျါ​န့ၣ်,​ ​ပှၤ​က​ညီ​အိၣ်ဒ်​တုၤ​ခဲ​အံၤ,​ ​ဒီး​အ​ဂၤ​တ​နီၤ​ ​လဲၤ​အ​ဒၣ်လဲာ်​ဖဲ​ ​ကီး​ဘီ​နံ​အိၣ်​န့ၣ်​လီၤ.


ပှၤ​က​ညီ​အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​အ​က​လုာ်​က​လုာ်​ခံ​ဖု​တ​ဖု​န့ၣ်​ဟး​ထီၣ်​လၢ​ကီၢ်​ယူနါ​ဒီး​ပိာ်​လီၤ​ဝဲ​မ​အိၣ်​ကျိ(ရွှ့ၣ်​လံၣ်​ကျိ)ဒီး​နုာ်​လီၤ​ဆူ​ကီၢ်​ပ​ယီၤ​အ​ပူၤ​ဒီး​မ့ၢ်​လၢ​ယိၤ​တ​ဖၣ်​အိၣ်​ပာ်​စၢၤ​လံ​လၢ​ရ့ွှၣ်​လံည်​ကျိ​အ​တၢ်​ပၢၤ​ခိၣ်​အ​ဃိ,​ပှၤက​ညီ​တ​ဖၣ်​ပိာ်​လီၤ​က​ဒီး​ဃဲ​ဝါ​ကျိ​ဒီး​အိၣ်​ဝဲ​ဆိး​ဝဲ​ဖဲ​​ဝါ​ကျိ​အ​တၢ်​ပၢၤ​ခိၣ်​လီၤ.အ​ဆိ​က​တၢၢ်​န့ၣ်​အိၣ်​ဝဲ​ဖဲ​ကီၢ်​မိ​ကူး​အပူၤ​လၢ​ဃဲ​ဝါကျိ​ထး​ခီ​ဒီး​တုၤ​မ့ၢ်​အ​အိၣ်​ယံာ်​ထီၣ်​ဒီးအ​ဒူ​သ​ဝီ​အါ​ထီၣ်​ဝဲ​တ​ဘျီ​န့ၣ်,​ ​သ​ဝီ​လၢ​အ​ဝဲ​သ့ၣ်​အ​စ​ကီၤ​ဖု​ဃဲ​ဝါ​အိၣ်​ဝဲ​လၢ​ထံ​ကျိ​ကၢၢ်​ခိၣ်​တ​ဖျၢၣ်​န့ၣ်​အ​မံၤ​လၢ​ ​ဝ့ၢ်​ဃဲ​ဝါ​ကျိ​လီၤ.ဝ့ၢ်​ဃဲ​ဝါ​န့ၣ်​လၢ​ခံ​တၢ်​်​ကိး​က့ၤ​အီၤ​လၢ“​တ​ကီ”ဒီး​အိၣ်ဒ်​ဝဲ​တုၤ​ခဲ​အံၤ​လီၤ.မ့​မ့ၢ်​ဃဲ​ဝါ​ကျိ​တ​ခီ​တုၤ​မ့ၢ်​အ​ဆၢ​က​တီၢ်​သုး​အ​သး​ယံာ်​ထီၣ်​ဒီး​တၢ်​ကိး​က့ၤ​လၢ​ပ့ျၣ်​ကျိ​တုၤ​ခဲ​အံၤ​ဒၣ်​လဲာ်​လီၤ.တၢ်​ကိး​က့ၤ​ဝ့ၢ်​ဃဲ​ဝါ​လၢ“​တ​ကီ”​အ​ဂ့ၢ်​အ​ခၢး​န့ၣ်,​ကွၢ်​လံာ်​အံၤ​အ​ဆၢ​ ​၃ဂ​ ​တ​က့ၢ်.


​တုၤ​မ့ၢ်​ပှၤ​ဂုၤ​ထီၣ်ပ​သီ​ထီၣ်​အါ​အါ​ဒီးပှၤ​သး​ပှၢ်​လၢ​အ​ဝဲ​သ့ၣ်​အ​ကျါ​ဒၣ်​ဝဲ​တ​နီၤ​နီၤ,​ရှၣ်​ထံ​ရှၣ်​ကီၢ်​ဝံၤ​လီၤ​မုၢ်​ြပံ​ြပါ​ဒီး​သုး​လီၤ​အ​သး​ဆူ​ပ့ျၣ်​ကျိ​အ​ဖီ​လာ်​ဒီး​အိၣ်​ဝဲ​လၢ​ပ့ျၣ်​ကျိ​အ​တၢ်​ပၢၤ​ခိၣ်​တ​တီၤ​ဘၣ်​တ​တီၤ​ဒီး​တုၤ​မ့ၢ်​အိၣ်​ယံာ်​ယံာ်​ဒီး​ဂုၤ​ထီၣ်​ပ​သီ​ထီၣ်​ဒီး​ဒူ​သ​ဝီ​အိၣ်​ထီၣ်​ဝဲ​အါ​န့ၣ်,​ပှိၢ်​အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​တ​ဖၣ်​အ​ခိၣ်​တ​ဂၤ​ဟ့ၣ်​ကူၣ်​ဝဲ​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​အ​ဒူၣ်​ခဲ​လၢာ်​ြကၢး​သူၣ်​ထီၣ်​အ​ဝ့ၢ်​တ​ဖျၢၣ်,​ဒီးဒ်​တၢ်​ဟ့ၣ်​ကူၣ်​အိၣ်​ဝဲ​အ​သိး,​အၢၣ်​လီၤ​သကိး​ဝဲ​ဒီး​ဒုး​ကဲ​ထီၣ်​သ​ဝီ​လၢ​ပှိၢ်​အ​စ​ကီၤ​အိၣ်​ဝဲ​တ​ဖျၢၣ်,​လၢ​အ​အိၣ်​လၢ​ပျ့ၣ်​ကျိ​အ​ထၣ်​န့ၣ်​လၢ​ဝ့ၢ်,​ဒီး​ကိး​ဝဲ​ဝ့ၢ်​န့ၣ်​အ​မံၤ​လၢ“​ပှိၢ်​ဝ့ၢ်”​လီၤ.ဒ်​န့ၣ်​အ​သိး​ဝ့ၢ်​တ​ဝ့ၢ်​အံၤ​တၢ်​ကိး​လီၤ​တဲာ်​အ​မံၤ​လၢ​ပှိၢ်“prome”​လီၤ.ပှၤ​စ့း​တ​ကီ​ဖိ​ဒီး​ပှၤ​ရၢၣ်​ခၢၣ်​ဖိ​တ​ဖၣ်​ကိး​တၢ်​က​တိၤ“​ပှိၢ်”​န့ၣ်​တ​ထံ​တ​ဆး​တ​ပံာ်​တ​ကျါ​အ​ဃိ,​ကိး​ဝဲ​လၢ“​ပၠ့ၣ်”​လီၤ.ပှၤ​အဲ​က​လံး​ဖိ​တ​ဖၣ်​ကိး​ထွဲ​ဝဲ​ပှၤ​စ့း​တ​ကီ​ဒီး​ရၢး​ခၢၣ်​ဖိ​အ​တၢ်​ကိး​လၢ“​ပ​ရိၣ်”(prome)လီၤ.


လၢ​စှီၤ​အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​အ​ကျါ​တ​နီၤ​န့ၣ်​အိၣ်​ဖဲ​ပျ့ၣ်​ထံ​ကိျ​အ​ထၣ်,​ ​အ​ဂၤ​တ​နီၤ​ဃၣ်​တ​ရံး​အ​သး​ဆူ​မုၢ်​နုာ်​တ​ခီ​ဒီး​လဲၤ​ဝဲ​တုၤ​ဒၣ်​လဲာ်​ဖဲတၢ်​လီၢ်​လၢ​ခဲ​အံၤ​ပ​ကိး​လၢ​ရၢၣ်​ခၢၣ်​အ​ကီၢ်​ဒီး​ဘှီ​ထီၣ်​အ​ဒူ​အ​သ​ဝီ​အ​ခူ​အ​ဝ့ၢ်​တ​ဖျၢၣ်​ဒီး​ကိးဝ့ၢ်​န့ၣ်​အ​မံၤ​လၢ“​စှီၤ​ဝ့ၢ်”​လီၤ.ဝ့ၢ်​တ​ဖျၢၣ်​အံၤ​ခဲ​အံၤ​တၢ်ကိး​-“စၣ်​တွဲၤ”​မ့​တ​မ့ၢ်“​သၣ်​တွဲၤ”​လီၤ.ပှၤ​စ့း​တ​ကီ​ဒီး​ရၢး​ခၢၣ်​ဖိ​တ​ဖၣ်​ကိ​ဝဲ“​စှီၤဝၢ်”​တ​ပံၣ်​တ​ကျါ​တ​ထံ​တ​ဆး​အ​ဃိ,​ကိး​ဝဲ​လၢ“​စၣ်​တွဲၤ”​လီၤ.​ပှၤ​အဲ​က​လံး​ဖိ​ကိး​ထွဲပှၤ​စ့း​တ​ကီ​ဒီး​ရၢး​ခၢၣ်​ဖိ​အ​တၢ်​ကိး​ဒီး​ကွဲး​ဝဲ​လၢ“စၣ်​တွဲၤ”(Sandway)လီၤ​ ဒ်​ပ​စံး​တၢ်​အသိး,(San)မ့​တ​မ့ၢ်(Sand)န့ၣ်​မ့ၢ်“​စှီၤ”​ဒီး(dway)မ့​တ​မ့ၢ်(way)န့ၣ်​မ့ၢ်“​ဝ့ၢ်”​လီၤ.တ​လၢၤ,​ပ​ယီၤ,​ရၢး​ခၢၣ်​သ့ၣ်​တ​ဖၣ်​ကိး​အ​တၢ်​ကိးတၢ်​က​တိၤ“​စ”​တ​ဖျၢၣ်​လၢ“​သ”​လီၤ​ ကွၢ်​အ​ဒိ“​စၣ်​ဟွဲၤ”​န့ၣ်​ကိး​ဝဲ​လၢ“​သၣ်​တွဲၤ”​​ “​တ​နံ​စၣ်​ယံၣ်”​ ​န့ၣ်​ကိး​ဝဲ​လၢ“​တ​နံ​သၣ်​ယံၣ်”,​ “​စၣ်​လွံၣ်”,​ ​ဒီး“​စံ​ပီ“​န့ၣ်​ကိး​ဝဲ​လၢ“​သံၣ်​ဘီ”​ ​လီၤ.ပ​မ့ၢ်​ကွၢ်​လၢ​အဲ​က​လံး​အ​တၢ်​ကွဲး​တ​ခီ​န့ၣ်​ဖျါ​ဂ့ၤ​တ​စဲး​လီၤ.ဒ်​ပ​စံး​တၢ်​အ​သိး,​ Tanasserim​ န့ၣ်​ကွဲး​ဝဲ​လၢ​ Sandway, Taninthari​ ​န့ၣ်​ကွဲး​ဝဲ​လၢ Tanasserim ,Thanlwin Myit န့ၣ်​ကွဲး​ဝဲ​လၢ Salween River, ဒီးThepaw န့ၣ်​ကွဲး​ဝဲ​လၢ​ Hsipaw ​​လီၤ. စှီၤ​ဝ့ၢ်​အံၤ,​ ​မ့ၢ်​စှီၤ​ဒီး​ခၠီ​လၢ​အ​မ့ၢ်​ပှၤ​စှီၤ​အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​အ​ကျါ​တ​ဒူၣ်​ပာ်​ဖှိၣ်​အ​သး​ဒီး​ဘှီ​ထီၣ်​သ​ကိး​ဝဲ​ဒၣ်​လီၤ.အ​ခါ​ခဲ​အံၤ​ပှၤ​က​ညီ​စီှၤ​ဒီး​ခီၠ​ဖိ​အိၣ်​တ့ၢ်​လၢ​ရၢၣ်​ခၢၣ်​ရိ​မး​က​စၢၢ်​ကျါ​ဂီၢ်​မုၢ်​လီၤ.တ​နီၤ​နီၤ​ကဲ​ထီၣ်​က့ၤ​လၢ​ရၢၣ်​ခၢၣ်​ဒီး​ပ​ယီၤ​ဖိ​အ​ဒၣ်​လဲၣ်​လဲာ်​လီၤ.မး​နါ​ယၣ်​စ​ဝံၣ်​အုၣ်​စ့ၢ်​ကီး​အ​သး​လၢ​ပၠ့ၣ်​ဝ့ၢ်(ပှိၢ်​ဝ့ၢ်)ဒီး​ပျ့ၣ်​ထံ​ကျိ​အ​မုၢ်​နုာ်​တ​က​ပၤ​န့ၣ်​က​ယဲၢ်​မ့ၢ်​ပှၤ​အိၣ်​တ​ဖၣ်​မ့ၢ်​ပှၤ​က​ညီ(ကါ​ယါ)လီၤ.


​က​ခၠံၣ်​ဒီး​ခၠီ​လၢ​အ​မ့ၢ်​စှီၤ​အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​တ​ဖၣ်​ဟး​ထီၣ်​လၢ​ကီၢ်​ယူ​နါ​ဒီး​ပိာ်​လီၤ​ဝဲ​ထံ​ကျိ​တ​ပဲၣ်​လၢ​အ​မ့ၢ်​ဃဲ​ဝါ​ကျိ​​အ​ဒ့​လၢ​မုၢ်​ထီၣ်​တ​က​ပၤ​တ​ဒ့​ဒီး​နုာ်​လီၤ​အိၣ်​ဝဲ​ဖဲ​တၢ်​လီၢ်​ခဲ​အံၤ,​ ​တ​မီၣ်,​ ​က​သၣ်,​ ​မၠံး​ကၠံ​နါ,​ ​ဒီး​ပူ​တါ​အိၣ်​ဒံး​ြတံး​တ​ဖၣ်​အ​ပူၤ​လီၤ.က​ခၠံၣ်​ဖိ​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​အိၣ်​တ့ၢ်​ဒံး​ဝဲ​ဖဲ​တၢ်​လီၢ်​လၢ​အ​နုာ်​လီၤ​ဆိ​ဝဲ​အ​လီၢ်​န့ၣ်​တုၤ​မုၢ်​မ​ဆါ​တ​နံၤ​အံၤ​လီၤ.ဒီး​အိၣ်​စ့ၢ်​ကိး​လၢ​ယိၤ​အ​ကီၢ်​ထး​ခီ​တ​ဒိၣ်​တ​ဆံး​ဒီး​လၢ​ကီၢ်​ယူ​နါ​အ​ပူၤ​တ​ဒိၣ်​တ​ဆံး​လီၤ.


​ပှၤ​ခၠီ​ဖိ​တ​ဖၣ်​ပိာ်​လီၤ​ဝဲ​ခၠံ​တ့ွ​ထံ​ကျိ​ဒီး​အိၣ်​ဆိး​ဝဲ​လၢ​ခံၠ​တ့ွ​ထံ​ကျိ​အ​တၢ်​ပၢၤ​ခိၣ်​ဒီး​သုး​လီၤ​အ​သး​တီၤ​ဘၣ်​တ​တီၤ​ဒီး​တုၤ​လီၤ​ဒၣ်​လဲာ်​လၢ​ရၢၣ်​ခၢၣ်​ကီၢ်​လီၤ.မုၢ်​က​ဆါ​တ​နံၤ​အံၤ​န့ၣ်​ပှၤခၠီ​ဖိ​တ​ဖၣ်​အိၣ်​ဒံး​ဒၣ်​လဲာ်​လၢ​က​လံၤထံး​တ​ခီ,​ ​စး​ထီၣ်​လၢ​ရၢၣ်​ခၢၣ်​က​စၢၢ်​ရိ​မး​ဒီး​တုၤ​လီၤ​လၢ​ခၠံ​တွ့​ထံ​ကိျ​အ​တၢ်​ပၢၤ​ခိၣ်​ဒီး​အ​ဝဲ​သ့ၣ်​အ​ကီၢ်​န့ၣ်​အိၣ်ဒ်​တုၤ​မုၢ်မ​ဆါ​တ​နံၤ​အံၤ​ဒီး​တၢ်​ကိး​အီၤ​လၢ​ခၠီ​က​စၢၢ်​ကျါ-(ခၠံ​ဟံး,Chin Hills)အိၣ်​ဖဲ​ကီၢ်​ပ​ယီၤ​ဒီး​ကီၢ်​အၣ်​စၣ်​အ​ဘၢၣ်​စၢၤ​ဒီး​အိၣ်​လၢ​ကီၢ်​မ​နံး​ပူၣ်​ရံး​အ​က​လံၤ​ထံး​တ​ခီ​လီၤ.အ​ဝ့ၢ်​မိၢ်​ပှၢ်​န့ၣ်​တၢ်​ကိး​အီၤ​လၢ(ဖ​လၣ်,Falam)လီၤ.တၢ်​အ​လီၢ်​လၢ​ခဲ​အံၤ​တၢ်​ကိး​အီၤ​လၢ​ခၠံ​တွ့​ထး​ခီ,​ခၠံ​တွ့​လာ်​ခီု,(အ​ထက်​ြခင်း​တွင်း)တ​ဖၣ်​န့ၣ်​လၢ​အ​ခီၣ်​ထံး​န့ၣ်​မ့ၢ်​ဝဲခၠီ​ဖိ​တ​ဖၣ်​အ​ကီၢ်​ဖး​လဲၢ်​တ​ဘ့ၣ်​လီၤ.


​ပှၤ​လိၤ​လိၤ​ဖိ​အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​အ​ကျါ​နုာ်​လီၤ​ဆူ​ကီၢ်​ပ​ယီၤ​အ​ပူၤ​စှၤ​ကိာ်​ဖိ​လီၤ.အ​ခါ​ခဲ​အံၤ​အ​ဝဲ​သ့ၣ်​အိၣ်​အ​လီၢ်​န့ၣ်​မ့ၢ်​ဝဲ​ဖဲ​ကီၢ်​မၠံး​​ကၠံ​နါ​ဒီး​ကီၢ်​တ​မီၣ်​အ​မုၢ်​ထီၣ်​တ​ခီ​န့ၣ်​လီၤ.အိၣ်​စ့ၢ်​ကီး​လၢ​ယိၤ​အ​ကီၢ်​ထး​ခီ​ဒီး​ယိၤ​အ​ကီၢ်​လာ်​ခီ​လီၤ.ဘၣ်​ဆၣ်​ဒီး​တ​အိၣ်​အါ​အါ​ဘၣ်.အ​ဝဲ​သ့ၣ်​အိၣ်​တ့ၢ်​လၢ​ကီၢ်​ယူ​နါ​အ​ပူၤ​အါ​ဒၣ်​တၢ်​တ​က့ၢ်​ဒီးကဲ​ထီၣ်​က့ၤပှၤ​တ​ရူး​ဖိ​က​လၢာ်​ဃၣ်ဃၣ်​လီၤ.


​ပှၤ​က​ညီ​အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​အ​က​လုာ်​က​လုာ်​သၢ​ဖု​တ​ဖု​န့ၣ်​ ​ပိာ်​လီၤ​ထံကိျ​ဃိၣ်​လိာ်​ (နါ​ခိၣ်)​ ​ဒီး​သုး​လီၤ​အ​သး​တ​တီၤ​ဘၣ်​တ​တီၤ​ဒီး​ပာ်​လီၤ​အ​တၢ်အိၣ်​တၢ်​ဆိး​အ​လီၢ်​ဖဲ​ ​ခဲ​အံၤ​ပ​ကိး​လၢ​ယိၤ​ကီၢ်​ထး​ခီ​န့ၣ်​လီၤ.ဘၣ်​ဆၣ်​ဒီး​လၢ​ခံ​စှၤ​နံၣ်,​ယိၤ​အိၣ်​လၢ​ကီၢ်​စံၣ်​ပူၤ​တ​ဖၣ်​သုး​လီၤ​က​ဒီး​အ​သး​ဂီၤ​မုၢ်​ဂီၤ​ပၤ​လၢ​ကျဲ​တ​ဘိ​ဃီ​ဒီး​ဆီၣ်​တ​နံး​ပှၤ​က​ညီ​အ​ဃိ,​ပှၤ​က​ညီ​ဘၣ်​သုး​က​ဒီး​အ​လီၢ်​လီၤ.ဖဲ​တၢ်​လီၢ်​အံၤ​ပှၤ​က​ညီ​တ​ဖၣ်​တ​ချုး​အ​သုးဒ်​ဘၣ်​အ​လီၢ်​န့ၢ်,​နီၤ​ဖး​လိာ်​အ​သး​ခံ​ဖု​လီၤ.လၢ​ခံ​ဖု​အ​ကျါ,​တ​ဖု​န့ၣ်ပိာ်​လီၤ​က​ဒီး​ထံကျိ​ဃိာ်​လိာ်(နါ​ခိၣ်)ဒီး​လၢ​အကျါ,​ဘဲှ​အ​ဒူၣ်​အ​ထီတ​ဖၣ်​န့ၣ်,ပာ်​လီၤ​အ​တၢ်​အိၣ်​တၢ်​အိၣ်​တၢ်​ဆိး​အ​လီၢ်​ဖဲ​တၢ်​လီၢ်​လၢ​ခဲ​အံၤ​ပ​ကိး​လၢ​က​ရံၣ်​နံၣ်​အ​ကီၢ်​န့ၣ်​လီၤ.ပ​ဝဲ​ပှၤ​က​ညီ​ဖိ​တ​ဖၣ်​ပ​ကိး​ကီၢ်​အ​ဝဲ​အံၤ​လၢ​ဘှဲ​အ​ကီၢ်,​မ့​တ​မ့ၢ်​ဘှဲ​မုၢ်​ထီၣ်​အ​ကီၢ်​လီၤ.ဘှဲ​အ​စီၤ​ပၤ(စီၣ်​ပါွ)တ​ဖၣ်​န့ၣ်​ပၢဒံး​တၢ်​တုၤ​ခဲ​အံၤ​ဒၣ်​လဲၣ်,​ဖဲငွ့ၣ်​တီၣ်,​နီၢ်​ပ​လဲ,​ကၠဲး​ဖိ​ကၠံ,​ကၠဲး​ဖိ​က​လ့,​လွဲၢ်​ကီၢ်​ဒီး​ဘီ​လ​ခဲ​တ​ဖၣ်​အ​ပူၤ​န့ၣ်​လီၤ.ဘှဲ​တ​ဖၣ်​အံၤ​သုး​လီၤ​အ​သး​တုၤ​လၢ​တီ​အူ​က​လံၤ​စိး​ဒီး​အိၣ်ဒံး​တုၤ​ခဲ​အံၤ​လီၤ​ပှိၢ်(တ​အီၣ်​သူ=တီ​သူ)အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​တ​ဖၣ်​အိၣ်​တ့ၢ်​စ့​ကီး​ဂီၤ​မုၢ်​ဂီၤ​ပၤ​ဖဲ​ယိၤ​အ​တီၢ်​တုၤ​ခဲ​အံၤ​လီၤ.


​ပှိၢ်​ဒီး​စှီၤ​အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​တ​ဖၣ်​သုး​လီၤ​အ​သး​ဆူ​အ​ဖီ​လာ်​တ​တီၤ​ဒီး​ပာ်​လီၤ​အတၢ်​အိၣ်​တၢ်​ဆိး​အ​လီၢ်​ဖဲ​ဒူ​ယီၢ်​ကွဲၢ်​က​ဘီ​တ​နီၤ,​ဒီး​အ​ဂၤ​တ​ဖၣ်​သုး​လီၤ​က​ဒီး​အ​သး​တ​တီၤ​ဘၣ်​တ​တီၤ,​တုၤ​လီၤ​ဖဲ​ကီၢ်​မီၢ်​လ​မဲၠၣ်,​တ​ဝဲၣ်​ဒီ​ဒ​ဘျံး​န့ၣ်​လီၤ.ဒူ​ယီၢ်​ကွဲၢ်​က​ဘီ​အံၤ​တ​ဘီျ​န့ၣ်​မ့ၢ်​တၢ်​လီၢ်​ဖဲ​ပှၤ​က​ညီ​အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​အ​က​လုာ်​က​လုာ်​တ​ဖၣ်​ကၢၤ​ဖှိၣ်​အ​သး​ဒီး​မ့ၢ်​ဝဲ​ပှၤ​ကညီ​အ​ဝ့ၢ်​ခိၣ်​ဖး​ဒိၣ်​တ​ဖျၢၣ်​လီၤ.


​​ပှၤ​က​ညီ​အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​အ​က​လုာ်​က​လုာ်​အ​ဂၤ​တ​ဖု​န့ၣ်​ဃၣ်​တ​ရံး​အ​သး​ဆူ​စု​စ့ၣ်​တ​ခီ​ဒီး​နုာ်​လီၤ​အိၣ်​ဆိး​ဝဲ​တၢ်​လီၢ်​ဖဲ​ခဲ​အံၤ​ပ​ကိး​လၢ​ယ​မဲ​သ့​ဒံ​စ​ြတံ​အ​ပူၤ​တ​နီၤ,​ဒီး​အ​ဂၤ​တ​ဖၣ်​ပိာ်​လီၤ​ထံ​ကျိ​ပ​ရဲ​လိာ်​ဒီး​အိၣ်​ဝဲ​ဆိး​ဝဲ​လၢ​ပ​ရဲ​လိာ်​အ​တၢ်​ပၢၤ​ခိၣ်​ယၢ်​ခီ​ယၢ်​ခီ,​တ​တီၤ​ဘၣ်​တ​တီၤ,​တုၤ​လီၤ​ဒၣ်​လဲာ်​ဖဲ​ပ​ရဲ​လိာ်​အ​ထၣ်​န့ၣ်​လီၤ.စီှၤ​တ​ဖၣ်ပာ်​လီၤ​အ​တၢ်​အိၣ်​တၢ်​ဆိး​အ​လီၢ်​ဖဲ​က​ရဲ​လိာ်​အ​ဒ့လၢ​မုၢ်​နုာ်​တ​ဒ့​အ​ဖီ​ခိၣ်,​ဒီး​ကိး​ဝဲ​တၢ်​လီၢ်​န့ၣ်​လၢ​စှီၤဝ့ၢ်(ခဲ​အံၤ​တၢ်​ကိး​လၢ​ဆွၣ်)လီၤ.အ​နီၢ်​နီၢ်​တ​ခီ​မ့ၢ်​စှီၤ​လီၤ.စှီၤဝ့ၢ်​အံၤ​အိၣ်​လၢတီ​အူ​က​လံၤ​စိး​တ​ခီ​လီၤ.


​ဘှဲ​တ​ဖၣ်ပာ်​လီၤ​အ​တၢ်​အိၣ်​တၢ်​အိၣ်​တၢ်​ဆိး​အ​လီၢ်​ဖဲ​နီၢ်​ပှဲၤ​ကျိ​အ​ဖီ​ခိၣ်​ဒီး​အ​ဝ့ၢ်​န့ၣ်ကိး​ဝဲ​လၢ​နီၢ်​ပှဲၤ​ဝ့ၢ်​လီၤ.နီၢ်​ပှဲၤဝ့ၢ်​န့ၣ်​အိၣ်​လၢ​တီ​အူ​အ​က​လံၤ​စိး​မုၢ်​ထီၣ်​တ​ခီ​ဒီးဝ့ၢ်​န့ၣ်​ခဲ​အံၤ​တ​အိၣ်​လၢၤ​ဘၣ်.နာ်​သ​က့​ဘှဲ​အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​တ​ဖၣ်​အိၣ်​ဒံး​ဖဲ​တၢ်​လီၢ်​န့ၣ်​အါ​သ​ဝီ​လီၤ.နီၢ်​ပှဲၢ်​ဝ့ၢ်​အံၤ​တ​လၢၤ​ပ​ယီၤ​ကီး​ဝဲ​တ​ထံ​တ​ဆး​တ​ပံာ်​တ​ကျါ​အ​ဃိ​ကိး​ဝဲ​နီၢ်​ပှဲၢ်​လၢ​နီၢ်​ပၠီ(​ေနာင်​ေြပာင်း)လီၤ.ခဲ​အံၤ​ဘှဲ​အ​ဒူၣ်​အ​ထၢ​လၢ​အ​အိၣ်​လၢ​ကိး​အူး,​ကါ​နံၣ်​ဒီး​မဲ​ဖၠူၣ်​ဒီး​တီ​အူ​အ​ဝ့ၢ်​ကပိာ်​က​ပၤ​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​မ့ၢ်​ပှၤ​ဟး​ထီၣ်​အ​နီၢ်​ပှဲၢ်​ဝ့ၢ်​တ​ဖၣ်​လီၤ.


​ပှိၢ်​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​ပာ်​လီၤ​အ​တၢ်​အိၣ်​တၢ်​ဆိး​အ​လီၢ်​ဖဲ​ခဲ​အံၤဝ့ၢ်​တီ​အူ​အ​က​လံၤ​ထံး​တ​ခီ​ဒီး​တၢ်​လီၢ်​န့ၣ်​ခဲ​အံၤ​တၢ်​ကိး​လီၤ​တဲာ်ဒ်​ဝဲ​လၢ​ပှိၢ်​ဝ့ၢ်(ပၠူၢ်=Pyu)တုၤ​မုၢ်​မ​ဆါ​တ​နံၤ​အံၤ​လီၤ.ပ​ယီၤ​တ​လၢၤ​တ​ဖၣ်​ကိး​ပှိၢ်​တ​ထံ​တ​ဆး​ဘၣ်​အ​ဃိ,​ကိး​ဝဲ​လၢ​ဖၠူၣ်​လီၤ.အ​နီၢ်​နီၢ်​တ​ခီ​မ့ၢ်​ပှိၢ်​လီၤ.ပှိၢ်​ဝ့ၢ်​န့ၣ်​အိၣ်​ဒံး​တုၤ​ခဲ​အံၤ​နာ်​သ​က့,​ပှၤ​ဝ့ၢ​်ဖိ​တ​ဖၣ်​မ့ၢ်​ပှၤ​အ​က​လုာ်​က​လုာ်​လီၤ.


​ပှိၢ်​ဒီး​စှီၤ​အ​ဂၤ​တ​နီၤ,​လၢ​အ​ကျါ​န့ၣ်​အါ​တ​က့ၢ်​ပှိၢ်(တ​အီၣ်​သူၣ်=တီ​သူ)အ​ဒူၣ်​တ​ဒူၣ်​န့ၣ်​ပိာ်​လီၤ​ထံ​ကျိ​ပ​ရဲ​လိာ်​အ​တၢ်​ပၢၤ​ခိၣ်​ဒီး​ပာ်​လီၤ​အ​တၢ်​အိၣ်​တၢ်​ဆိး​အ​လီၢ်​ဖဲ​ဆီ​တံၤ(ရ့ၠှၣ်ကၠ့ၣ်)တ​နီၤ​ဒီး​အ​ဂၤ​တ​ဖၣ်​သုး​လီၤ​က​ဒီး​အ​သး​ဆူ​က​လံၤ​ထံး​တ​ခီ​ီဒီး​ပာ်​လီၤ​အ​တၢ်​အိၣ်​တၢ်​ဆိး​အ​လီၢ်​ဖဲ​ဝ့ၢ်​လၤ​လၤ​ဒီး​ဒူ​သ​တုာ်​န့ၣ်​မ့ၢ်​ပှိၢ်(တ​အီၣ်​သူၣ်=တီ​အူ)အ​ဝ့ၢ်​ခိၣ်​ဖး​ဒိၣ်​တဖျၢၣ်​လီၤ.မုၢ်​မ​ဆါ​တ​နံၤ​အံၤ​ပ​ထံၣ်​ဘၣ်​စှီၤ,​ပှိၢ်​ဒီး​ပှိၢ်(တ​အီၣ်​သူၣ်=တီ​သူ)အါ​အါ​ဂီၢ်​ဂီၢ်​လၢ​သ​ထူၣ်​ဒံ​စ​ြတံး​အ​ပူၤ​လီၤ.


​လၢ​တ​လၢၤ​အ​ယၣ်​စ​ဝံၣ်​အ​လီၢ်​လံၤ​တ​နီၤ​နီၤ​အ​ပူၤ​န့ၣ်,​အုၣ်​အ​သး​လၢ​ပှၤ​လၢ​အ​နုာ်​လီၤ​ဆိ​က​တၢၢ်​လၢ​ကီၢ်​ပ​ယီၤ​အ​ပူၤ​န့ၣ်​မ့ၢ်​ဝဲ​ယိၤ(ကၠီၣ်​တဲၣ်)ဒီး​မိၢ်​ထံး​တ​ဖၣ်​လီၤ.ကွၢ်​စ့ၢ်​ကီး​အူ​စီ​က​ယ့ၣ်​ယၣ်​စ​ဝံၣ်​မ​ဘျံး​ပၤ​ ​၉၆​ ​တ​က့ၢ်.စံး​ဝဲဒ်​အံၤ,-


​၎င်း​ြပင်​အ​ချို့​ေသာ​စွန်​ရာဇဝင်​ေဟးငီး​များ​နှင့်​အ​ေရး​ေတာ်​ပံု​များ​တွင်​မူ​ကား။ငါ​တို့​ေဂါ​တ​မ​ြမှတ်​စွာ​ဘု​ရား​ပွင့်​ေတာ်​မ​မူ​မီှ။နှစ်​ေပါင်း​များ​စွာု​က။ငါ​တို့​ြမန်​မာ​န​ဂ​ရ။သု​နာ​ပ​ရ​န္တ​တိုင်း,​ ​ရိုးမ​ေတ​၁င်​တန်း​ြကီး​သံုး​ခု​တု့ိ​ကို“​ ​ေစ​၁​တိုင်”​ ​လူ​မျိုး​တု့ိ​နှု​င့်​ ​မွန်​တိ​ ​လူ​ ​မျိုး​တု့ိ​ ​ေရှးဦး​စွာ​ေရာက်​ရှိ​လာ​ြက​​​၍ ထို​လူ​မျိုး​နှုစ်​မျိုး​တု့ိ​သည်​ ​တ​စ​တ​စ​ြကီး​ပွား​ ​များ​ ​ြပား​လာ​ြက​ြပီး​လျှင်​ ​ြမိ့​ရွာ​တည်​ ​ေထာင်​ေန​ြက​ေလ​သည်​ဟု​ဆို​ြက​သည်
​ရိ​မး​က​စၢၢ်​သၢ​ဘိ​စံး​တၢ်​န့ၣ်​မ့ၢ်​ဝဲ,​ ​မုၢ်​နုာ်​ ​ရၢၣ်​ခၢၣ်​ ​ရိ​မး,​ ​မုၢ်​ထီၣ်​ ​ပ​ကိ​ ​ရိ​မး,​ ​ဒီး​တ​နီ​သ​ရံၣ်​ရိ​မး​န့ၣ်​လီၤ,​ ​က​စၢၢ်​လၢကီၢ်​ ​ထူၣ်​ဒီး​က့ၤ​ထီၣ်​ဆူ​ကီၢ်​ရွ့ၣ်​ကၠ့ၣ်,​ ​တီ​အူ,​ ​ဘှဲ​ကီၢ်,​ ​ဒီး​ယိၤ​ကီၢ်​က​စၢၢ်​တ​ဘိ​န့ၣ်​မ့ၢ်​တ​နီ​သ​ရံၣ်​က​စၢၢ်​ရိ​

မး​န့ၣ်​လီၤ.
 

(ဟံး​န့ၢ်​အီၤ​လၢ​စိၤ​အီၣ်​လး​ကွဲး​က​ညီ​တၢ်​စံၣ်​စိၤ​တဲ​စိၤ)
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး : ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး

ပှၤကညီနုာ်လီၤဆူကီၢ်ပယီၤပူၤခံဘျီတဘျီ

ပမှံၤပပှၢ်စံး၀ဲ,ပှၤကညီဟဲက့ၤလီၤလၢတရူးကီၢ်(ကီၢ်ယူၢ်နါ)အခီၣ်ထံးတဘျီန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲပှၤခွံဆံခွံဒူၣ်လီၤ.ဒီးပှၤအိၣ်
တီၢ်ဒံးလၢကီၢ်ယူၢ်နါသၢဆံသၢဒူၣ်ဒီးပှၤသၢဆံသၢဒူၣ်အံၤတုၤမ့ၢ်အအိၣ်ယံာ်ထီၣ်ဒီးအါထီၣ်ဂီၢ်၀ဲဒီးအိၣ်၀ဲဒီးအ
ထံအကီၢ်,အခူအ၀့ၢ်ဒီးအခိၣ်အနၢ်လီၤ.အခါဖဲမါကိစိလိၣ်လဲၤဆူကီၢ်ယူၢ်နါဖဲခရံာ်အနံၣ်၁၃၀၀အပူၤန့ၣ်,ထံၣ်
ဒံးပှၤကညီတဖၣ်အိၣ်ဒီးအထံအကီၢ်အခူအ၀့ၢ်အခိၣ်အနၢ်လၢအတၢ်ပၢဆှၢအီၤန့ၣ်လီၤ.အခါခဲအံၤပမ့ၢ်ကွၢ်
လၢလံာ်ဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤလၢမုၢ်မဆါတနံၤအပူၤန့ၣ်,ပထံၣ်ဘၣ်ဒၣ်လဲာ်လၢပှၤလိၤလိၤဖိ,ပှၤလ၀း,က၀ၣ်,လၢအမ့ၢ်
ပှၤကညီအဒူၣ်အထၢတဖၣ်အိၣ် ဒံး၀ဲဒီးအထံကီၢ်ဖဲကီၢ်ယူနါအပူၤလီၤ. 

ဖဲချ.န.၁၁၂၂-၂၅၅နံၣ်အပူၤန့ၣ်,စီၤပၤပၢတၢ်လၢတရူးကီၢ်အပူူၤန့ၣ်ကိး၀ဲလၢခၠီစီၤပၤလီၤစိၤတ စိၤဘၣ်တစိၤ
(Chow Dynasty)ဒီးစးထီၣ်လၢစီၤပၤခၠီပၢတၢ်,လီၤစၢၤတဂၤဘၣ်တဂၤ,ခဲလၢာ် ၃၅ဂၤ,ဒီးစီၤပၤခဲလၢာ်အတၢ်
ပၢယံာ်၀ဲ၈၆၈နံၣ်လီၤ.ဖဲစီၤပၤတဖၣ်အံၤပၢတၢ်အခါန့ၣ်,ဘီမုၢ်ဖိအိၣ်၀ဲ၁၂၄ဘီမုၢ်လၢတရူးကီၢ်အပူၤလီၤ. ဘီ
မုၢ်ဖိတဖၣ်အံၤတဃူတဖိးဒုးလိာ်အသးခဲအံၤခဲအံၤလၢတၢ်ဂုာ်လိာ်ထံကီၢ်အဃိလီၤ.ဘီမုၢ်တနီၤနီၤဃၣ်ကွံာ်၀ဲ
ဒီးလၢအကတၢၢ်န့ၣ်,ဘီမုၢ်ဖိအိၣ်တီၢ်ဒၣ်ထဲ၇၂ဘီမုၢ်လီၤ.ဒီးမ့ၢ်ထံကီၢ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်ဘၣ်ဒုးတၢ်ဒီးတဖံးတမၤဘၣ်
လၢတၢ်အဃိယဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်,တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲလၢတရူးကီၢ်ပူၤန့ၣ်အိၣ်ကလီ၀ဲလၢအံၤတပူၤလၢန့ၣ်တပူၤလၢ
အနံၣ်အကယၤတဖၣ်အပူၤလီၤ.

ပှၤအိၣ်လၢခုးသံၣ်ဒီးစံာ်လီၢ်ပှဲၤလီၢ်အပူၤဒီးလၢဟံၣ်ပူၤဃီပူၤတဖၣ်န့ၣ်တအဲၣ်ဒိးဒုးတၢ်နာ်သက့,တၢ်ခိၣ်တၢ်နၢ်
တဖၣ်ကိးန့ၢ်ဆူၣ်ဒီးမၢအီၤလၢအဒုးတၢ်ဒီးတၢ်သၣ်၀ံၤလီၤဒိဖးဒိၣ်အိၣ်ထီၣ်စ့ၢ်ကီး၀ဲလၢကီၢ်ပူၤလီၤ.လၢတၢ်အံၤ
အဃီပှၤဟၢဖိ Huns ဒီးပှၤဟး၀့ၤ၀ီၤဖိ Nomadsလၢအသးဒူတဖၣ်ဃ့ၢ်ထီၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်၀ဲဆူကလံၤစိးတ
ခီ,ပှၤတံဘ့ၣ်ဖိတဖၣ်ဟးထီၣ်၀ဲဆူမုၢ်နုာ်တခီဒီးပှၤအရၢၢ်အစၢၢ်တဖၣ်အိၣ်၀ဲဆိး၀ဲအါတက့ၢ်တၢ်လီၢ်ဖဲကီၢ်စံၣ်
(တရူးကီၢ်)အကလံၤထံးတခီ လီၤ. 

တၢ်မၤအသးဒ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဖဲတရူးအစီၤပၤပံ၀ဲၣ်(Ping Wang)ပၢတၢ်အခါလီၤ.စီၤပၤပံ၀ဲၣ်ထီၣ်နီဖဲချ.န.၇၇၀နံၣ်,
ဒီးပၢတၢ်အနံၣ်ယဲၢ်ဆံ(၅၀)၀ံၤသံ၀ဲဖဲချ.န.၇၂၀နံၣ်လီၤ.အခါဖဲအ၀ဲဒီၣ်ပၢတၢ်၂၂နံၣ်တနံၣ်အပူၤန့ၣ်,ဘီမုၢ်ဖိ၂၁
ဘီမုၢ်လၢအအိၣ်လၢတရူးအကီၢ်အပူၤန့ၣ်စံး၀ဲဖျါဖျါလၢသါပၢလီၤက့ၤသါသးဒီးသါတဒိးပၢလၢၤသါသးလၢ
အီၤဘၣ်.စီၤပၤပံ၀ဲၣ်တခီဂုာ်ကျဲးစၢးဒီးသိၣ်ဒီသီလီၤစီၤပၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်,နာ်သက့အတၢ်ဒီသိၣ်ဒီသီန့ၣ်တမ့ၢ်တၢ်
ဂၢၢ်တၢ်ကျၢၤထီဘိဘၣ်.ဒီးမ့ၣ်လၢထံကစၢ်ကီၢ်ကစၢ်အိၣ်ထီၣ်၀ဲအါအါဂီၢ်ဂီၢ်လၢဘီမုၢ်ဖိအါဘ့ၣ်အပူၤအဃိ,တၢ်
နးတၢ်ဖှီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်ထီၣ်၀ဲ လၢတရူးကီၢ်ပူၤအါအါဂီၢ်ဂီၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်လီၤ. 

(ကွၢ်လံာ်တရူးကီၢ်တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ၁၉၂၉နံၣ်,လၢအဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤလၢမံးစထၢၣ်-တပယူၣ်-အံၣ်-ဆူတဟံကဘျံးပၤ၁၀-၁၂ A History of chinese Edition 1929,by W.E. Soothill, pages10 to12 ကွၢ်စ့ၢ်ကီး,လံာ်တရူးကီၢ်တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ,(ခါလၢပျၢၤဒီးခါခဲအံၤ)ကြတူၢ်-၁,-၁၈၃၄နံၣ်,လၢအဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤ
လၢသရၣ်ခွလ်-ကၣ်စလးဖး A Sketch of Chinese History, ancient and Modern, Volume I, Edition 1848,by the Rev. Charles gutzlaff, pages 184-186.) 

မ့ၢ်လၢတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်ထီၣ်လၢတရူးကီၢ်ပူၤအါမံၤအါကလုာ်ဒ်အဖျါလၢအဖီခိၣ်အသိး,ပှၤက
ညီအဒူၣ်အထၢတနီၤနီၤလၢအလီၤစၢၤလၢပှၤအိၣ်တီၢ်သၢဆံသၢဒူၣ်လၢတရူးကီၢ်အပူၤန့ၣ်,အိၣ်လၢတရူးကီၢ်
အပူၤတကဲလၢၤဘၣ်အဃိ,စးထီၣ်ဖဲချ.န.၇၄၁နံၣ်န့ၣ်သုးလီၤအသးဆူတရူးကီၢ်အကလံၤထံးတခီတတီၤ
ဘၣ်တတီၤ၀ံၤဒီးဟးထီၣ်လၢတရူးအကီၢ်ပူၤဒီးလၢသၢနံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်နုာ်လီၤ၀ဲဆူကီၢ်ပယီၤအပူၤဖဲချ.န.
၇၃၉နံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤကညီနုာ်လီၤဆူကီၢ်ပယီၤ၀ံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်စီၤပၤပံ၀ဲၣ်သံ၀ဲဖဲ ချ.န.၇၂၀ နံၣ်ဒီးကလံၤ၀ၣ် ၀ဲၣ ်Hwan Wang ကဲထီၣ်စီၤပၤလၢအလီၢ်လီၤ.ဖဲစီၤပၤ၀ၣ်၀ဲၣ်တဂၤအံၤပၢတၢ်အခါန့ၣ်, စီၤပၤဖိတဂၤဒီး
တဂၤလၢအအိၣ်လၢအ၀ဲအတၢ်ပၢအဖီလာ်တဖၣ်ဒုးလိာ်အသးကဲထီၣ်တၢ်ဂၢ်သွံၣ်ဂၢ်စီၤအဒိၣ်အမုၢ်လီၤ. 

တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢပှၤကညီသုးအလီၢ်တဘျီဒီးတဘျီတၢ်ဆၢကတီၢ်လၢပှၤကညီတဖၣ်သုးအလီၢ်အကျဲတဘျီ
ဘၣ်တဘျီစးထီၣ်လၢကီၢ်ဘၤဘူၤလိၣ်ဒီးတုၤလီၤဖဲကီၢ်ပယီၤအပူၤန့ၣ်,မ့ၢ်၀ဲဒ်အဖျါလၢအဖီလာ်အံၤအသိးလီၤ. 

၁.ဟးထီၣ်ကီၢ်ဘၤဘူၤလိၣ် ချ.န.၂၂၃၄ 
တုၤကီၢ်မီၣ်ကိလံအၣ်,ချ.န.၂၁၉၇ 
လဲၤတၢ်လၢတၢ်ဘၢၣ်စၢၤယံာ်၀ဲ
၃၇နံၣ်, (၂၂၃၄-၂၁၉၇-၃၇) 

၂.ဟးထီၣ်ကီၢ်မီၣ်ကိလံအၣ် ချ.န.၂၀၁၇ 
အိၣ်ဖဲကီၢ်မီၣ်ကိလံအၣ်၁၈၀နံၣ် (၂၁၉၇-၂၁၁၇-၁၈၀)
တုၤမုၢ်ထီၣ်တၢကံစတၣ် ချ.န.၂၀၁၃ 
လဲၤတၢ်လၢတၢ်ဘၢၣ်စၢၤယံာ်၀ဲ​ ၄နံၣ် 
(၂၀၁၇-၂၀၁၃-၄) 

၃.ဟးထီၣ်လၢမုၢ်ထီၣ်တၢကံစတၣ်ချ.န. ၁၈၈၆, 
အိၣ်ဖဲမုၢ်ထီၣ်တၢကံစတၣ်၁၄၇နံၣ် (၂၀၁၃-၁၈၆၆-၁၄၉) 
တုၤကီၢ်တံဘ့ၣ် ချ.န.၁၈၆၄ 
လဲၤတၢ်လၢတၢ်ဘၢၣ်စၢၤယံာ်၀ဲ၂နံၣ် 

၄.ဟးထီၣ်လၢကီၢ်တံဘ့ၣ် ချ.န.၁၃၈၀ 
အိၣ်ဖဲကီၢ်တံဘ့ၣ်၄၇၆နံၣ် (၁၈၆၄-၁၃၈၈-၄၇၆) 
တုၤလၢကီၢ်ယူနါ ချ.န.၁၃၈ 
လဲၤတၢ်လၢတၢ်ဘၢၣ်စၢၤယံာ်၀ဲ​ ၃နံၣ်
(၁၃၈၈-၁၃၈၅-၃) 

၅.ဟးထီၣ်လၢကီၢ်ယူနါအခီၣ်ထံးတဘျီ ချ.န.၁၁၂၈ 
အိၣ်ဖဲကီၢ်ယူနါ၂၅၇နံၣ် (၁၃၈၅-၁၁၂၈-၂၅၇) 
တုၤကီၢ်ပယီၤအခီၣ်ထံးတဘျီ” ချ.န.၁၁၂၅ 
လဲၤတၢ်လၢတၢ်ဘၢၣ်စၢၤယံာ်၀ဲ၃နံၣ်, 
(၁၁၂၈-၁၁၂၅-၃) 

၆.ဟးထီၣ်လၢကီၢ်ယူၢ်နါခံဘျီတဘျီ” ချ.န.၇၄၁ 
အိၣ်လၢကီၢ်ယူနါ၆၄၄နံၣ် (၁၃၈၅-၇၄၁-၆၄၄) 
တုၤကီၢ်ပယီၤခံဘျီတဘျီ ချ.န.၇၃၉ 
လဲၤတၢ်လၢတၢ်ဘၢၣ်စၢၤယံာ်၀ဲ၂နံၣ် 
(၇၄၁-၇၃၉-၂) 

တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢပှၤကညီသုးအလီၢ်တဘျီဒီးတဘျီဒ်အဖျါလၢအဖီခိၣ်အသိးန့ၣ်,ပှၤကညီဟးထီၣ်ဟးထီၣ်
လၢကီၢ်ဘၤဘူၤလိၣ်ဖဲချ.န.၂၂၃၄ နံၣ်ဒီးတုၤလီၤဖဲကီၢ်ပယီၤအပူၤအခီၣ်ထံးတဘျီ ဖဲချ.န.​ ၁၁၂၅နံၣ်, ဒီးခံဘျီတဘျီဖဲချ.န.​ ၇၃၉​ နံၣ်လီၤ.ဒ်န့ၣ်အသိးစးထီၣ်လၢပှၤကညီဟးထီၣ် လၢကီၢ်ဘၤဘူၤလိၣ် ဒီးတုၤလီၤလၢကီၢ်ပယီၤအံၤအခီၣ်ထံးတဖုယံာ်၀ဲ​ ၁၁၀၉နံၣ်​ ​ (၂၂၃၄-၁၁၂၅-၁၁၀၉) ဒီးခံဖုတဖုယံာ်၀ဲ​ ၁၄၉၅နံၣ်​ (၂၂၃၄-၁၁၂၅-၁၁၀၉) ဒီးခံဖုတဖုယံာ်၀ဲ၁၄၉၅နံၣ်(၂၂၃၄-၇၃၉-၁၄၉၅)လီၤ. 

မၤကဒီးဒ်အဖျါလၢပှၤကညီသုးအသးတဘျီဒီးတဘျီလၢအဖီခိၣ်အသိးန့ၣ်,ပှၤကညီအိၣ်လၢအကီၢ်မိၢ်ပှၢ်လၢ
ကီၢ်ယူၢ်နါဒီးနုာ်လီၤဆူအကီၢ်အသီ (ခဲအံၤကီၢ်ပယီၤ) အပူၤအခီၣ်ထံးတဖုဖဲ​ ချ.န.၁၁၂၅​ နံၣ်ဒီးခံဖုတဖုဖဲ
ချ.န.၇၃၉နံၣ်လီၤ.ဒ်န့ၣ်အသိးဖဲခရံာ်အနံၣ် ၁၉၃၉နံၣ်န့ၣ်,ပှၤကညီတုၤလီၤဖဲအ ကီၢ်အသီအခီၣ်ထံးတဖု
အံၤယံာ်ဒီးအိၣ်လံ ၃၀၆၄နံၣ်(၁၁၂၅-၁၉၃၉၃၀၆၄) ဒီးခံဖုတဖုန့ၣ်ယံာ်ဒီး အိၣ်လံ၂၆၇၈နံၣ် (၇၃၉ဒီး၁၉၃၉-၂၆၇၈) လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးခရံာ်အနံၣ်၁၉၃၉နံၣ်န့ၣ်ပှဲၤသိးမ့တမ့ၢ် ထဲသိးပှၤကညီဟဲက့ၤခံဖု
တဖုအနံၣ်၂၆၇၈နံၣ်န့ၣ်လီၤ.ဒီးနံၣ်အ၀ဲအံၤ(၂၆၇၈)မ့ၢ်ပှၤကညီဒီက လုာ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤလၢအမ့ၢ်ပှၤကညီ
အနံၣ်လီၤ. 

(ဟံး​န့ၢ်​အီၤလၢ​စီၤ​အီၣ်​လး​ကွဲး​က​ညီ​တၢ်​စံၣ်​စိၤ​တဲ​စိၤ​လံာ်​ပူၤ )
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး : ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး

ဒူစယး(ဝ့ၢ်စွဲၢ်ယဲၤ)

တုၤသမ့ၣ်နူးကူၣ်မ့ၣ်ကဲထီၣ်စီၤပၤလၢအပၢ်အလီၢ်ဝံၤန့ၣ်တၢ်ကိးက့ၤအမံၤ(ပွဲး)လၢ“အံၣ်ဒးဒ့ၢ်ဝးပၣ်လးယၣ်
စၢ်“လီၤ.ဖဲအဝဲကဲစီၤပၤအခါန့ၣ်စံးဝဲလၢဝ့ၢ်လၢပာ်တရီတူၢ်လၢအပၢ်ကဲစီၤပၤတဖျၢၣ်အံၤအိၣ်လၢကစၢၢ်ခိၣ်အ
ဃိ,လ့ၣ်ဧိၤလီဧိၤဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိဒီးပှၤကညီလဲၤတၢ်ကီဒိၣ်မးလီၤ.ဒ်န့ၣ်အသိးတၢၣ်ပီၣ်ဝဲဒီးအပှၤကူၣ်လိာ်တၢ်မူ
မးသ့ၣ်တဖၣ်ဒီးစံးဝဲဖဲသါတကဲဒ်ဘၣ်စီၤပၤအခါန့ၣ်တၢ်လီၢ်လၢသါဖဲးခုးန့ၣ်အိၣ်လၢထံကျိကၢၢ်ခိၣ်ဒီးတၢ်ဖဲးခုး
ဖဲးသံၣ်အဂီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ,တၢ်ထူစံာ််အဂီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ,အိၣ်ဝဲလၢလၢလီၢ်လီၢ်ဒီးတၢ်လီၢ်န့ၣ််ဂ့ၤဝဲလၢတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးအလီၢ်အ
ဃိ,ပကသုးဝ့ၢ်ပာ်တရီတူၢ်ဆူတၢ်လီၢ်အသီတပူၤဖဲသါကူာ်ခုးဖဲခုးဖဲးသံၣ်အလီၢ်န့ၣ်အတဂ့ၤဘၣ်ဧါ. 

ပှၤကူၣ်လိာ်တၢ်မူမးသ့ၣ်တဖၣ်စံးဝဲလၢအဂ့ၤကစီဒီဒီးဘှီထီၣ်ဝဲဝ့ၢ်အသီတဖျၢၣ်ဒီးကိးဝဲအမံၤလၢဒူစယးလီၤ.
ဝ့ၢ်န့ၣ်လၢခံကတၢၢ်ကိးက့ၤလၢဒူစဲၤယဲၤဒီးခဲအံၤတၢ်ကိးက့ၤလၢစဲွၤယဲၤဒီးထံကျိလၢဝ့ၢ်အိၣ်သူၣ်လီၤအသး
လၢအဖီခိၣ်န့ၣ်တၢ်ကိးစ့ၢ်ကီးလၢစဲွၤယဲၤကျိလီၤ.စီၤပၤတဂၤအံၤမ့ၢ်ပှၤလၢအသူၣ်ဂ့ၤသးဝါဒီးမ့ၢ်ပှၤလၢအကျိၣ်
ဖိအသူအပှိၤအိၣ်တဖျၢၣ်အဃိအကဟုကညီၢ်,အလၤကပီၤဒိၣ်ဝဲဒီးပှၤထံဖိကီၢ်ဖိအဲၣ်အီၤဒိၣ်မးလီၤ.တၢ်ဟုၣ်
တၢ်ဘျၣ်ပှၤအၢပှၤသီတအိၣ်လၢကီၢ်ပူၤဘၣ်ဒ်အမ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢအတအဲၣ်ဒိးကဲစီၤပၤဒီးအိၣ်ဒၣ်ဝဲကစုဒုထဲတ
ဂၤဃီအသိးန့ၣ်အတၢ်သးလီသးကွံတအိၣ်နီတစဲးလၢအပူၤဘၣ်. 

ဝ့ၢ်ဖိဃုဖျၢၣ်လၢဖဲအပၢ်သံဒီးတဒိးပၢလၢၤအသးလၢအဖီလာ်န့ၣ်တသးလီဝဲဒီးတဟံးန့ၢ်က့ၤစ့ၢ်ကီးဝဲဘၣ်. ပၢဒၣ်ထဲအဝ့ၢ်ဒူစယးတဖျၢၣ်ဒီးအသူၣ်မံသးမံဝဲလီၤ. သံဝဲဖဲအသးအိၣ်၉ဝအခါဒီးအဖိခွါကၢ်ဘးကံၢ်ရံးယၣ်စၢ် ထီၣ်က့ၤအလီၢ်လီၤ. ဝံၤဒီး စွဲၤယးပနးယၣ်စၢ်, ဝံၤဒီးသမံၣ်လဝး,ဝံၤဒီးမၢ်လံကလယၢ်နးယၣ်စၢ်,ဝံၤဒီးလီပံၣ်, ဝံၤဒီး လပံးတလူး, ဝံၤဒီးဝးပူၣ်, ဝံၤဒီးစီၤညံၣ်, ဝံၤဒီးအထူပထၣ်ရး, ဝံၤဒီး ဝနးယၣ်စၢ်,ဝံၤဒီးပနးနီၤ,ဝံၤဒီးဝၢ်
လကံၢ်, ဝံၤဒီးအူဒံၣ်ပယး, ဝံၤဒီးအူတရးယၣ်စၢ်, ဝံၤဒီးပီၣ်ဆၣ်, ဝံၤဒီးကလံး, ဝံၤဒီးဝကူၢ်ဟး, ဝံၤဒီးဝးပနံၣ်, ဝံၤဒီးဝးလီၤကံၣ်, ဝံၤဒီးသံဘရး, ဝံၤဒီးသံၣ်ဝးပလံး, ဝံၤဒီးဝစကး, ဝံၤဒီးဝသံၣ်ဟး, ဝံၤဒီးဟၣ်ကၣ်မၣ်, ဝံၤဒီးဝစနၣ်, ဝံၤဒီးသံၣ်ရးပၣ်ကံၣ်, ခဲလၢာ် ၂၇ ဂၤ, ဒီးမ့ၢ်ပာ်ဃုာ်ဒီးစီၤပၤစီၤပၠညၣ်အံၣ်တးန့ၣ်အိၣ်၂၈ ဂၤလီၤ.ဝံၤအလီၢ်ခံဝ့ၢ်န့ၣ်လီၤရၢၢ်ဒီးကဲထီၣ်က့ၤသဝီဖိတဖျၢၣ်လီၤ. 

ဖဲဒူစယးအံၤကဲဒိၣ်ကဲထီဒီးအိၣ်လၢအလိၣ်အပၤအခါန့ၣ်ဝ့ၢ်အဂၤလၢအအိၣ်ဒီးအလိၣ်အပၤဒၣ်ဝဲန့ၣ်မ့ၢ်ဝ့ၢ်လၢ
အဖီလာ်တဖၣ်အံၤလီၤ. 
 ၁.​ ​မၠး​ဝ​တံၣ်-​ ​ပှၤ​က​ညီ​စီၤ​ပၤ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​၇.ဝ့ၢ်​ကွဲၤ- ပှၤ​က​ညီ​စီၤ​ပၤ
​၂.ဝ့ၢ်​ကၠံ- ပှၤ​က​ညီ​စၤ​ပၤ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ဂ.ဝ့ၢ်​ဒါ​ကၠဲ(တၢ်​ြကဲၢ်)-​ ပှၤ​က​ညီ​စီၤ​ပၤ
​၃.လူၣ်​ပီၣ်- ပှၤ​က​ညီ​စီၤ​ပၤ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​၉.သီ​ခိၣ်​ပှၤပှိၢ်​ဝ့ၢ်-​ ပှၤ​က​ညီ​စီၤ​ပၤ
​၄.ဒူ​ပ​ပူၣ်- ပှၤ​က​ညီ​စီၤ​ပၤ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ၁ဝ.ဝ့ၢ်​ကီး​ပံၣ်(ခီ​ဖဲ)-​ ​ယိၤ​စီၤ​ပၤ
​၅.ဒူ​ယီၣ်-​ ပှၤ​က​ညီ​စီၤ​ပၤ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​၁၁.ဝ့ၢ်​လဲ​စွဲ- လဝး​စီၤ​ပၤ
​၆.ဝ့ၢ်​သ​စဲၤ-​ ​ပှၤ​က​ညီ​စီၤ​ပၤ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​၁၂.ဒူ​သ​တုၢ်-​ ​တ​လၢၤ​စီၤ​ပၤ

ဟံး​န့ၢ်​အီၤ​လၢ​စီၤအီၣ်​လး​ကွဲး​က​ညီ​တၢ်​စံၣ်​စိၤ​တဲ​စိၤ​လံာ်​ပူၤ
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး : ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး

ဃိၣ်ထၣ်ဝ့ၢ် (ဝ့ၢ်မီၣ်လမၠဲၣ်)

လၢပျၢၤတချုးတလၢၤဒီးပယီၤပၢတၢ်အစိၤန့ၣ်မီၣ်လမၠဲၣ်အံၤမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးပှၤကညီအခူအဝ့ၢ်တဖျၢၣ်လီၤ. ဒီးအထံဆၢကီၢ်ဆၢလၢကလံၤစိးတခီ,မ့ၢ်ဝဲဒူသတူၢ်,လၢကလံၤထံးတခီမ့ၢ်ဝဲဝ့ၢ်ဝၣ်ကရူး,လၢမုၢ်ထီၣ်တခီမ့ၢ်ဝဲ
ယူၣ်တရၣ်ကီၢ်,ဒီးလၢမုၢ်နုာ်တခီမ့ၢ်ဝဲမိးတမၣ်ပီၣ်လဲၣ်က့ၣ်ကျီၤလီၤဝ့ၢ်တဖျၢၣ်အံၤအိၣ်သူၣ်လီၤအသးလၢဃိၣ်
လိာ်ကျိအကၢၢ်ခိၣ်,လၢစုစ့ၣ်တကပၤ ဖဲထံၣ်ကျိအထၣ်န့ၣ်လီၤ. 

ဒ်န့ၢ်အသိးတၢ်အိၣ်တၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးအလီၢ်တပူၤအံၤကိးဝဲလၢဃိၣ်ထၣ်ဒၢဒီးလၢခံကဲထီၣ်က့ၤလၢဝ့ၢ်ဒီးကိးက့ၤ
ဝဲလၢဃိၣ်ထၣ်ဝ့ၢ်လီၤ. ပှၤကညီအစီၤပၤအိၣ်ဆိးဒီးပၢတၢ်လၢဝ့ၢ်တဖျၢၣ်အံၤအပူၤတစိၤဘၣ်တစိၤ တဘျုးဒံတဘျုးဂၤလီၤ.လၢအကျါန့ၣ်စီၤပၤတဂၤအမံၤမ့ၢ်ဖုဒူရး,အမဲာ်ချံအိၣ်သၢတိၣ်လီၤ.လၢအမဲာ်ချံဒ်အိၣ်
ညီနုၢ်ဒီးအီၤခံတိၣ်အမဲာ်ညါန့ၣ်,အမဲချံသၢတိၣ်တတိၣ်န့ၣ်အိၣ်ဝဲလၢအမဲာ်ခိၣ်ထးအခၢၣ်သးလိၤလိၤလီၤ.ဖဲစီၤ
ပၤတဂၤအံၤပၢတၢ်အစိၤန့ၣ်အဒုၣ်အဒါလၢအမ့ၢ်ပှၤတလၢၤဖိတဖၣ်အိၣ်လၢဒူသတူၢ်လၢကလံၤစိးတခီဒီးပှၤ
ယူတရၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်လၢမုၢ်ထီၣ််တခီဟဲဒုးအီၤတနၢၤတဃၣ်နီတဘျီဘၣ်ဒီးအစိအကမီၤဒိၣ်နီၢ်မးလီၤ. 

အဒုၣ်အဒါဟဲဒုးအီၤတနၢၤတဃၣ်ဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲအမဲာ်ချံသၢတိၣ်တတိၣ်လၢအအိၣ်လၢအမဲာ်ခိၣ်ထးန့ၣ်
ထံၣ်စိပာ်စၢၤဝဲဃဲးဃဲးတၢတမံၤလၢ်လၢ်လၢအဒုၣ်အဒါကူၣ်အၢကူၣ်သီဒီးရဲၣ်လီၤကျဲၤလီၤဝဲတဖၣ်တချုးပှၤ
ဂၤထံၣ်သ့ၣ်ညါဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.အဃိဖဲအဒုၣ်အဒါကဟဲဒုးအီၤတဘျီလၢ်လၢ်န့ၣ်အဝဲဒၣ်သ့ၣ်ညါဆိပာ်စၢၤဝဲ
ဒီးအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤပာ်စၢၤအသးမူၢ်မူၢ်နီၢ်နီၢ်လၢအကဒုးဆၢအီၤဒီးအဒုၣ်အဒါဒုးအီၤတနၢၤတဃၣ်နီတ
ဘျီဘၣ်. 

စီၤပၤပၢတၢ်လၢထံကီၢ်အဂၤလၢအအိၣ်ဘူးကတၢၢ်ဒီးအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲယူၣ်တရၣ်ဒီးမ့ၢ်အဝဲဒၣ်အဒုၣ်အဒါအဒိၣ်က
တၢၢ်တဂၤဃီလီၤ.အဂ့ၢ်ဒ်အံၤယူတရၣ်စီၤပၤသးလီသးကံွအခူအဝ့ၢ်လၢအဃံအလၤတဖျၢၣ်ဒီးအတၢ်ဟဲဒုး
အီၤတလီၢ်လီၢ်လီၤ.နာ်သက့ဒုးဝဲတနၢၤဘၣ်.ဒ်န့ၣ်အသိးယူၣ်တရၣ်အစီၤပၤအနၢ်တပၢၢ်ဘၣ်လၢပှၤကညီစီၤ
ပၤတဂၤအံၤဘၣ်ဘၣ်မနုၤလၢအအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤအသးထီဘိလၢအကဒုးဆၢသါဖဲသါဟဲဒုးအီၤတဘျီ
လၢ်လၢ်န့ၣ်လဲၣ်. 

တနံၤတခီၣ်ပှၤယူၣ်တရၣ်သုးဖိလၢပှၤကညီဖီၣ်န့ၢ်အီၤလၢတၢ်ဒုးတၢ်ယၤအပူၤအကျါတဂၤ,ထူၣ်ဖျဲးကွံာ်ဒီး
က့ၤဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးအသးဆူယူတရၣ်အကီၢ်ဒီးတဲဘၣ်အစီၤပၤလၢတၢ်ဂ့ၢ်ဘၣ်ဃးဒီးပှၤကညီစီၤပၤအမဲာ်ချံသၢ
တိၣ်တတိၣ်အဂ့ၢ်ဒီးယူတရၣ်အစီၤပၤသ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲလၢပှၤကညီစီၤပၤအံီၤသါဒုးတနၢၤဘၣ်န့ၣ်မ့ၢ်လၢအမဲာ်
ချံသၢတိၣ်တတိၣ်ထံၣ်စိတၢ်လၢညါအဃိအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤပာ်စၢၤအသးဒီးသါဒုးအီၤတနၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တုၤနုၤတစုယူၣ်တရၣ်အစီၤပၤအဲၣ်ဒိးမၤဟးဂီၤကွံာ်ပှၤကညီစီၤပၤအဃိ,ကိးန့ၢ်အဖိမုၣ်ခံဂၤတဂၤဒီးတဲဖျါ
ထီၣ်အတၢ်ကူၣ်အၢကူၣ်သီလၢအကမၤနၢၤပှၤကညီစီၤပၤအဂီၢ်ဒီးစံးအဖိမုၣ်,ဖိမုၣ်ဧၢ,နမ့ၢ်မၤစၢၤယၤလၢယ
တၢ်ကူၣ်တမံၤအံၤန့ၣ်နကပၢဘၣ်ပှၤကညီဒ်နီၢ်ပၤမုၣ်တဂၤအသိးလီၤ. 

စီၤပၤဖိမုၣ်ခံဂၤတဂၤအံၤမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးပိာ်မုၣ်လၢအပ့ၢ်အဆှါဒီးအတၢ်သးလီသးကွံအိၣ်တဂၤဒီးအဲၣ်ဒိးပၢစ့ၢ်ကီး
တၢ်ဒ်နီၢ်ပၤမုၣ်တဂၤအသိးဖဲကီၢ်တကီၢ်ဂ့ၤတကီၢ်ဂ့ၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.အပၢ်စီၤပၤတဲအီၤလၢယကဖျီနၤဒီးပှၤက
ညီအစီၤပၤလီၤ.ဒီးယကဟ့ၣ်လီၤနၤယခ့ယပှၤအါဒံအါဂၤဒီးလၢအကျါန့ၣ်လီၤဆီဒၣ်တၢ်ကမ့ၢ်ဝဲပှၤလၢအပိာ်
ညီနုၢ်ယခံတဂၤလၢအကကဲပှၤပၢၤနသးသမူအဂီၢ်လီၤ.တုၤမ့ၢ်နအိၣ်ဃုာ်ဒီးပှၤကညီစီၤပၤန့ၣ်ကွၢ်ဖဲအဝဲနာ်
န့ၢ်နၤမူာ်မူာ်နီၢ်နီၢ်တဘျီန့ၣ်မၢပှၤပၢၤနသးသမူတဂၤမၤဂီၤထးလူဘိတဘိဒီးဆဲးပၢၢ်သံးကွံာ်အမဲာ်ချံသၢတိၣ်
တတိၣ်န့ၣ်တက့ၢ်.တုၤမ့ၢ်ပှၤပၢၤနသးသမူတဂၤမၤတၢ်ဒ်န့ၣ်ဝံၤဒီးပာ်သးဒိၣ်သးဖျိးနသးဒီးနီၢ်ထီၣ်ကံွအီၤဆူ
ယူတရၢ်ကီၢ်ပူၤတက့ၢ်.ဒီးပှၤပၢၤသးသမူတဂၤကဟဲက့ၤတဲဘၣ်ယၤလၢပှၤကညီစီၤပၤမၤတရီတပါမၤနးမၤ
ဖှီၣ်နၤဒီးယဲဒၣ်နပၢ်စီၤပၤအံၤကမၤအသးဒ်ပှၤသူၣ်ဒိၣ်သးဖျိးအသိးကလဲၤဒုးဒီးဖီၣ်အဝံၤကမၢနပၢက့ၤပှၤက
ညီအဘီအမုၢ်လၢအဝဲဒၣ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. 

ပှၤကညီစီၤပၤတခီသးခုဝဲလၢယူၣ်တရၣ်စီၤပၤလၢအမ့ၢ်အဒုၣ်အဒါဖးဒိၣ်တဂၤ,ကဒုးန့ၢ်အီၤလၢအဖိမုၣ်ဒီးက
ကဲထီၣ်ဘၣ်က့ၤအတံၤသကိးလၢအဂ့ၤတဂၤဒီးတူၢ်လိာ်ယူတရၣ်စီၤပၤအတၢ်ဟ့ၣ်ဒီးအၢၣ်လီၤအီလီၤဝဲလၢအ
ကဖျီအသးဒီးယူတရၣ်စီၤပၤအဖိမုၣ်န့ၣ်လီၤ.ကဖျီအသးဒီးယူတရၣ်စီၤပၤဖိမုၣ်တဂၤအံၤအဂီၢ်န့ၣ်,အဝဲဒၣ်က
ပာ်မၢ်ကွံာ်အမါပှၤကညီမုၣ်နီၢ်ပၤမုၣ်တဂၤဒီးကမၤတၢ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်မၤတမံၤလၢအဒုးကဲထီၣ်က့ၤပှၤ
ကညီဖိလၢအပှၤကလုာ်ဒၣ်ဝဲအါဒံအါဂၤလၢအဒုၣ်အဒါလီၤ.ဒ်န့ၣ်အသိးယူတရၣ်စီၤပၤအဖိမုၣ်န့ၣ်တၢ်ညီလၢ
အဂီၢ်လၢအကမၤဟးဂီၤကွံာ်အပၢ်အဒုၣ်အဒါပှၤကညီစီၤပၤတဂၤအံၤန့ၣ်လီၤ. 

တုၤနုၤတဘျီယူတရၣ်စီၤပၤအဖိမုၣ်တဝံခိၣ်ဒိၣ်ခံဃၢဒီးမၤလၢာ်ကံွာ်တၢ်ဆၢကတီၢ်ဘၣ်.အဝဲဒၣ်ဟံးန့ၢ်ပှၤက
ညီစီၤပၤမၤဟးဂီၤကံွာ်ဝဲအမဲာ်ချံသၢတိၣ်တတိၣ်ဒ်အပၢ်သိၣ်လိမၤယုၤအီၤအသိးလီၤ.ပှၤကညီစီၤပၤတခီတုၤ
အမဲာ်ချံသၢတိၣ်တတိၣ်ဘၣ်တၢ်ဆဲးပၢၢ်သံးကံာ်အီၤဒီးသ့ၣ်ညါလီၤအသးလၢအသူအသ့ၣ်အစိကမီၤတအိၣ်
လၢၤဘၣ်ဒီးမၤသံလီၤအသးဒီးတခီၣ်ဖီၣ်ဒီးဟ့ၣ်လီၤအသးဆူယူတရၣ်စီၤပၤအစုပူၤဘၣ်. 

တုၤမ့ၢ်ပှၤကညီစီၤပၤသံဝံၤဒီးယူၣ်တရၣ်စီၤပၤဖိမုၣ်ဟံးန့ၢ်က့ၤစီၤပၤဖိခွါလၢအပၢ်စီၤပၤအဒူၣ်အထၢအစၢၤအ
သွဲၣ်ဒၣ်ဝဲအကျါတဂၤဒီးပၢက့ၤတၢ်ဖဲပှၤကညီစီၤပၤလီၢ်ဖဲဃိၣ်ထၣ်ဝ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.နာ်သက့တပၢဘၣ်တၢ်ယံာ်ယံာ်
ဘၣ်.တလၢၤဖိတဖၣ်ဟဲဒုးဝဲ,မၤနၢၤတၢ်ဒီးနီၢ်ထီၣ်ကွံာ်အီၤဒီးပၢက့ၤတၢ်လၢအလီၢ်လီၤ.ဒီးဝ့ၢ်တဖျၢၣ်အံၤတ
လၢၤဖိယုၢ်က့ၤအမံၤလၢ“မိမွးလိၤ”အခီပညီမ့ၢ်ဝဲ“ဘျီၣ်မဲာ်ချံ”မ့တမ့ၢ်“မဲာ်ချံဟးဂီၤတဖျၢၣ်”လီၤ.အအံၤမ့ၢ်အစံးဝဲ
လၢဝ့ၢ်အံၤပှၤကညီစီၤပၤလၢအမဲာ်ချံအိၣ်သၢတိၣ်လၢတၢ်မၤဟးဂီၤကံွာ်တတိၣ်တဂၤပၢဘၣ်ဝဲလၢညါန့ၣ်လီၤ. လၢပျၢၤဃိၣ်ထၣ်ဝ့ၢ်မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်လီၢ်တပူၤလၢပှၤကညီလီၤဆီဒၣ်တၢ်မိၢ်ထံးတဖၣ်အိၣ်ဝဲအါအါဂီၢ်ဂီၢ်လီၤ.

တၢ်မၤအသးဖဲ ချ.န၃ဝဝအပူၤန့ၣ်,ကီၤလၤသူတလၢၤဖိမၤပနံၣ်တၢ်ကၤဒီးမၤအီၣ်ညၣ်လၢအဟဲအိၣ်ဆိးဝဲဒူ
သတူၢ်တဖၣ်အဲၣ်ဒိးဒိၣ်စိဒိၣ်ကမီၤလၢပှၤကညီအဖီခိၣ်ဒီးဂူာ်ဒုးလိာ်အသးဒီးပှၤကညီဒီးပှၤကညီလၢတၢ်ဂုာ်
လိာ်ထံကီၢ်လၢအကဒုးအိၣ်ထီၣ်အဘီအမုၢ်အဂီၢ်လီၤ.အခါဖဲန့ၣ်ပှၤကညီအိၣ်လၢဒူသတူၢ်,ဝ့ၢ်လၤလၤ,ဒူယီၢ််,
မိတမး,ဃိၣ်ဝ့ၢ်ဒီးတၢ်လီၢ်အဂၤလၢတၢ်ကပိာ်ကပၤအဂီၢ်န့ၣ်,ဘၣ်ဂံာ်ဂူာ်လိာ်အသးစ့ၢ်ကီးအသးဒီးပှၤယူတရၣ်
ဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢတၢ်ဒုးအပူၤခဲအံၤခဲအံၤလီၤ.အဃိပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣန့ၣ်ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်လၢတ
လၢၤဖိအိၣ်လၢဒူသတူၢ်တဖၣ်မၤတံာ်တာ်အီၤတကပၤ,ဒီးယူတရၣ်ဖိမၤတံာ်တာ်အီၤတကပၤလီၤ.ဒ်ပစံးတၢ်
အသိးအိၣ်လၢဒုၣ်ဒါခံဂၤ,မ့ၣ်အူကိၢ်ကဲၤခံပူၣ်အကဆူးဒီးကဲတၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤလၢပှၤကညီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ဒိၣ်မး
လီၤ.တၢ်ဂံာ်ဂူာ်လိာ်သးဒ်အံၤတုၤမ့ၢ်အယံာ်ထီၣ်ဒီးတလၢၤဖိတဖၣ်မၤန့ၢ်ဒူသတူၢ်ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်အဘီအမုၢ်ဖဲဒူ
သတူၢ်ဖဲချ.န ၃ဝဝ အပူၤဃာ်ဃာ်လီၤ.

ဝံၤအလီၢ်ခံတယံာ်ဘၣ်ဒီးယူတရၢ်ဟံးန့ၢ်စ့ၢ်ကီးဃိၣ်ထၣ်ဝ့ၢ်လီၤ.ဝံၤကဒီးတယံာ်ဘၣ်လီၢ်ခံတလၢၤတဖၣ်ဒုးယူၣ်
တရၣ်မၤနၢၤဝဲဒီးဟံးန့ၢ်ပၢက့ၤဝဲဃိၣ်ထၣ်ဝ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.အခါဖဲန့ၣ်တလၢၤအတၢ်ပၢမ့ၢ်ဝဲဒူသတူၢ်,မိးတမာ်,ဒီးဃိၣ်
ထၣ်ဝ့ၢ်လီၤ.တလၢၤစီၤပၤပၢတၢ်လၢဒူသတူၢ်ဖးယံာ်အလီၢ်ခံမၤလဲၢ်ထီၣ်အဘီအမုၢ်ဆူဝ့ၢ်ပကိလီၤ.တၢ်လီၢ်တ
ဖၣ်အံၤပှၤတလၢၤဖိတဖၣ်အိၣ်အါတက့ၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲလၢအဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ပှၤမၤပနံၣ်တၢ်ကၤဒီးပှၤမၤအီၣ်ညၣ်ဖိဒီးအိၣ်
ဝဲအါတက့ၢ်လၢထံနံၤဒီးထံထၣ်န့ၣ်လီၤ.ဒ်တၢ်ညီလၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤဒီးတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်အဂီၢ်
လီၤ. 

မၤကဒီးmဖဲခ.န.၁ဝ၁ဝန့ၣ်ပယီၤအစီၤပၤအနီၢ်ရထၣ်ကဲထီၣ်စီၤပၤဖဲဝ့ၢ်ပကၣ်ဒီးဖဲခ.န.၁ဝ၅ဝအပူၤန့ၣ်မ့ၢ်လၢ
အဝဲဒၣ်သးလီပံတကးသးကြတူၢ်လၢအအိၣ်လၢတလၢၤစီၤပၤမနူၣ်ဟၣ်အစုပူၤသတးဒီးဟဲဒုးတလၢၤ,မၤ
နၢၤဒီးဟံးန့ၢ်ဝဲပကိ,ဒူသတူၢ်,မိးတမးဒီးဃိၣ်ထၣ်ဝ့ၢ်ဒီးပာ်လီၤဝဲအမၠိအစါပှၤအီၣ်ဝ့ၢ်တဂၤတဂၤ
လၢတၢ်လီၢ်တဖၣ်အံၤအပူၤလီၤ. ဖဲခ.န.၁၈၂၈၇ န့ၣ်ပှၤကညီယိၤကးြပါအမံၤမ့ၢ်မးကဒူးတဂၤအိၣ်လၢ်ဒူဧူၤ “(အိၣ်ဘူးဒီးမိးတမး)ဂဲၤဆၢထၢၣ်ဒုးကယဲၢ်မ့ၢ်မၠိးစါပှၤအီၣ်ဝ့ၢ်လၢမိးတမး,ဒူသတူၢ်,ဃိၣ်ထၣ်ဝ့ၢ်,ဒီးပကိတဖၣ်,မၤ
သံဝဲဝံၤဒီးကဲထီၣ်စီၤပၤလၢတၢ်လီၢ်တဖၣ်အံၤဒီးပာ်လီၤအတၢ်ပၢတၢ်ြပးအရူအတ့ဖဲမိးတမၣ်လီၤ.မးကဒူးန့ၣ်
တၢ်ကိးစ့ၢ်ကီးအီၤလၢဝၣ်ရံၣ်ရူဒီးတနီၤနီၤဝၣ်ကရူလီၤ.အဝဲဒၣ်ဒီးအစၢၤအသွဲၣ်တဖၣ်သုးအတၢ်ပၢတၢ်ြပးအရူ
အတ့ဆူပကိဒီးစီၤပၤပၢတၢ်လၢခံကတၢၢ်တဂၤ အမံၤမ့ၢ်ဝဲတကရူပံန့ၣ်လီၤ. 

ဖဲခ.န.၁၅၃၉န့ၣ်တီအူအစီၤပၤတပ့ၢ်ရွှ့ၣ်ထံဟဲဒုးပကိစီၤပၤနုကရူပံ,မၤနၢၤဒီးဟံးန့ၢ်ပၢပကိ,ဒူသတူၢ်,မိးတမး,
ဒီးဃိၣ်ထၣ်ဝ့ၢ်လီၤ.တပ့ၢ်ရွှ့ၣ်ထံသုးစ့ၢ်ကီးအတၢ်ပၢတၢ်ြပးအရူအတံဆူပကိဒီးအစၢၤအသွဲၣ်ပၢတၢ်တုၤလီၤ
ဖဲခ.န.၁၇၅၇ဝံၤဒီးပယီၤအစီၤပၤအလီမံဖယါဟဲဒုးအီၤဒီးပၢက့ၤတၢ်လၢအလီၢ်ဖဲတလၢၤအကီၢ်ပူၤတုၤလီၤ
လၢ ခ.န.၁၈၂၄နံၣ်မုၢ်တနံၤလၢပှၤအဲကလံးဖိဟဲဒုးပယီၤဒီးဟံးန့ၢ်နတကူၣ်,တညီၢ်,တဝဲၢ်,ဘျံး,မိးတမးဒီးပ
ကိလီၤ.ဒီးဖဲ ခ.န ၁၈၅၂ န.ၣ်ပှၤအဲကလံးဖိဟဲဒုးကဒီးတၢ်ခံဘျီတဘျီဒီးပၢဘၣ်က့ၤကီၢ်ပယီၤလာ်ခီတုၤလၢ
ဝ့ၢ်ပၠ့ၣ်ဒီးတီအူလီၤ.မၤကဒီးဖဲခ.န၁၈၈၅န့ၣ်ပှှၤအဲကလံးဖိဟဲဒုးကဒီးတၢ်သၢဘျီတဘီျဒီးဟံးန့ၢ်ပၢကီၢ်ပယီၤ
ထးခီခဲလၢာ်ဒီးပၢဘၣ်ကီၢ်ပယီၤဒီဘ့ၣ်ညါလီၤ. 

ဖဲတီအူအစီၤပၤတပ့ၣ်ရှွၣ်ထံဒီးအစၢၤအသွဲၣ်ပၢတၢ်အစိၤအခါန့ၣ်ဃိၣ်ထၣ်ဝ့ၢ်န့ၣ်လီၤဃီဒီးကဲထီၣ်က့ၤဝဲလၢ
ပှၤမၤအီၣ်ညၣ်သဝီလီၤ.လၢခံသဝီန့ၣ်လီၤဃီကဒီးဝဲဒီးတၢ်လီၢ်န့ၣ်ကဲထီၣ်က့ၤဝဲလၢပှၢ်လာ်ကျါဘူးထီၣ်အနံၣ်
လၢအကယၤဃၣ်ဃၣ်လီၤ. အခါဖဲန့ၣ်ပှှၤအိၣ်လၢဒူယီၣ်အပူၤတနီၤနီၤတၢ်ကီဘၣ်အီၤလၢအတၢ်ဖံးအီၣ်မၤ
အီၣ်အလီၢ်အကျဲတလၢတပှဲၤဘၣ်ဒီးကွၢ်ဃုဝဲတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအသီလၢအကအိၣ်ကဆိးဒီးဖံးအီၣ်မၤအီၣ်အဂီၢ်
ဒီးထံၣ်န့ၢ်ဝဲဃၣ်ထၣ်ဝ့ၢ်အလီၢ်,လီၢ်လံၤလၢညါန့ၣ်ဂ့ၤတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်အဂီၢ်လီၤ. 

တုၤနုၤတစုပှၤဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခွါမီၢ်လါမှဲ,မီၢ်လါမူဒီးမီၢ်လါခူသၢဂၤအကိးထီၣ်အပှၤဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီးအတံၤသကိးအဂၤ
တနီၤ,ဟးထီၣ်လၢဒူယီၣ်ဒီးလဲၤသူၣ်လီၤအဒူသဝီဖဲအိၣ်ထၣ်ဝ့ၢ်အလီၢ်လၢပျၢၤန့ၣ်လီၤ.မီၢ်လါမှဲဒ်အမ့ၢ်ပှၤအခိၣ်
တဂၤလၢဆှၢပှၤတဖုန့ၣ်အသိးကဲတၢ်ဒိၣ်စကီၤလၢသဝီန့ၣ်အပူၤဒီးတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးအလီၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်ကိးဝဲ
လၢအသဝီမီၢ်လါမှဲလီၤ.မီၢ်လါမှဲသံဝံၤအပုၢ်မီၢ်လါခူကဲက့ၤတၢ်ဒိၣ်စကီၤလၢအလီၢ်လီၤ.ဝ့ၢ်တဖျၢၣ်အံၤအဆိက
တၢၢ်ပှၤကညီကိးဝဲလၢဃိၣ်ထၣ်ဝ့ၢ်လီၤ. ဖဲတလၢၤပၢအခါန့ၣ်ကိးဝဲလၢ“မိးမွၤလိၤ”လီၤ. 

လၢခံဝ့ၢ်န့ၣ်ဟးဂီၤဒီးကဲထီၣ်က့ၤလၢပှၢ်လာ်ကျါလီၤ.ပှၤကညီသူၣ်ထီၣ်ကဒီးသဝီးဒီးကိးဝဲလၢမီၢ်လါမှဲအံၤကိးဝဲ
တထံတဆးအဃိ,မီၢ်လါမှဲန့ၣ်ကိးလၢမီၣ်လမၠဲၣ်ဒီးပှၤအဲကလံးဖိတဖၣ်ကိးထွဲအခံလီၤ.အခါခဲအံၤပှၤအဲကလံး
ဖိတဖၣ်ကိးဝ့ၢ်အမံၤလၢ“မီၢ်လမ့ၤ”လီၤ.ဘၣ်ဆၣ်ပှၤထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤဖိ,တလၢၤ,ပယီၤဒီးပှၤကညီဖိတဖၣ်ကိးဒၣ်
ဝဲလၢမီၣ်လမၠဲၣ််လီၤ. မ့မ့ၢ်ပှၤလၢအချုးန့ၢ်ဝ့ၢ်အံၤအတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤတဖၣ်ကိးဝဲလၢမီၢ်လါမှဲလီၤ. ပှၤအဲကလံးဖိတဖၣ်ဖဲအဟဲဒုးန့ၢ်ကီၢ်ပယီၤလၢအဆိကတၢၢ်တဘျီန့ၣ်ပာ်လီၤဝဲအတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးဒီးအတၢ်ပၢ
တၢ်ြပးအရူအတ့ဖဲကၠဲးခမံၣ်(တနီသရံၣ်)လီၤ. 

ဘၣ်ဆၣ်တၢ်လီၢ်ဖဲကၠဲခမံၣ်န့ၣ်တြကၢးဒီးတဂ့ၤလၢတၢ်ပၢတၢ်ြပးအဂီၢ်ဘၣ်ဒီးသုးဝဲလၢတၢ်ပၢတၢ်ြပးအရူအတ့
ဆူမီၢ်လမၠဲၣ်လၢအခါ ဖဲ“ခ.န ၁၈၂၄”န့ၣ်မ့ၢ်ဒၣ်သဝီဖိတဖျၢၣ်လၢပှၤမၤအီၣ်ညၣ်အိၣ်လၢအပူၤလီၤ.ဘၣ်ဆၣ်ဒီး
စးထီၣ်လၢပှၤအဲကလံးဖိအရူအတ့အိၣ်သူၣ်လီၤအသးဝံၤအလီၢ်ခံ,မီၢ်လမၠဲၣ်အံၤဘၣ်တၢ်မၤလဲၢ်ထီၣ်ဒိၣ်ထီၣ်
အီၤတဘျီဘၣ်တဘီျဒီးအခါခဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဒၣ်ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်သၢဖျၢၣ်တဖျၢၣ်လၢကီၢ်ပယီၤဒီဘ့ၣ်ညါအပူၤဒီးအိၣ်စ့ၢ်ကီး
ဝဲဒီးကဘီဒီးလ့ၣ်မ့ၣ်အူသန့လီၤ. 

ဟံးန့ၢ်အီၤလၢစီၤအီၣ်လးကွဲးကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤလံာ်ပူၤ
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး : ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး

စီၤမီၢ်ပှဲၤကဲထီၣ်စီၤပၤဖဲတကီအဂ့ၢ်

ဖဲချ.န.၆၀၀ ၀ံၤအလီၢ်ခံကိၤလၤသူလၢယိၤဒီးပှၤကညီနီၣ်ထီၣ်ကွံာ်အီၤတဖၣ်န့ၣ်,နုာ်လီၤကဒီး ဆူကီၢ်ပယီၤအပူၤ,မၤနၢၤဒီးနီၣ်ထီၣ်ကွံာ်ယိၤတဖၣ်၀ံၤဒုးကဲထီၣ်ကဒီးအ၀့ၢ်ကိး၀ဲလၢပကၣ်ပကၣ်လီၢ်လံၤ”
အိၣ်ဘူးဒီး၀့ၢ်တကီလၢအမ့ၢ်၀့ၢ်တဖျၢၣ်လၢကီၤလၤသူပၢဘၣ်က့ၤလၢခံဒီးသူၣ်လီၤအနူၢ်အစီၤလၢအပူၤလီၤ.
ကီၤလၤသူစီၤပၤပၢတၢ်အဆိကတၢၢ်တဂၤအမံၤန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲတစးဃၣ်စၣ်(ပယီၤစံး၀ဲလၢအမ့ၢ်သါစီၤပၤအဆိက
တၢၢ်တဂၤ)လီၤ.ကီၤလၤသူအစီၤပၤပၢတၢ်စးထီၣ်လၢတစးယၣ်စၣ်ဒီးတုၤလီၤလၢသတိရှွ့ၣ်မ့(သတုိးေရွမင်း)
န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲခဲလၢာ်ဃုဂၤဒီးကီၤလၤသူအစီၤပၤအစၢၤကတၢၢ်၀ဲဒၣ်လီၤ.ဖဲစီၤပၤသတိရှွ့ၣ်မ့ပၢတၢ်အခါန့ၣ်ပှၤနၢ်
ကးဖိတဂၤဟဲရ့ဒီးအိၣ်ဃုာ်စီၤပၤအမါအမံၤ(ပွဲး)မ့ၢ်၀ဲက့ၣ်နရဒ့ၣ်၀ံၣ်(ကိနရေဒ၀ီ)ဒီးမၤသံကွံာ်သတိရွ့ၣ်မ့ဒီး
ကယဲၢ်မ့ၢ်စီၤပၤလၢအထီၣ်နီလၢခံတဂၤလၢ်လၢ်ဖဲစီၤပၤမံသပ့ၤဘၣ်အသးလၢမုၢ်နၤခီအခါန့ၣ်လီၤ. 

အဃိကိၤလၤသူအစီၤပၤပၢတၢ်တဂၢၢ်တကျၢၤဘၣ်.စီၤပၤပၢတၢ်လၢတကီ(၁၇)ဂၤအကျါလၢညါကတၢၢ်-၅ဂၤန့ၣ်ပၢဘၣ်တၢ်ယံာ်တစဲးလီၤ.မ့မ့ၢ်စးထီၣ်လၢ ၆ဂၤတဂၤဒီးတုၤလီၤလၢ၁၆ဂၤတဂၤန့ၣ်,တဂၤဒီးတဂၤ
ပဘၣ်ဒၣ်တၢ်မီကိာ်ဖိ၀ံၤပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤမၤသံကွံာ်ဒၣ်အီၤဖဲအမံသပ့ၤဘၣ်အသးလၢမုၢ်နၤခီန့ၣ်လီၤ.ဒ်န့ၣ်
အသိးတၢ်မၤအသးလၢပှၤကကဲစီၤပၤဖဲတကီန့ၣ်တအိၣ်ဒၣ်လဲာ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.တနံၤတခီၣ်ပှၤကညီတဂၤအ
မံၤမ့ၢ်စီၤမီၢ်ပှဲၤ(ပယီၤကိးလၢမီၣ်ပီးကၠဲ)န့ၣ်အိၣ်လၢ၀့ၢ်တထံဖူး(ပယီၤကိးလၢမီၣ်ပီးကၠဲး)န့ၣ်အိၣ်လၢ၀့ၢ်တထံဖူး
(Talifu)ကီၢ်ယူၤနါအပူၤန့ၣ်လဲၤ၀ဲဆူ၀့ၢ်တကီဒီးနၢ်ဟူ၀ဲလၢပှၤဃဲၤအီၤလၢစီၤပၤတအိၣ်ဘၣ်လၢကီၢ်တဘ့ၣ်
အံၤအပူၤဘၣ်,ဒီးစံးဆၢ၀ဲပှၤထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်လၢသါကကဲစီၤပၤလီၤ.ပှၤထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်တဲဘၣ်အီၤလၢတၢ်
ဂ့ၢ်လၢပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤမၤသံစီၤပၤတဘျုးဂၤလံဒီးြတီအကျဲလၢအသုတကဲစီၤပၤတဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.

စီၤမီၣ်ပှဲၤတခီစံးဆၢအီၤလၢအတွးတအိၣ်ဘၣ်.သါကမၤနၢၤဒၣ်ပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤန့ၣ်ဃါမနၤလီၤ.အဃိပှၤထံ
ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်အီၤလၢအမ့ၢ်ပှၤလၢအဒူဒီးကမၤနၢၤပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤန့ၣ်အဃိ,ဒုးကဲထီၣ်အီၤလၢ
စီၤပၤဖဲတကီန့ၣ်လီၤ(၀့ၢ်တလံဖူစီၤစုၤဒီး၀့ၢ်တကီ၃၃၀မံၤလးဃၣ်ဃၣ်ဒီးတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤလၢ၀့ၢ်ခံဖျၢၣ်အဘၢၣ်
စၢၤမ့ၢ်၀ဲ,၁၁သီကျဲလီၤ.အဆိကတၢၢ်စီၤမီၣ်ပှဲၤသ့ၣ်ညါ၀ဲလၢအကဘၣ်ခိးပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤန့ၣ်လၢအကမၤသံ
၀ဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.ဒ်န့ၣ်အသိးမၢ၀ဲပှၤမၤန့ၢ်အီၤလၢချိအဖူအထီဒီးအတ၀ီထဲသိးဒီးပှၤကညီတဂၤ၀ံၤဒီးပာ်လီၤ၀ဲ
လၢစီၤပၤမံအလီၢ်,ကျၢၢ်ဘၢ၀ဲလၢယၣ်လုးဒ်ပှၤမံသပ့ၤဘၣ်အသးအသိး၀ံၤ,အ၀ဲတခီနုာ်လီၤဖဲတၢ်သနၢၣ်လၢ
ဒၢးပူၤဒီးခိးခူသူၣ်၀ဲပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤလၢတၢ်ခံးကျါလီၤ.

တုၤပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤဟဲနုာ်လီၤ၀ဲဆူစီၤပၤအနီပူၤဖဲဖးဖီမုၢ်လၢအကဟဲမံဃုာ်နီၢ်ပၤမုၣ်အဂီၢ်ဒီးဖဲအနုာ်လီၤ၀ဲ
ဆူလီၢ်မံပူၤအခါန့ၣ်ဆိကမိၣ်၀ဲလၢစီၤပၤထီၣ်ကဒီးနီအသီတဂၤလံ,ဒီးမံသပ့ၤဘၣ်အသးဒီးဒ်သိးအကမၤသံ
၀ဲန့ၣ်ဆဲး၀ဲလၢဘီသက့ၤတကီၢ်ခါဒီးအဘီနုာ်လီၤဆူချိဖူအအိပူၤဒီးဘီအသက့ၤဘၣ်ကွးတီၢ်ဃာ်အသးဒီးဖဲ
အထုးထီၣ်က့ၤ၀ဲအဘီတန့ၢ်ဒံးဘၣ်ချ့သဒံးအခါန့ၣ်စီၤမီၣ်ပှဲၤကျီတဲာ်ပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤန့ၣ်အခိၣ်သၣ်ဃံလီၤ.
တုၤနုၤတဘျီစီၤမီၣ်ပှဲၤဒိးန့ၢ်ဘၣ်အမံၤ(ပွဲး)လၢသတိၤမဟၣ်ဃၣ်စၣ်ဒီးအ၀ဲဒၣ်မ့ၢ်ပှၤလၢအကဲထီၣ်ဘၣ်စီၤပၤ
လၢတကီ(၁၉)ဂၤတဂၤလီၤ. 

တိၢ်နီၣ်-လၢပယီၤအဃၣ်စ၀့ၣ်အပူၤန့ၣ်,ပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤန့ၣ်ကိး၀ဲလၢပယိၤဒီးစံး၀ဲလၢပယိၤန့ၣ်လိၣ်ထီၣ်အသးလၢပှၤ
ကညီဒီးလဲၤမံဃုာ်နီၢ်ပၤမုၣ်လီၤ.တၢ်န့ၣ်မၤအသးတသ့ဘၣ်ပှၤအိၣ်တကလုာ်ဖဲကီၢ်ပနံးပူၣ်ရးအကလံၤစိးတ
ခီ,ဒီးတၢ်ကိးအီၤလၢပှၤနၢ်ကးဖိမ့တမ့ၢ်နကၤလီၤ.ပှၤနၢ်ကးဖိအသးန့ၣ်မၤအသးဒ်တၢ်ဒူတၢ်ဃိၤအသိး,ဒီးအ
ပိာ်ခွါလၢအကျီတဲာ်ပှၤအခိၣ်အအါကတၢၢ်တဂၤကဲဘၣ်ထံခိၣ်ကီၢ်ခိၣ်လီၤ.အကီၢ်န့ၣ်ကိး၀ဲလၢကီၢ်နၢ်ကးလီၤ. နီၢ်ပၤမုၣ်က့ၣ်နရးဒ့ၣ်၀ံၣ်တခီမ့ၢ်လၢပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤဟဲမံဃုာ်အီၤအိၣ်လံဖးယံာ်အဃိအသးတလၢာ်ပှၤနၢ်ကး
ဖိဘၣ်.အဲၣ်၀ဲပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤန့ၣ်ဒိၣ်န့ၢ်ဒံးအအဲၣ်စီၤမီၣ်ပှဲၤလၢအကဲထီၣ်ဘၣ်စီၤပၤတဂၤအံၤန့ၣ်လီၤ.ဖဲစီၤမီၣ်
ပှဲၤမၤသံပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤ၀ံၤန့ၣ်အ၀ဲဒၣ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤဒီးမ့ၢ်လၢအအဲၣ်၀ဲပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤဒိၣ်အဃိ,ဟ့ၣ်ခူသူၣ်
၀ဲပှၤအစ့ဒီးမၢအတၢ်မၤန့ၢ်ခူသူၣ်ပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤန့ၣ်အကူအကၤအမူာ်အနီၢ်တဖၣ်၀ံၤ,ဟ့ၣ်ခူသူၣ်ကဒီး၀ဲပှၤ
အစ့ဒ်သိးတၢ်ကဆးန့ၢ်ပှၤနၢ်ကးဖိတဂၤအကူအကၤတဖၣ်လၢခူတခၢၣ်အဒၢကစီဒီအဂီၢ်,ဒီးမၤန့ၢ်စ့ၢ်ကီးပှၤ
နၢ်ကးဖိတဂၤအစုခံီအဃံဒီးဒုးကဲထီၣ်၀ဲလၢအခိၣ်ဆှိးလီၤ.အသးတမုာ်ဘၣ်စီိၤမီၣ်ပှဲၤအဃိ,ကူၣ်မၤသံ၀ဲဒီးမၢ
အတၢ်ဖးအတၢ်ပှိၤပှီၢ်ဒီးစံး၀ဲ,စီၤမီၣ်ပှဲၤဖးသါတၢ်ပှိၤပှီၢ်မ့ၢ်ဘၣ်ဒီးသါကခီၣ်သံသါသး,ဒီးစီၤမီၣ်ပှဲၤဖးမ့ၢ်တဘၣ်
ဘၣ်ဒီးက ဘၣ်ခီၣ်သံအသးလီၤ.နီၢ်ပၤမုၣ်အတၢ်ပှိၤပှီၢ်မ့ၢ်ဒ်အံၤ,- 

တၢ်အံၤယပှိၤပှီၢ်န့ၢ်နၤ, အုၣ်ဖံးလၢာ်လၢအကယၤ, ဆးဖံးလၢာ်လၢအကထိ, တၢ်အဲၣ်အဃံမၤခိၣ်ဆှိး, နဖးမ့ၢ်ဘၣ်ယခီၣ်သံ, ဖးမ့ၢ်တဘၣ်နခီၣ်သံ. စံး၀ဲ-ယပှိၤပှီၢ်န့ၢ်နတၢ်မ့ၢ်ဒ်အံၤ,အုၣ်ဖံးဆးဖံး,တၢ်အဲၣ်အဃံစံးတၢ်န့ၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်.နဖးမ့ၢ်ဘၣ်ဒီးနမၤသံယၤ,ဒီးနဖး
မ့ၢ်တဘၣ် ဒီးယကမၤသံနၤလီၤ. စီၤမီၢ်ပှဲၤဖးတၢ်ပှိၤပှီၢ်အခီပညီ နတၢ်ပှိၤပှီၢ်ဖးန့ၢ်နၤ, နၢ်ကးကူကၤဟ့ၣ်ကယၤ, ဆးခၢၣ်ကူကၤဟ့ၣ်ကထိ, နၢ်ကးစုဃံမၤခိၣ်ဆှိး, နမုၢ်နံၤထီနအိၣ်မူ, ယမုၢ်နံၤထီယအိၣ်မူ. 

စံး၀ဲ-ယဖးနတၢ်ပှိၤပှီၢ်ဒ်အံၤ,နမၤပှၤမၤန့ၢ်နၢ်ကးအကူအကၤနဘၣ်ဟ့ၣ်အီၤစ့တကယၤ,နမၢကဒီးအဆးနၢ်ကးအ
ကူအကၤလၢခူတခၢၣ်လၢနတခၢၣ်အီၤန့ၣ်နဘၣ်ဟ့ၣ်စ့တကထိဒီးနမၤနၢ်ကးအစုခံခီအဃံလၢခိၣ်ဆှိးလီၤ.
ယဖးနတၢ်ပှိၤပှီၢ်ဘၣ်သနာ်က့ယတမၤသံနၤဘၣ်.ကွၢ်ဖဲပမုၢ်နံၤမုၢ်သီအိၣ် ဒီးပှၤန့ၣ်ပကအိၣ်မူသကိးလီၤ. တုၤစီၤမီၣ်ပှဲၤထီၣ်နီဒီးဒဒ်အမါ,က့ၣ်နရဒ့ၣ်၀ံၣ်အဲၣ်ဒိးဒီးဟ့ၣ်ကူၣ်အီၤအသိးမၢ၀ဲအဒံကိး (အမါအ ပုၢ်ပိာ်ခွါ)ကိး၀ဲအမံၤလၢ,“ခ့ၣ်ပတူၣ်တး”ပၢတၢ်လၢအဖီလာ်ဒ်အခၢၣ်စးစီၤပၤဖိတဂၤအသိးလီၤ.ဖဲစီၤမီၢ်ပှဲၤပၢ
တၢ်အခါထိးတံၢ်ဖးဒိၣ်တဒုပၢၢ်ထီၣ်လၢတကီအကပိာ်ကပၤဒီးမၤတံာ်တာ်ဒီးမၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးပှၤအတၢ်မုၢ်တၢ်
ဘိဒီးပှၤအသးသမူအဃိ,စီၤမီၣ်ပှဲၤမၢလီၤ၀ဲအဒံကိခ့ၣ်ပတူာ်တးလၢအတၢ်ကလဲၤလူၤမၤသံကွံာ်ထိးတံၢ်တဒု
န့ၣ်လီၤ.

ခ့ၣ်ပတူၣ်တးကိးထီၣ်အခ့အပှၤ,ကတဲာ်ကတီၤထီၣ်အစုက၀ဲၤ,တၢ်အီၣ်တၢ်အီ၀ံၤ,လူၤ၀ဲထိးတံၢ်တဒုန့ၣ်တ
တီၤဘၣ်တတီၤ,လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ဖးယံာ်အပူၤ,တုၤလီၤဃၣ်ဃၣ်ဖဲပျ့ၣ်ထံကျိအထၣ်ဒီးဆဲးသံ၀ဲဖဲန့ၣ်လီၤ.
မ့ၢ်လၢတၢ်ဘၢၣ်စၢၤယံၤဒီးတထံၣ်က့ၤဘၣ်ကျဲလၢကက့ၤကဒါက့ၤဆူတကီအဃိ,ခ့ၣ်ပတူၣ်တးတက့ၤက့ၤ
လၢၤဘၣ်.ဒီးအိၣ်တ့ၢ်၀ဲဖဲတၢ်လီၢ်လၢအမၤသံထိးတံၢ်န့ၣ်လီၤ.တနံၤတခီၣ်ဘၣ်န့ၢ်အတီၤလၢပှၤအိၣ်လၢပှိၢ်၀့ၢ်
တဖၣ်ဟးဃုအီၣ်ဃုအီဒီးထံၣ်လိာ်အသးဒီးခ့ၣ်ပတူၣ်တးဒီးခ့ၣ်ပတူၣ်တးဒီးအခ့အပှၤတဖၣ်လဲၤပိာ်ပှၤအိၣ်
လၢပှိၢ်၀့ၢ်တဖၣ်အခံဆူပှိၢ်၀့ၢ်ဒီးခ့ၣ်ပတူၣ်တးအိၣ်ဖဲပှိၢ်၀့ၢ်န့ၣ်၁၂နံၣ်၀ံၤဒီးကဲထီၣ်အံသံၣ်ဖဲန့ၣ် ဖဲ ချ.န.၅၀၄
နံၣ်လီၤ.ဒီးမ့ၢ်တၢ်ဆၢကတီၢ်ဖဲယိၤတဖၣ်နုာ်လီၤမၤဟးဂီၤတကီအဘီအမုၢ်အခါဒီးစီၤမီၢ်ပှဲၤလၢအမ့ၢ်ပှၤကညီ
ဒီးပၢတၢ်ဖဲတကီလၢခံကတၢၢ ်၁၇ဂၤတဂၤန့ၣ်ဘၣ်ဟးထီၣ်လၢတကီဒီးဃ့ၢ်ကွံာ်၀ဲဆူပှၢ်လာ်ကျါဒီးယိၤစီၤပၤ
ပၢက့ၤတၢ်ဖဲတကီန့ၣ်လီၤ. 

ဟံးန့ၢ်အီၤလၢစီၤအီၣ်လးကွဲးကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤလံာ်အပူၤ
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး : ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး

က​ညီ​အ​ခူ​အ​ဝ့ၢ်​တ​ဖၣ်

၀့ၢ်စ့ၢ်ယး(၀့ၢ်ပာ်တရီတူၢ်) အခါဖဲပှၤယူတရၣ်ဖိဟဲဒုးစီၤပၤတံသးဒ်အဖျါလၢလံာ်အံၤအဆၢ၄၀အသိးန့ၣ်,ကယဲၢ်မ့ၢ်သုးဖိဒီးသုးခိၣ်သုးနၢ်
တဖၣ်န့ၣ်အါတက့ၢ်မ့ၢ်ပှၤပှိၢ်ဒီးပအိၣ်“တီသူ”တဖၣ်လီၤ.အနီၢ်နီၢ်တခီန့ၣ်မ့ၢ်ကီၤလၤသူဟဲပၢပှၤကညီအကလုာ်
တဖၣ်ဒ်စီၤပၤအသိးလီၤ.တုၤယူၣ်တရၣ်အသုးဖိဃၣ်ဒီးစီၤပၤတံသးဒီးအသုးဖိတဖၣ်လူၤပိာ်ထွဲအခံတုၤလၢ
ကစၢၢ်ခီၣ်ထံးဒီးဖီၣ်န့ၢ်၀ဲဒီးဒုးကဲထီၣ်၀ဲလၢအကုၢ်အပှၤလီၤ.တၢ်လီၢ်အံၤမ့ၢ်၀ဲကစၢၢ်လူၢ်ခံဘိအကဆူးဒီးညီလၢ
ပှၤလဲၤတၢ်က့ၤတၢ်ခီဖျိကစၢၢ်အဂီၢ်လီၤ.အဃိစီၤပၤတံသးဒုးကဲထီၣ်၀့ၢ်,လၢပှၤပှိၢ်ဖိကိး၀ဲလၢစၢ်ဃးလၢခံကိး
က့ၤ၀ဲလၢပာ်တရီတူၢ်အခီပညီမ့ၢ်၀့ၢ်ပဲတရီ,ဒ်သိး၀့ၢ်အံၤကကဲထီၣ်တၢ်လီၢ်လၢပှၤကခိးတၢ်လၢပှၤအၢပှၤသီလၢ
ယူၣ်တရၣ်အကီၢ်တခီအသုတဟဲနုာ်လီၤဆူကီၢ်သထူၣ်အပူၤတဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.

၀့ၢ်အံၤအိၣ်လၢ၀့ၢ်ကီးကရ့းအကလံၤထံးမုၢ်ထီၣ်တခီ,စီၤစုာ်ဒီးမၠိးဟီယွာ်(ြမို့ေဟာင်းရွာ)သၢမံၤလးဃၣ်ဃၣ်
လီၤ.တုၤ၀့ၢ်အံၤတၢ်ဘှီထီၣ်အီၤ၀ံၤဒီးစီၤပၤတံသးမၢအသုးခိၣ်စီၤအံၣ်တးပှၤတနီၤနီၤကိး၀ဲလၢစီၤပၠးညၣ်အံၣ်
တး,လၢခံကိးက့ၤအမံၤလၢအတူးလၣ်ကဲတၢ်ထံတၢ်တီစကီၤ(မၠိးစါ)ပှၤအီၣ်၀့ၢ်ဒီးပၢတၢ်ဖဲန့ၣ်လၢစီၤပၤတံသး
အဖီလာ်လီၤ.ဒီးကယဲၢ်မ့ၢ်ပှၤလီဖိ,လ၀းဖိ,တလၢၤဖိဒီးပှၤကညီအိၣ်လၢကစၢၢ်ကလိအကျါန့ၣ်,ဒိးပၢဒိးဆှၢအ
သးလၢအီၤလီၤ.တုၤမ့ၢ်စီၤပၤတံသးသံဒီးစီၤအံၣ်တးကဲထီၣ်စီၤပၤလၢ၀့ၢ်ပာ်တရီတူၢ်ဒီးတအိၣ်လၢၤလၢစီၤ
ပၤတံသးအတၢ်ပၢအဖီလာ်ဘၣ်.ဒီးကိးလီၤအမံၤ(ပွဲး)လၢစီၤပၠးညၣ်အံၣ်တးသ့ၣ်နးယၣ်စၢ်ဒီးအနီၢ်ပၤမုၣ်န့ၣ်
ကိး၀ဲအမံၤ(ပွဲး)လၢသၣ်မၣ်ဒ့ၣ်၀ံၣ်လီၤ.ပှၤတနီၤနီၤကိး၀ဲစီၤပၤပၠးညၣ်အံၣ်တးသ့ၣ်နးယၣ်စၢ်လၢအတူးလၣ်
ဃၣ်စၢ်လီၤ. 

စီၤပၤတံသးသံ၀ံၤဒီးအလံၤခွါကဲထီၣ်က့ၤစီၤပၤဖဲအဖုအလီၢ်ဖဲဒူသတုာ်န့ၣ်ဒီးကိး၀ဲအမံၤ(ပွဲး)လၢတံသးတမး
သံၣ်ဟးယၣ်စၢ်လီၤ.တုၤမ့ၢ်စီၤပၤပၠးညၣ်အံၣ်တးနၢ်ဟူလၢတံသးတမးသံၣ်ဟးဃၣ်စၢ်ကဲထီၣ်စီၤပၤလၢအဖုအ
လီၢ်ဒီးအ၀ဲဒၣ်နီၤဖးအကီၢ်အဆၢတဘျီဃီဒီးလၢအ၀့ၢ်ပာ်တရီတူၢ်၀းတရံးန့ၣ်ဒုးကဲထီၣ်၀ဲ၀့ၢ်ဖိဃုဖျၢၣ်ဒ်သိးအ
ကကဲထီၣ်တတိာ်လၢတၢ်ြတီဆၢဒုၣ်ဒါအဂီၢ်ဒီးလၢ၀့ၢ်ဖိတဖျၢၣ်ဒီးတဖျၢၣ်အပူၤန့ၣ်ဒုးကဲထီၣ်၀ဲတၢ်ထံတၢ်တီစ
ကီၤမၠိးစါဖိတဂၤလၢအ၀ဲအတၢ်ပၢတၢ်ြပးအဖီလာ်လီၤ.ဒီးလၢအ၀ဲအထံအကီၢ်အတၢ်ပၢအပူၤန့ၣ်၀့ၢ်အိၣ်၀ဲခဲ
လၢာ်နွံဖျၢၣ်ပာ်ဃုာ်၀့ၢ်လၢအ၀ဲအနီၢ်ကစၢ်အိၣ် ဒၣ်၀ဲလၢအပူၤ,၀့ၢ်ပာ်တရီတူၢ်န့ၣ်လီၤ. 

စီၤပၠးညၣ်အံၣ်တးကဲထီၣ်စီၤပၤဖိမၠိးစါလၢစီၤပၤတံသးအဖီလာ်ဖဲအနံၣ်အိၣ်၃၀အခါဒီးပၢတၢ်လၢစီၤပၤတံသး
အဖီလာ်ဒ်မၠိးစါတဂၤအသိးဖဲပာ်တရီတုာ်န့ၣ်၂၂နံၣ်ဒီးပၢဒၣ်၀ဲအထံအကီၢ်ဒ်စီၤပၤတဂၤဒၣ်၀ဲအသိး၃၈နံၣ်ဒီး
သံ၀ဲဖဲအနံၣ်အိၣ်၉၀အခါန့ၣ်လီီၤ.၀့ၢ်ပာ်တရီတူၢ်န့ၣ်လၢခံဟးဂီၤ၀ဲဒီးကဲထီၣ်က့ၤလၢသ၀ီတဖျၢၣ်ဒီးခဲအံၤတ
အိၣ်လၢၤဘၣ်၀့ၢ်ဖိလၢအအိၣ်၀းတရံး၀့ၢ်ပာ်တရီတူၢ်န့ၣ်လၢမုၢ်ထီၣ်တခီမ့ၢ်၀ဲမၠး၀တံၣ်,ကလံၤထံးမုၢ်ထီၣ်တခီမ့ၢ်
၀ဲမဲကလီၢ်,ကလံၤထံးတခီမ့ၢ်၀ဲ“ကၠံး”ကိးစ့ၢ်ကီး၀ဲလၢ“ကလ”ဒီး၀့ၢ်တီၢ်ဖိးကိးစ့ၢ်ကီး၀ဲဒူပပူၣ်,ကလံၤစိးမုၢ်နုာ်တ
ခီမ့ၢ်၀ဲ၀့ၢ်ပီၣ်ဒီးကလံၤစိးမုၢ်ထီၣ်တခီမ့ၢ်၀ဲ,ဒူမွ့ၣ်လီၤ.ကယဲၢ်မ့ၢ်ပှၤပၢဒိးအီၣ်၀့ၢ်ဖိတဖၣ်အံၤမ့ၢ်ပှၤပှိၢ်ဖိခဲလၢာ်ဃၣ်
ဃၣ်လီၤ.တုၤမ့ၢ်စီၤပၠးညၣ်အံၣ်တးသံ၀ံၤဒီးပှၤပၢ၀့ၢ်တဖၣ်အံၤကဲထီၣ်က့ၤစီၤပၤလၢအ၀့ၢ်ပူၤဒၣ်၀ဲဒီးပၢဒၣ်၀ဲအ
ခူအ၀့ၢ်တမၤဘၣ်ဃးအသးလၢပှၤကလုာ်ဂၤအစီၤပၤဘၣ်.မ့မ့ၢ်ဒူမွ့ၣ်ဒီးမဲကလီၢ်ခံ၀့ၢ်န့ၣ်ယူၣ်တရၣ်ဖိဟဲဒုးန့ၢ်
လၢခံဒီးအိၣ်ဒံးဒၣ်၀ဲလၢယူၣ်တရၣ်အတၢ်ပၢအပူၤတုၤမုၢ်မဆါတနံၤအံၤလီၤ. 

၀့ၢ်မၠး၀တံၣ် မၠး၀တံၣ်မ့ၢ်၀့ၢ်တဖျၢၣ်အိၣ်လၢကီးကရံးအကလံၤစိးမုၢ်ထီၣ်တခီဒီးအိၣ်လၢယူၣ်တရၣ်အကီၢ်ဆၢလီၤ.စကီပၢ
တၢ်လၢမၠး၀တံၣ်အပူၤတဂၤ၀ံၤတဂၤ,မ့ၢ်ဒ်အဖီလာ်အံၤအသိးလီၤ. ၁.သူမနး,၂.အဖိခွါန့တီ,အခါဖဲန့တီပၢတၢ်န့ၣ်စီၤပၠးညၣ်အံၣ်တးသံ၀ဲဒီးန့တီကဲထီၣ်စီၤပၤဖိလၢအ၀့ၢ်ပူၤဒၣ်၀ဲ
ဒီးပၢတၢ်ဒ်စီၤပၤတဂၤအသိးလီၤ.လၢခံပှၤပၢတၢ်မတၤလဲၣ်န့ၣ်ပတသ့ၣ်ညါဘၣ်. 

၀့ၢ်ကၠံး(၀့ၢ်ကလံး) ၁.ကလၣ်ပူးပၢတၢ်ဒ်စကီၤအခါ,စီၤပၤပၠးညၣ်အံၣ်တးသံ၀ဲဒီးကလၣ်ပူးကဲထီၣ်စီၤပၤဖိတဂၤဒီးပၢတၢ်လၢ၀့ၢ်ကၠံး
အပူၤဒ်စီၤပၤတဂၤအသိးလီၤ.၂.အဖိခွါ၀ါဘီညံၣ်,၃.လီပံၣ်,၄.နဲထီ,၅.သီတနး, ၆.၀စနၣ်,၇.၀လီပံၣ်,၈.သံဝလၣ်,၉.သ၀ံၣ်နံၣ်,၁၀.၀းပလံထီၣ်.ဖဲ၀းပလံထီၣ်ပၢတၢ်အခါ၀ၢ့်ဟးဂီၤကွံာ်ဒီးကဲထီၣ်
က့ၤသ၀ီတဖျၢၣ်လီၤ. 

၀့ၢ်ပီၣ် 
စကီၤပၢတၢ်လၢ၀့ၢ်ပီၣ်အပူၤတဂၤ၀ံၤတဂၤန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲဒ်အဖီလာ်အံၤအသိးလီၤ. 
၁.တီၤဃဲၤ၂.လီပံၣ်,ဖဲလီပံၣ်ပၢတၢ်အခါစီၤပၤပၠးညၣ်အံၣ်တးသံ၀ဲဒီးလီပံၣ်ကဲထီၣ်စီၤပၤဖိဒီးပၢဒၣ်၀ဲအ၀့ၢ်ဒ်စီၤ
ပၤတဂၤအသိးလီၤ.၃.၀နး,၄.နံတီ,၅.ဖိထီၣ်,၆.ခနံၣ်,၇.ကနဲ,၈.ကကူလါ,၉.သ့ၣ်ကနံသံ၀ံၤအလီၢ်ခံ၀့ၢ်ဟးဂီၤ
ဒီးကဲထီၣ်က့ၤလၢသ၀ီဖိတဖျၢၣ်လီၤ. 

ဒူပပူၣ်
စွဲပၠမးပၢတၢ်ဒ်မၠိးစါဖိတဂၤ၀ံၤအလီၢ်ခံ,ပတူးမးပၢတၢ်လၢအလီၢ်လီၤ.ဖဲပတူးမးပၢတၢ်အခါ,စီၤပၤပၠးညၣ်
အံၣ်တးသံ၀ဲဒီးပတူးမးကဲထီၣ်စီၤပၤဖိတဂၤဒီးပၢတၢ်လၢအ၀့ၢ်ပူၤဒၣ်၀ဲဒ်စီၤပၤတဂၤအသိးလီၤ.၃.၀ၣ်ပၣ်နံၣ်,
၄.၀ံၣ်ဒး,၅.လီးသဲ,၆.ကရံၢ်,၇.၀တူၢ်,၈.ပာ်၀ူၢ်,၉.ပာ်အဲး,ပာ်အဲး,ပာ်၀ူၢ်ဒီးပာ်အဲးခံဂၤအံၤအပၢ်မ့ၢ်ပှၤယူၣ်တရၣ်ဖိ
လီၤ.၁၀.,၀ၢ်ရူၤ,၁၁.ပူၣ်သံၣ်,ပူၣ်သံၣ်မ့ၢ်ပှၤယူၢ်ဖိ”ဖဲအ၀ဲပၢတၢ်အခါ,ပှၤတလၢၤဖိတဖၣ်ဒိၣ်စိဒိၣ်ကမီၤအဃိ,အ၀ဲ
ဃ့ၢ်နုာ်လီၤဆူယူၢ်ဖိအစီီၤပၤအတၢ်ပၢအပူၤလီၤ.၀ံၤအလီၢ်ခံဒူပပူၣ်အစီၤပၤတအိၣ်လၢၤဘၣ်.ဒီးဟးဂီၤ၀ဲဒီးကဲ
ထီၣ်ဒ်သ၀ီတဖျၢၣ်အသိးလီၤ.လၢခံဟးဂီၤကဒီးကဲထီၣ်ပှၢ်လၢ်ကျါလီၤ. 

စီၤပၤပၠးညၣ်အံၣ်တးအဖိခွါသမ့ၣ်နူးကူၣ်မၣ်အဂ့ၢ် စီၤပၤစီၤပၠးွညၣ်အံၣ်တးအမါသၣ်မၣ်တၣ်၀ံၣ်ထီၣ်ဖိအဖိခွါတဂၤဒီးအမံၤမ့ၢ်၀ဲသမ့ၣ်နူးကူၣ်မၣ်လီၤ.စီၤပၤဖိတဂၤ
အံၤမ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢအတအဲၣ်ဒိးကဲစီၤလိၣ်စီၤပၤ,တၢ်ခိၣ်တၢ်နၢ်ဒီးတသးလီသးကွံတၢ်လၤကပီၤဒီးတမၤတံာ်
တာ်အသးလၢတၢ်ပၢတၢ်ြပးထံကီၢ်န့ၣ်ဘၣ်.အ၀ဲဒၣ်ကူာ်အီၣ်ဖဲးအီၣ်ဒၣ်၀ဲခုးသံၣ်လၢပှၢ်လၢ်ကျါဒီးအဲၣ်ဒိးအိၣ်၀ဲ
ဒၣ်၀ဲကစုဒုထဲတဂၤဃီလီၤ.ဖဲအမိၢ်သံ၀ဲအလီၢ်ခံ,ဃ့အပၢ်လၢအတၢ်ကဟ့ၣ်လီၤအဟီၣ်ခိၣ်လၢအကဖဲးခုးသံၣ်
အဂီၢ်လၢပှၢ်လၢ်ကျါဒီးအပၢ်ဟ့ၣ်အခွဲး ဒီးလဲၤအိၣ်၀ဲလၢပှၢ်လၢ်ကျါထဲတဂၤဧိၤလီၤ. 

ဖဲအဖဲးအီၣ်ခုးလၢပှၢ်လၢ်ကျါအခါ,တၤအုးဟဲအီၣ်အဘုအါအါဂီၢ်ဂီၢ်ဒီးအသးတမုာ်အါအါဘၣ်.ဒီးတဘျီဖဲအမံ
လၢမုၢ်ဆါခီတရ့အဂီၢ်အခါန့ၣ်တၤအုးဟဲအီၣ်ကဒီးအဘုလၢအကထိဃၣ်ဃၣ်ဒီးစံးလီၤအသး,တၢ်အံၤမ့ၢ်လၢ
ယတသးလီသးကွံစီၤလိၣ်စီၤပၤအလီၢ်အလၤအဃိယဟဲအိၣ်လၢပှၢ်ကျါလီၤ.နာ်သက့ယထံၣ်လိာ်ယသးလၢ
တၤအုးတဖုအံၤဟဲမၤတံာ်တာ်ယၤအံၤမ့ၢ်ယတၢ်မၤလၢထံးလၢသီတဂ့ၤအဃိတၢ်ြတီမၤတံာ်တာ်ယၤဒီးယ
သးဘၣ်ဖှီၣ်ဒၣ်ဒ်အံၤလီၤ.ယမ့ၢ်မၤတၢ်ဂ့ၤလၢထံးလၢသီန့ၣ်တမ့ၢ်လၢယသးကဘၣ်ဖှီၣ်ထဲအံၤဘၣ်.တုၤနုၤတ
စုမုၢ်ဃါနၢ်ဟူအတၢ်ကတိၤဒီးမုၢ်ဃါဟဲဟ့ၣ်လီၤအကျိၣ်ဖိတဖျၢၣ်လၢအကပိာ်၀ဲဖဲအသးဆိကမိၣ်လၢအအဲၣ်ဒီး
တၢ်တမံၤဂ့ၤတမံၤဂ့ၤအဂီၢ်ဒီးအတၢ်ကအိၣ်ထီၣ်န့ၢ်အီၤလီၤ.ဒ်န့ၣ်အသိးဖဲတၤအုးဟဲအီၣ်အဘုဒီးပိာ်ထီၣ်၀ဲ
ကျိၣ်ဒီးတၤအုးဟးဃ့ၢ်ကွံာ်၀ဲလီၤ.ဒီးအ၀ဲအိၣ်ဒၣ်မုာ်မုာ်ခုၣ်ခုၣ်လၢအဒဲပူၤဖဲပှၢ်လၢ်ကျါန့ၣ်လီၤ.ဖဲအ၀ဲအိၣ်လၢ
ပှၢ်ပူၤမုာ်မုာ်ခုၣ်ခုၣ်အခါန့ၣ်အပၢ်စီၤပၤစီၤပၠးညၣ်အံၣ်တးသံ၀ဲဒီးပှၤကူၣ်လိာ်တၢ်မူတီၣ်မးတီၣ်တဖၣ်လဲၤဘိး
ဘၣ်သ့ၣ်ညါအီၤဒီးဃ့ကညးအီၤလၢအကကဲစီၤပၤလၢအပၢ်အလီၢ်ဒီးအ၀ဲဒၣ်တအဲၣ်ဒိးကဲစီၤပၤနာ်သက့,မ့ၢ်
လၢပှၤထံဖိကီဖိဘၣ်အသးအါအါဂီၢ်ဂီၢ်အဃိ,ဘၣ်ကဲက့ၤစီၤပၤလၢအပၢ်အလီၢ်လီၤ. 

ဟံးန့ၢ်အီၤလၢစီၤအီၣ်လးကွဲးကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအလံာ်ပူၤ
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး : ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး

ဝံ​မီ​လ့​က​စၢ်​မုၢ်​ထီၣ်​အ​ဂ့ၢ်

ဖဲတလၢၤပယီၤပၢတၢ်အစိၤန့ၣ်ပှၤကညီအ၀ံသါထီၣ်၀ဲတဘျူးဒံတဘျူးဂၤ,ဒီး၀ံမီလ့န့ၣ်မ့ၢ်၀ံလၢအ၀ဲသ့ၣ်အ
ကျါတဂၤလီၤ.၀ံတဂၤအံၤကတိၤတၢ်ဘၣ်ဃးဒီးပှၤကညီအတၢ်ကွၢ်လၢ်ဘၣ်ဃးဒီးလံာ်ထူလံာ်စ့လၢပှၤကညီ
ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်က့ၤ၀ဲလၢအပုၢ်ဒ့၀ါအအိၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤလီၤ.၀ံတဂၤအံၤပှၤကိးစ့ၢ်ကီးအီၤလၢကစၢ်မုၢ်ထီၣ်ဒီးပှၤ
တနီၤနီၤကိး၀ဲလၢကစၢ်တၢ်ဘူၣ်ဖိလီၤ.၀ံမီလ့န့ၢ်သါထီၣ်၀ဲဒၣ်လၢမုၢ်ြတီၤတခီဖဲ.န.၁၈၁၇ဖဲကီၤလၤ၀ါတချုး
ဟဲဒံးဘၣ်ဆူကီၢ်ပယီၤနွံန့ၢ်န့ၣ်လီၤ.၀ံတဂၤအံၤမ့ၢ်စကီၤအဖိမုၣ်,မုၣ်လိၣ်ဘိတဂၤဒၢသမူန့ၢ်အီၤလီၤ.ဖဲပိာ်မုၢ်
တဂၤအံၤဒၢအခါန့ၣ်အဖုသံကွၢ်အီၤလၢမ့ၢ်အလီၤကမၣ်ဒီးမတၤပိာ်ခွါတဂၤလဲၣ်,ဒီးအလံၤမုၣ်စံးဆၢအီၤဒ်
အံၤ,-

၁.တၢ်သရူးတၢ်ကမၣ်ယိာ်, ​  လၢစိၤခိၣ်လၢယလီၢ်မံ,
မ့ၢ်ယတၢ်ဟဲ၀ံဟဲစိာ်,          တသ့ၣ်ညါဟဲအိၣ်ဟဲမံ့
ယမ့ၢ်ပိာ်မုၣ်မ့ၢ်ပိာ်မၢၤ,         ၃.သုမ့ၢ်ထုးခိၣ်ဒဲယမဲာ်,
ယအိၣ်လၢယလီၢ်ယဒၢး       ယတူၢ်ဘၣ်ယဲခီၣ်ဘၣ်ယဲ,
၂.ယအိၣ်နံၣ်ဆံအလါယၤ, ​  မ့ၢ်တုၤလၢတၢ်ထံတၢ်တီ,
ပိာ်တံၢ်ပိာ်ခွါတသ့ၣ်ညါ,       တတူၢ်ဘၣ်ယဲနီတဘျီ.

မ့ၢ်လၢအတပီၤထီၣ်ဘၣ်ပှၤပိာ်ခွါအမံၤနီတဂၤအဃိ,အဖုစံး၀ဲလၢကဘၣ်မၤတၢ်ထံတၢ်တီဒီးပှၤတဘျံးဒူချၢအ
လံၤမုၣ်အစုလၢပျံၤကျၢၤကျၢၤဒီးဒိးလီၤမၢနွံကထၢ၀ံၤထွၣ်တလ့ၣ်လီၤကွံာ်အလံၤမုၣ်ဆူြတီၤပူၤလီၤ.နာ်သက့
အလံၤမုၣ်တဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးနီတမံၤဘၣ်,အခိၣ်တလိာ်မၢဆဲးတဲာ်ကွံာ်ပျံၤလၢပှၤစၢသံတံၢ်ဃာ်အစုဒီးဟဲက့ၤ
ထီၣ်က့ၤဆူသ၀ီပူၤလီၤ.အဖုစံး၀ဲတၢ်မီၣ်တၢ်တီသၢဘျီအဃိ,ပှၤစၢအီၤလၢပျံၤဒီးထွၣ်လီၤတဲာ်ကွံာ်ကဒီးအီၤ
တုၤအပှဲၤထီၣ်သၢဘျီသနာ်က့,တဘၣ်တၢ်နီတမံၤဘၣ်.ဒီးပှၤမၤလၢအဂၤတသ့ဘၣ်အဃိ,ပှၤဟီထီၣ်ကွံာ်အီၤ
လၢသ၀ီပူၤလီၤ.လၢခံအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်အဖိပိာ်ခွါတဂၤလၢလထၢ်ဘ့ၣ်ဘၣ်တဘ့ၣ်အဖီခိၣ်ဒီးဖဲအအိၣ်ဖျဲၣ်၀ံၤန့ၣ်ပာ်
တ့ၢ်၀ဲအဖိဆံးန့ၣ်လၢလၢၢ်ဘ့ၣ်ဘၣ်အဖီခိၣ်ဒီးက့ၤက့ၤ၀ဲဆူသ၀ီပူၤဒီးတုၤအပှဲၤထီၣ်နွံသီန့ၣ်လဲၤကွၢ်က့ၤ၀ဲဖိ
သၣ်န့ၣ်,ဘၣ်ဆၣ်ဒီးဖိသၣ်န့ၣ်တဘၣ်နီတမံၤဘၣ်.အိၣ်ဒၣ်၀ဲအတၢ်ဒ်အမိၢ်ပာ်တ့ၢ်အီၤလၢညါအသိးလီၤ.တုၤနုၤ
တဘျီပှၤဆိကမိၣ်၀ဲလၢဖိသၣ်အံၤမ့ၢ်ပှၤသူပှၤပှိၤ,တၢ်ထံတၢ်တီဟဲလိၣ်ထီၣ်အသးလၢမုၣ်ကနီၤတဂၤအဟၢဖၢ
ပူၤလီၤ.ဖိသၣ်တဂၤအံၤယုၢ်၀ဲအမံၤလၢစီၤဘံၣ်ခိၣ်ဒီးလၢခံက့ၤကိးက့ၤ၀ဲအမံၤလၢမီလ့ဒီးတၢ်လီၢ်လၢအအိၣ်
ဖျဲၣ်န့ၣ်ကိး၀ဲလၢဃိၣ်ပၤဃိၣ်ဘ့ၣ်လီၤ.

ဖိၣ်သၣ်တဂၤအံၤတုၤအဒိၣ်ထီၣ်,ဃ့ၢ်သ့ဟးသ့,လိာ်ကွဲသ့ထီၣ်ဒီးကၢလိာ်ကွဲဟီၣ်ခိၣ်,မၤန့ၢ်၀ၣ်တ့ထီၣ်ဃိၣ်စီၤ
တဖၣ်,လုၢ်ထီၣ်ပာ်ထီၣ်တၢ်လၢမ့ၤလၢထံဒ်န့ၣ်ထီဘိလီၤ.အဖုစကီၤဒိၣ်နၢ်ဟူဘၣ်အဂ့ၢ်ဒီးဖဲအလဲၤကွၢ်၀ဲအခါ
န့ၣ်ဖိသၣ်တဂၤအံၤတဲဘၣ်အမိၢ်လၢအကဃ့န့ၢ်အဖုလၢလုၣ်တတီၢ်လၢအကမၢပှၤထါဆ့တဘ့ၣ်လၢအဂီၢ်
လီၤ.အဖုဟ့ၣ်လီၤအီၤဒီးအမိၢ်ထါန့ၢ်အီၤလၢဆ့ဖိတဘ့ၣ်,ဒီးလၢခံမၢကဒီးအမိၢ်လၢအကဃ့န့ၢ်အဖုလၢသဒၢ
မုၢ်တဘ့ၣ်ဒီးအဖုဟ့ၣ်လီၤစ့ၢ်ကီး၀ဲလီၤ.တဘျီအဖါတံၢ်တဂၤလိၢ်ဘၣ်ပယီၤအစ့,လိးက့ၤ၀ဲတတုာ်ဘၣ်အဃိ,
ပယီၤမၢကဲကုၢ်အီၤလီၤ.အ၀ဲဒၣ်လဲၤဆူပယီၤအအိၣ်ဒီးမၢအတၢ်ပျဲလီၤက့မအဖါတံၢ်,နာ်သက့ပယီၤတပျဲလီၤ
ဘၣ်စံး၀ဲပယီၤန့ၣ်လၢနမ့ၢ်တပျဲလီၤယဖါတံၢ်ဘၣ်ဒီးနကသ့ၣ်ညါဘၣ်လီၤ.က့ၤက့ၤ၀ဲဆူအဟံၣ်၀ံၤမုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်
တုၤမုၢ်ထူၣ်ဒီးတၢ်အၢၣ်ထီၣ်ခံးလီၤ,သူၣ်ပိၤလီဖျး,ဃဲမုၢ်ကလံၤလီၤ,သ့ၣ်ကၢ်၀ၣ်ကၢ်,ဟံၣ်တကူၢ်ဃီတကူၢ်,တုၤ
ဒၣ်လဲာ်အိၣ်တသ့ဆိးတဘၣ်လၢၤသတးဒီးပယီၤပျံၤထီၣ်တၢ်ဒီးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်လၢဖိသၣ်တဂၤတဲအတၢ်လၢမ
ဟါတနံၤန့ၣ်ဒီးပျဲလီၤက့ၤဖိသၣ်အဖါတံၢ်၀ံၤတၢ်ကဆှဲကဆှီထီၣ်က့ၤ၀ဲဒၣ်လီၤ.

မၤကဒီးတဘျီဖဲသွ့ကီလါအပူၤန့ၣ်စီၤဘံၣ်ခိၣ်မၢပှၤကျီန့ၢ်အသ့ၣ်မုၣ်ဃိၣ်၀ၣ်ဒီးပါ်ပူၣ်၀ဲနီဂၢၤတဂၢၤ၀ံၤကွၢ်၀ဲ
တုၤမုၢ်ထူၣ်ဒီးလဲၤဒွဲၣ်ထီၣ်၀ဲ၀းတရံးတုၤမ့ၣ်အူကဲၤကပျီၤထီၣ်မူာ်မူာ်နီၢ်နီၢ်တုၤလၢမူဖးဖီဒီးစံၣ်နုာ်၀ဲဒၣ်ဆူမ့ၣ်အူ
ကျါ,လဲၤထီၣ်ယီၢ်မး၀ဲတုၤမ့ၣ်အူလီၤပံာ်သံလၢာ်တစုဒီးဟဲက့ၤထီၣ်၀ဲဒၣ်လီၤ.မ့ၣ်အူတအီၣ်အီၤဘၣ်,နာ်သက့
ထံၣ်၀ဲလၢမ့ၣ်အူအီၣ်အဆ့တစဲးဒီးစံး၀ဲလၢအဆၢအိၣ်ဒံးလီၤ.

(အခီပညီကိးဖှိၣ်ပှၤကမျၢၢ်ဒီးထိၣ်သြတီၤကွၢ်က့ၤတၢ်သိၣ်တၢ်သီလီၤ.)ဒီးဘှီထီၣ်စ့ၢ်ကီးသရိာ်တဖျၢၣ်လၢက
စၢၢ်အဒီခိၣ်လီၤ.အ၀ဲဒၣ်အိၣ်၀ဲဖဲန့ၣ်တယံာ်တမီၢ်ဘၣ်ဒီးလဲၤထီၣ်ကဒီးဆူဃိၣ်ခံကိၤခံဒီးထံၣ်ပှၤဖိသၣ်တဖၣ်
ကွၢ်ပနၢ်ဒီးလိာ်ကွဲဒီးအတံၤသကိးတဖၣ်ဖဲန့ၣ်ဒီးမၢအတံၤသကိးတဖၣ်ဟဲစိာ်ဖ့ဒီးတ့ထီၣ်၀ဲဃိၣ်ဖ့ဒီးမၢကဒီး
အဟဲစိာ်မ့ၤဒီးတ့ထီၣ်၀ဲဃိၣ်မ့ၤဃ့လီၤ.

လၢခံစီၤဘံၣ်ခိၣ်ကိးန့ၢ်၀ဲအတံၤသကိးတဖၣ်ဒီးတ့ထီၣ်၀ဲဃိၣ်မဲၢ်ကံၢ်စီၤဖဲက့ဒိၣ်ဃိၣ်လိာ်ကျိလီၤ.ဒီးဖဲအတ့ဃိၣ်
တဖျၢၣ်အံၤအခါဆၣ်ဖးဒိၣ်၀ံၢ်ထီၣ်တဖျၢၣ်ကပီၤဆဲးလီၤလိၤလိၤမးဃိၣ်တဖျၢၣ်,လီၤလိၢ်လီၤလးမးလၢပှၤထံၣ်
ဘၣ်အီၤတဖၣ်လီၤ.တုၤယိၤတဖၣ်ထံၣ်ဘၣ်,ဆၣ်တဖျၢၣ်န့ၣ်ဒီးဟဲလူၤထီၣ်၀ဲဒီးကသ့ၣ်ကဆီ,တၢ်ထူးတၢ်တီၤဒီး
ချံထူချံစ့,ယီၢ်တကွီၤထူယီၢ်တကွီၢ်စ့,ထိၣ်ချုၣ်မဲၢ်စ့,လီၤဂီၤမဲၢ်စ့,တၢ်ကူဂ့ၤတၢ်ကၤဂ့ၤ,ဒီးတၢ်အီၣ်တၢ်အီအက
လုာ်ကလုာ်,ဒ်သိးအကမၤဘူၣ်မၤဘါ၀ဲလီၤ.နာ်သက့စီၤဘံၣ်ခိၣ်တအဲၣ်ဘၣ်ဒီးစံးယိၤတဖၣ်န့ၣ်သုဘၣ်၀ၢ်ြပၢသု
ချံဒီးယချံခံဘျီဒီးသုမ့ၢ်နၢၤဒီးမၤဘူၣ်မၤဘါယဃိၣ်အံၤတက့ၢ်.သုမ့ၢ်တနၢၤဘၣ်ဒီးကယဲၢ်တၢ်အိၣ်ဒီးသုန့ၣ်,သု
ဘၣ်ဟ့ၣ်ယၤခဲလၢာ်လီၤ.ယိၤတဖၣ်အၢၣ်လီၤ၀ဲဒီး၀ဲဒီးတုၤအြပၢချံန့ၣ်,  ယိၤဃၣ်ကွံာ်ခံဘျီလၢာ်အဃိယိၤဘၣ်
ဟ့ၣ်လီၤအတၢ်တူးတၢ်တီၤခဲလၢာ်ဆူစီၤဘံၣ်ခိၣ်အစုပူၤလီၤ.ဒီးယိၤတဖၣ်တမၤဘူၣ်မၤဘါဘၣ်လၢၤတၢ်ဒီးက့ၤ
က့ၤ၀ဲလၢအစုယၢ်ခီလီၤ.တုၤယိၤက့ၤဒီးစီၤဘံၣ်ခိၣ်ဒီးအသကိးကွၢ်ပနၢ်တဖၣ်မၤဘူၣ်မၤဘါတၢ်ဖဲန့ၣ်ဒီးမၢအသ
ကိးတဖၣ်ကိးက့ၤအမံၤလၢကစၢ်မီလ့လီၤ.

လၢခံကစၢ်မီလ့က့ၤအိၣ်က့ၤလၢမုၢ်ြတီၤပူၤဘုသိၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ.အ၀ဲဒၣ်မၤထီၣ်ကၠဧိၤကီၣ်ဧိၤဒီးမၤဘူၣ်မၤဘါ,မၤ
ဘူၣ်မၤတီၢ်ဒီးပှၤလူၤအီၤအါအါဂီၢ်ဂီၢ်,ဒီးပှၤကိးအီၤလၢပှၤကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ပှၤအပှိၤတဂၤလီၤ.ပှၤကမျၢၢ်လူၤ
အီၤဒီးလဲၤထီၣ်ဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ်အီၤဒီးဃ့၀ဲအလီၢ်အကျဲ,အလီၢ်အလၤလၢအီၤလီၤ.အဂ့ၢ်ဒ်အံၤဒ်တၢ်စံးပာ်အိၣ်
၀ဲအသိး,နာ်၀ဲလၢဘူၣ်ခိၣ် ဒီးပှၤပၢထံကီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ပှၤတဂၤ
ဃီလီၤ.​

တုၤပှၤဃ့တၢ်ဒ်န့ၣ်ဒီးမီလ့စံးဆၢ၀ဲ,ဖိသ့ၣ်လံၤသ့ၣ်ဧၢ,ခိၣ်ကုာ်ဒီးထံဃဲန့ၣ်အဆၢယံၤဒံးမးလီၤ.ပှၤအီၣ်ထံအီၣ်
ကီၢ်အိၣ်ဒံးဆူညါလီၤ.ပလီၢ်သုသးလၢမုၢ်ကီၤလံၢ်အတၢ်လီတၢ်၀့ၤတက့ၢ်.တၢ်လီတၢ်၀့ၤကအိၣ်န့ၢ်ပှၤနွံမံၤနွံက
စၢၤ,သ့ၣ်ကူးကျီၣ်ကကတိၤတၢ်,၀ၣ်ကူးလာ်ကကတိၤတၢ်,သ့ၣ်ခိၣ်ဆၢၣ်ကကမီၤထီၣ်,၀ၣ်ခိၣ်ဆၢၣ်ကကမီၤထီ,
သ့ၣ်ပိၢ်လူၤတဂ့ၤ,၀ၣ်ပိၢ်လူၤတဂ့ၤ,ကလံၤကဟဲဖးဒိၣ်,သ့ၣ်ကကၢ်နွံကူာ်,ဘျၢၣ်ကကၢ်နွံတီၤ,ဖိသ့ၣ်လံၤသ့ၣ်ဧၢ,
ဟံးဃာ်လီၢ်ခိၣ်ဆၢၣ်ကျၢၤကျၢၤတက့ၢ်.ကျဲသူပိာ်တဂ့ၤ,ကျဲဂီၤပိာ်တဂ့ၤ,ကျဲ၀ါန့ၣ်ပိာ်ကစၢ်တက့ၢ်.ခဲကနံၣ်အံၤ
တၢ်မံခံဃၣ်,တၢ်ကလာ်ခံ၀ီ,ကသ့ၣ်အီၣ်ကသ့ၣ်ပျုၢ်,ကဆီအီၣ်ကဆီပျုၢ်,ပှၤဟးဂီၤအီၣ်ဆှါထီၣ်,ပှၤဆှါအီၣ်န့ၢ်
အမံၤ,စူးကွံာ်ညိကွံာ်အီၤတက့ၢ်မ့ၢ်လၢသုတစူးကွံာ်ဘၣ်အဃိ,ဒုၣ်ဒါမၤနၢၤကွံာ်သု,သုခူလူၤသု၀့ၢ်လူၤ,သုဘၣ်
ဃ့ၢ်ဘၣ်ဟး,အိၣ်က့ၤလၢမံၤသိၣ်ပှၢ်ကျါ,ကစၢၢ်ခိၣ်ကလိကျါ,သုဘၣ်လီၤမုၢ်ြပံြပါသကုၤဆးဒး,သုလီၤမံၤဒီးကဲ
ထီၣ်က့ၤပှၤမံၤစကုၣ်ဖိ,တသ့ၣ်ညါက့ၤထူတသ့ၣ်ညါက့ၤယွၤလၢၤဘၣ်.လၢအဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အီၣ်တၢ်အီတခီ,
ကစၢ်မီလံမၢပှၤဒုသံး ဒုၣ်မ့ၤ,ဒုၣ်သဒီၣ်,ဆွဲၣ်,ညၣ်လံၣ်,ဟီၣ်တူၢ်,သွ့ဘိ,ဒးဘီ,ခွံၣ်ယဲၤ,လၢ
အမ့ၢ်တၢ်၀ံၣ်တၢ်ပံာ်တဖၣ်န့ၣ်ျဒီးမၤ၀ဲလၢထါဒ်အံၤ,-

ကစၢ်ဟဲက့ၤလၢမီလ့, ကစၢ်စံး၀ဲအီၣ်တဂ့ၤ,
စံးပှၤဒုၣ်သံးပှၤဒုၣ်မ့ၤ, ဟီၣ်တူၢ်သွ့ဘိအီၣ်တဂ့ၤ့
သဒီၣ်ဘီတ့ၤဆွဲၣ်ဘီတ့ၤ, မ့ၢ်ကသ့ၣ်ယူၤအနီၣ်ဖျ့,
ကစၢ်စံး၀ဲအီၣ်တဂ့ၤ, ဒးဘီခွံၣ်ယဲၤအီၣ်တဂ့ၤ,
ညၣ်လံၣ်ထီၣ်ဘါဃိၣ်မီလ့, တၢ်၀ံၣ်တၢ်ပံာ်အီၣ်တဂ့ၤ့

ပှၤဂီၢ်မုၢ်ဂီၢ်ပၤဟဲဆူမီလ့အအိၣ်ဒီးတုၤမ့ၢ်အတၢ်မၤဘူၣ်မၤတီၢ်အီၤဒီးစံး၀ဲလၢသါကဆီၣ်ထီၣ်တၢ်
ဘူၣ်ဖးဒိၣ်ဒီးသါကဘုၣ်သူခိၣ်မုၢ်ဃါအဆူအဆၣ်ဒီးပှၤကူးထိၣ်ဒ့ၣ်ဖါအကိာ်ဒီးတၢၢ်ကွဲၤလီၤအီထံလီၤ.ဒီးစံး၀ဲ
ဆူညါအ၀ဲသ့ၣ်ကပူၤဒီးပယီၤတလၢၤလီၤ.ဒီးတၢ်မၤအသးဆူညါနွံနံၣ်ပူၤကွံာ်ဒီးကိၤလၤ၀ါဟဲထီၣ်ဒီးမၤန့ၢ်
ကီၢ်မိတမးလီၤ.ဒီးမၤ၀ဲလၢထါဒ်အံၤ,-

မၤဘူၣ်ဃိၣ်၀ံသ့ၣ်တရ့,
ခူကပုာ်ဖျ့၀့ၢ်ပုာ်ဖျ့့

တုၤတၢၢ်ကွဲၤလီၤအိထံဒီးကစၢ်မီလ့အဖါတံၢ်တဂၤစံး၀ဲလၢပှၤတဂၤအံၤတမ့ၢ်ပှၤမုာ်ပှၤနီၢ်ဘၣ်.ကမၤတၢထီၣ်
တၢလီၤတၢ်,ကမၤဟးဂူာ်ဟးဂီၤပှၤဒီးသါကမၤသံအီၤလီၤ.ဒ်န့ၣ်အသိးတုၤပှၤလဲၤထီၣ်ဆူကစၢ်မီလ့အအိၣ်
လၢအကမၤသံအီၤအဂီၢ်ဒီးတၢ်အၢၣ်ထီၣ်ခံးလီၤနွံနံၤနွံနၤဒီးတၢ်တကပီၤဘၣ်.တၢ်ကပီၤဒၣ်ထဲကျဲဖိတဘိလၢ
ကစၢ်မီလ့ကစၢ်မီလ့ကဟးဖျဲၣ်ကွံာ်သးန့ၣ်လီၤ.တုၤကစၢ်မီလ့ဒိးထီၣ်ချံဒီးစံးဘၣ်တဲဘၣ်အခ့အပှၤလၢသါဘၣ်
က့ၤဆူသါသရၣ်အအိၣ်သတးဒီးအခ့အပှၤတဖၣ်တပျဲအက့ၤဘၣ့်နာ်သက့ကစၢ်မီလ့ဃ့ကညးအခ့အပှၤတ
ဖၣ်ဒီးအစံးအီၤလၢသါကဟဲက့ၤတဘျီဒံးလီၤ.ထဲန့ၣ်မးဒီးအပျဲၢ်အဘီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ပျဲအီၤဒီးက့ၤ၀ဲဒၣ်လီၤ.ဘၣ်
ဆၣ်တဟဲက့ၤလၢၤ၀ဲနီတဘျီတုၤခဲအံၤဒၣ်လဲာ်လီၤ့အိၣ်တ့ၢ်ဒၣ်၀ဲအတၢ်မၤလိာ်မၤလီၤဒီးအတၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်
ဧိၤလီၤ.ဒီးလၢခံကတၢၢ်မၤလိာ်ထွဲအခ့အပှၤအခံဒ်အံၤ,-

ပဟီၣ်သ့ပအီၣ်ဘၣ်နုၢ်,ပဒီၣ်မာ်တၢ်အီၣ်ပဃ့မာ်တၢ်န့ၢ်,ပကိးမာ်ဒီးပပၢ်ဟဲက့ၤလီၤ,ဖိသ့ၣ်လံၤသ့ၣ်ဧၢ,ပၢ်တစူး
ကွံၣ်သုဘၣ်.စူးကွံာ်ပၢ်တဂ့ၤ.”

၀ံမီလ့တဂၤအံၤအဂ့ၢ်ဒီးအတၢ်သိၣ်တသီတဖၣ်အိၣ်အါမးဒီးပမ့ၢ်ကွဲးအီၤလၢလံာ်အံၤအပူၤလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့
တၢ်လီၢ်တလၢတပှဲၤမ့တမ့ၢ်ကလၢာ်စးခိအါကဲၣ်ဆိးလီၤ.မ့ၢ်လၢ၀ံတဂၤအံၤအတၢ်သိၣ်တၢ်သီအဃိ,ပ၀ဲပပှၤ
ကညီဖိတကလုာ်အံၤစူးကွံာ်ညိကွံာ်ဃိၣ်ဧိၤ၀ၣ်ဧိၤ,ဃၣ်ဃီၤက့ၤအသးဒီးမၤက့ၤမိၢ်လုၢ်ပၢ်လၢ်,ကွၢ်လၢ်က့ၤ
ကစၢ်ယွၤအကျဲ,ဒ်တၢ်စံးပါ်အိၣ်၀ဲအသိးလီၤ.တုၤကစၢ်မီလ့သါထီၣ်၀ံၤအလီၢ်ခံတယံာ်တမီၢ်ဘၣ်ဒီးဖဲပှၤက
ညီတဖၣ်အိၣ်ခိးကွၢ်လၢ်တၢ်ဒ်တၢ်စံးပါ်အိၣ်၀ဲအသိးအဖၢမုၢ်ဒီးဖဲအဆိလၢတၢ်ဖှီၣ်တၢ်နးအဖၢမုၢ်,ကိၤလၤဖး
ဒိၣ်ဟဲသတူၢ်ကလာ်,စိာ်ဃုာ်ဒီးခရံာ်အတၢ်သးခုကစီၣ်လီၤ.လၢပ၀ဲပှၤကညီဖိအကျါကိၣ်သၣ်ဖၠူၣ်မ့ၢ်၀ဲပှၤ
လၢအဒိးဘျၢထံဒီးကဲက့ၤခရံာ်အပျဲၢ်အဘီၣ်ဖိအဆိကတၢၢ်တဂၤလီၤ.အ၀ဲဒၣ်မ့ၢ်ပှၤပသံၣ်ဖိတဂၤလီၤ.နာ်
သက့လဲၤကဲထီၣ်ခရံာ်အပျဲၢ်အဘီၣ်ဖိဖဲကီၢ်တ၀ဲၣ်၀ံၤဟဲက့ၤဆူအထံအကီၢ်ပသံၣ်ဒီးလၢအဟဲက့ၤ၀ဲတၢ်
ဘၢၣ်စၢၤကျဲဒီဘိညါန့ၣ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤခရံာ်အတၢ်သးခုကစီၣ်လၢအပှၤကလုာ်အကျါဒီးပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ
ကစၢ်ယွၤဒီးဘူၣ်က့ၤဘါက့ၤယွၤအါမးလီၤ.၀ံၤအလီၢ်ခံသရၣ်၀ံးလဲၤဆူဒူယီၢ်ဒီးသူၣ်က့သးပှၢ်တဖၣ်တဲအီၤ
လၢပှၤကညီအိၣ်ဒီးအလံာ်တၢ်ဖံးတဘျီလၢကစၢ်ယွၤဟ့ၣ်လီၤအီၤဒီးမ့ၢ်လၢပှၤကညီဖိတဖၣ်ဘၣ်တၢ်မၤ
နၢၤမၤဃၣ်အီၤလၢအဒုၣ်အဒါတလၢၤပယီၤအဃိ,အလံာ်တဖၣ်လီၤမၢ်ကွံာ်၀ဲ,ဒီးစးထီၣ်လၢန့ၣ်လံၤလံၤ
ပဘၣ်တၢ်ဆိၣ်ဃီၣ်ဒီးပဘၣ်ဖှီၣ်ဘၣ်ယာ်ဒီးပလံာ်ပလဲၢ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်.နာ်သက့ပ၀ံတဲဘၣ်ပှၤလၢကိၤလၤ
၀ါကဟဲဆှၢန့ၢ်က့ၤဒံးပလံာ်တဘျီလီၤ.ပှၤသးပှၢ်တဂၤလၢအသံကွၢ်သရၣ်၀ံန့ၣ်,အခါဖဲန့ၣ်အနံၣ်အိၣ်၉၀
လံလီၤ.ဒ်န့ၣ်အသိးသရၣ်၀ံးဂုာ်ကျဲးစၢးမၤကဲထီၣ်ကဒီးန့ၢ်က့ၤပှၤကညီအလံာ်ဖဲလါဖ့ြဘူးအါရံၤ၁၈၃၂
နံၣ်အခါန့ၣ်လီၤ.

ကစၢ်မီလ့အတၢ်သိၣ်တၢ်သီအခီၣ်ထံးမ့ၢ်၀ဲ,
၁.ဒ်သိးပှၤကညီကအိၣ်ဃူအိၣ်ဖိးက့ၤဒ်လၢပျၢၤအသိး ဒီးသုတဆဲဆူၣ်မၤဘၢလၢၤတဂ့ၤ

၂.စီၤအီလယၣ်ဆှၢကမၣ်ပှၤဒ်သိးပကဘါဃိၣ်ဧိၤ၀ၣ်ဧိၤလီၤမ်ပသုတလူၤထွဲစီၤအီလယၣ်အခံတဂ့ၤ

၃.ဘၣ်ဘူၤက့ၤမိၢ်လုၢ်ပၢ်လၢ်,ဘၣ်အီၣ်က့ၤဘှး ဒီးဘၣ်ဘုၢ်တၢ်ပာ်တၢ်

၄.ဘၣ်က့ၤနာ်က့ၤကစၢ်ယွၤလၢအတ့လီၤတၢ်တဂၤ

၅.ဘၣ်ကွၢ်လၢ်က့ၤလံာ်ထူလံာ်စ့အကျဲလၢပုၢ်ဒ့၀ါကဟဲဆှၢက့ၤအီၤ

၆.ပှၤကဟဲကဒီးလၢခံတဂၤဒီးကခီၣ်တၢ်ဘူၣ်ချုးလိာ်အခံတုၤဒၣ်လဲာ်အဖိအလံၤတဖၣ်အသူၣ်ကဟးဂီၤအ
သးကဟးဂီၤလီၤ.

၇.ပှၤလၢခံကတၢၢ်န့ၣ်ကဟဲဒိးကသ့ၣ်၀ါကဆီ၀ါလီၤ.
တုၤကီၤလၤ၀ါဟဲဒီးစိာ်ခုာ်လံာ်ထူလံာ်စ့ဒီးပှၤကညီတဖၣ်လၢအတိၢ်နီၣ်ဒီးကွၢ်လၢ်ယွၤအကျဲဒ်သူၣ်က့သးပှၢ်
တဖၣ်မၤလိာ်တ့ၢ်၀ဲအသိးန့ၣ်,ဘူၣ်က့ၤဘါက့ၤယွၤဂီၢ်မုၢ်လီၤ.ဘၣ်ဆၣ်ဒီးအိၣ်တ့ၢ်ဒံး၀ဲဂီၢ်မုၢ်ဂီၢ်ပၤလၢအတနာ်
ဒံး၀ဲတဖၣ်လီၤ.အ၀ဲသ့ၣ်ကွၢ်လၢ်ဒံးဒၣ်တၢ်ဆူညါတခီလီၤ.အဂ့ၢ်ဒ်အံၤစံး၀ဲဒၣ်လၢလံစ့လၢကိၤလၤ၀ါဟဲဆှၢခဲ
အံၤန့ၣ်တမ့ၢ်ဒံးဘၣ်အလံာ်နီၢ်နီၢ်ဘၣ့်အဃိတနာ်၀ဲဘၣ်.လံာ်လၢအဟါမၢ်န့ၣ်ကဘၣ်ပၢၢ်ထီၣ်က့ၤဒံးတဘျီသ
ပှၢ်တၢၢ်လီၤ.မိၢ်ထံးတခီစံး၀ဲ,-

လံာ်(ဆီမံၤ၀ဲး)မ့မ့ၢ်ပၢ်ထံးတခီစံး၀ဲလံာ်(ထိၣ်ဂံာ်ဒံး)လီၤ.လံာ်တဖၣ်အံၤခဲအံၤလၢကီၢ်သထူၣ်အပူၤ
န့ၣ်ပှၤလဲၢ်ကဲဖိတဖၣ်ကွဲး၀ဲဒီးဖး၀ဲသ့မူာ်မူာ်နီၢ်နီၢ်လီၤ.

(ထုးထီၣ်ဟံးန့ၢ်အီၤလၢစီၤအီၣ်လးကွဲးပှၤကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ”လံာ်အပူၤ)

ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး : ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး

ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​အ​ဂ့ၢ်

ဖုဖါ​ဃဲ,​ ​ကိး​က့ၤ​ဝဲ​ ​ဖု​ပဲး​ဆၣ်,​ ​မံၤ​အ​ဂၤ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​န့ၣ်​ ​မ့ၢ်​ပှၤ​စှီၤ​ဖိ​ဒီး​အိၣ်ဖျဲၣ်​အ​လီၢ်​ဘုး​ဒီး​ဖၣ်​ပူၣ်​လၢ​ကီၢ်​မုၢ်​ြတီၤ​အ​ပူၤ​လီၤ.အ​ဝဲ​ဒၣ်​ဟဲ​မၤ​လိ​ဘၣ်​လိာ်​ဖဲ​ရွှ့ၣ်​ကၠံၢ်တ​စိၢ်​ဖိ​အ​ဃိ​ဖး​လံာ်​ဒီး​ကွဲး​လံာ်​တ​သ့​ဘၣ်​အ​ဝဲ​ဒၣ်​န့ၢ်​အ​မါ​ဖဲ​အ​ဒိၣ်​ထီၣ်​သီ​သီ​အ​ခါ​ဒီး​လၢ​အ​လီၢ်​ခံ​တ​စိၢ်​တ​လီၢ်​အ​မါ​ဒီး​အ​ဖိ​ဆံး​တ​ဂၤ​သံ​ဝဲ​လီၤ.အ​ဝဲ​ဒၣ်​မ့ၢ်​သ့ၣ်​ခိၣ်​တ​ဂၤ,​ဒီး​အ​က​ဆီ​သံ​ကွံာ်​စ့ၢ်​ကီး​ဝဲ​လီၤ.လၢ​တၢ်​သူၣ်​အုး​သး​အုး​ဖး​ဒိၣ်​အ​ပူၤ​အ​ဝဲ​ဒၣ်​လဲၤ​အိၣ်​လၢ​ပှၢ်​မုၢ်​​​​​​က​​​​​နၢ​​​​​​​​​​​​​​​ဒ်​သိး​အ​က​သ​န့ၤ​အ​သး​လၢ​ယွၤ​ဒီး​မၤဒ်​ယွၤ​အ​က​လုၢ်​ကထါ​အိၣ်​ဝဲ​အ​သိး​ဒီး​ကဲ​ထီၣ်​အံ​သံၣ်(ယ​သ့း)တ​ဂၤ​အ​ဂီၢ်​လီၤ.ဖဲ​အ​ကၠီး​သး​လၢ​အ​က​ကဲ​ထီၣ်​အံ​သံၣ်(ယ​သ့း)အ​ခါ​န့ၣ်,​ပှၤ​ထံၣ်​န့ၢ်​အီၤ​ဘူး​လၢ​အ​က​သံ​ဃၣ်​ဃၣ်​လၢ​အ​တ​အီၣ်​ဘၣ်​မ့ၤ​အ​ဃိ​လီၤ.မ့ၢ်​လၢ​ဘူး​ဒး​အ​တၢ်​ဘါ​ဒိၣ်​စိ​ဒိၣ်​က​မီၤ​အ​ဃိ,​ပှၤ​ထံ​ဖိ​ကီၢ်​ဖိ​တ​ဖၣ်​အါ​တ​က့ၢ်​ယူး​ယီၣ်​ပး​ကဲ​အံ​သံၣ် (ယ​သ့း)လၢ​အ​ကၠီး​တ​ရါ​တ​ဖၣ်​လီၤ.ဒ်​န့ၣ်​အ​သိး​ပှၤ​တ​နီၤ​နီၤ​စး​ထီၣ်​ယူး​ယီၣ်​ပး​ကဲ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​လီၤ.လၢ​ခံ​န့ၣ်​အ​ဝဲ​ဒၣ်​လဲၤ​အိၣ်​လၢ​က​စၢၢ်​အ​ဒီ​ခိၣ်​စီၤ​စုၤ​ ​၂၅​ ​မံး​လး​လၢ​ရွှ့ၣ်​ကၠံၢ်အ​မုၢ်​ထီၣ်​တ​ခီ​လီၤ.

​ဖဲ​တၢ်​လီၢ်​အ​ဝဲ​အံၤ​န့ၣ်​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​ဘှီ​ထီၣ်​သ​ရိၣ်​လၢ​အ​ဂီၢ်​ဒၣ်​ဝဲ​တ​ဖျၢၣ်,​ဖဲ​လၢ​လၢၢ်​ဖး​ဒိၣ်​တ​ဖျၢၣ်​အ​ဖီ​ခိၣ်​လၢ​အ​အိၣ်​လၢ​က​စၢၢ်​အ​ဒီ​ခိၣ်​န့ၣ်​လီၤ.အ​သ​ရိၣ်​အ​ထူၣ်​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​ဘၣ်​လၢၣ်​လီၤ​ဝဲ​လၢ​ဝၣ်​ဖး​ဒိၣ်​တ​ဖၣ်​လၢ​လၢၢ်​ဖး​ဒိၣ်​အ​က​ပၤ​လီၤ.ဖဲ​တၢ်​ကိၢ်​အ​က​တီၢ်​ဃု​လါ​န့ၣ်​ပှၤ​ဘၣ်​လဲၤ​ဒၢၣ်​ထံ​လၢ​ထံ​တၢၢ်​အ​ပူၤဖ​ဲြတီၤ​ပူၤလၢ​ပှၤ​အိ​အ​ဂီၢ်​,​ပှၤ​လုၢ်​အ​ဂီၢ်​ဒီး​ပှၤ​ဖီ​အီၣ်​ဖီ​အီ​အ​ဂီၢ်​လီၤ.ဒီ​သိး​ပှၤ​လဲၤ​ဆူ​သ​ရိၣ်​က​သ့​အ​ဂီၢ်​န့ၣ်​ပိာ်​ဝဲ​ဝၣ်​အ​တိၤ​ဒီး​စၢ​လီၤ​စဲၤ​ဝဲ​လၢ​ဂ့ၢ်​လၢ​တၢ်​ဖး​ဖီ​လၢ​လၢၢ်​ဖး​ဒိၣ်​အ​က​ပၤ​လီၤ.


ပ​က​လဲၤ​ဆူ​သ​ရိၣ်​အ​အိၣ်​န့ၣ်​မ့ၢ်​မး​တၢ်​ကီ​တၢ်​ခဲ​ဖး​ဒိၣ်​လၢ​ထံ​လၢ​နိ​ဒီး​တၢ်​လဲၤ​တၢ်​က့ၤ​အ​ကျဲ​တ​ညီ​ဘၣ်​အ​ဃိ​လီၤ.နာ်​သ​က့,​ပှၤ​လၢ​အ​လူၤ​အီၤ,​အ​ပျဲၢ်​တ​ဖၣ်​န့ၣ်,​လဲၤ​ဆူ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​အ​အိၣ်ဒ်​အါ​ထီၣ်​အါ​ထီၣ်,​တုၤ​ဒၣ်​လဲၣ်​ပ​ဒိၣ်​ပ​ပှၢ်​ပၢ​ထံ​ပၢ​ကီၢ်​လၢ​အ​ကွၢ်​ဟုၣ်​ကွၢ်​စူး​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​အ​တၢ်​ဖံး​တၢ်​မၤ​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​အသး​တ​မံ​ဘၣ်​ဒီး​ဘၣ်​ယိၣ်​ဝဲ​လၢ​တၢ်​ပူ​ထီၣ်​လီ​ထီၣ်​က​အိၣ်​ဘၣ်​ဖုး​န့ၣ်​လီၤ.လၢ​တၢ်​န့ၣ်​အ​ဃိ​တၢ်​ဟ့ၣ်​ကူၣ်​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​လၢ​အ​က​ဟဲ​က့ၤ​သုး​အ​လီၢ်​လၢ​က​စၢၢ်​ခိၣ်​ဆူ​ကီၢ်​ပၢၤ​ထံး​လီၤ.ဒ်​န့ၣ်​အ​သိး​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​န့ၢ်​ဟီၣ်​ခိၣ်​အိၣ်​က​လီ​ဖး​လဲၢ်​တ​က​ဝီၤ​လၢ​ကီၢ်​ပၢၤ​ထံး(ခဲ​အံၤ​ဖး​ဒိၣ်​ပျီ)အိၣ်​လၢ​ကီၢ်​ပ​ကိ​အ​ပူၤ​လၢ​​ဒိၣ်​ဟ့ၣ်​လီၤ​အီၤ​ဒီး​သုး​လီၤ​က့ၤ​ဝဲ​အ​တၢ်​အိၣ်​တၢ်​ဆိး​အ​လီၢ်​ဖဲ​န့ၣ်​ဒီးဒ်​အ​ခ့​အ​ပှၤ​ပိာ်​အ​ခံ​အါ​အါ​ဂီၢ်​ဂီၢ်​အ​သိး​န့ၣ်,​သူၣ်​ထီၣ်​ဝဲ​အ​သ​ဝီ​ဖး​ဒိၣ်​တ​ဖျၢၣ်,​ယုၢ်​ဝဲ​အ​မံၤ​လၢ​ဖး​ဒၣ်​ပျီ​သ​ဝီ​ဒီး​ဒုး​ကဲ​ထီၣ်​တၢ်​လီၢ်​တ​က​ဝီၤ​လၢ​စံာ်​လီၢ်​ပှဲၤ​လီၢ်​လၢ​အ​ကဲ​ထီၣ်​ပျီ​ဖး​လဲၢ်​တ​ဘ့ၣ်​န့ၣ်​လီၤ.


တုၤ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​ဟဲ​က့ၤ​လီၤ​အိၣ်​ဖဲ​ဖး​ဒိၣ်​ပျီ​ဒီး​ဒိး​န့ၢ်​ဘၣ်​အ​သး​သီ​ဒီး​ကိး​န့ၢ်​အ​မဲ​ရ​ကၤ​ဘျၢ​ထံ​အ​မံး​ရှၢၣ်​န​ရံၣ်​ဒီး​

ဃ့​ဒိး​ဘျၢ​အ​သး​လၢ​ထံဒ်​သိး​က​ကဲ​ထီၣ်​ဘၣ်​ခ​ရံာ်​ဖိ​အ​ဂီၢ်​န့ၣ်​လီၤ.တ​ကီၢ်​ခါ​အ​ဝဲ​ဒၣ်​ဒီး​အ​ပျဲၢ်​လၢ​အ​ပိာ်​အ​ခံ​​၂​ဝ​ဝ​ ​ဂၤ​ဃၣ်​ဃၣ်​န့ၣ်​ဘၣ်​တၢ်​ဒိၣ​ဘျၢ​အီၤ​လၢ​ထံ​လီၤ.တၢ်​မၤ​ညီ​နုၢ်​အ​သး​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​သး​ပှၢ်​အ​ခိၣ်​တ​ဂၤ​န့ၣ်​တုၤ​မ့ၢ်​အ​ကဲ​ထီၣ်​ပှၤ​ခ​ရံာ်​ဖိ​န့ၣ်​အ​ဖိ​အ​လံၤ​အ​ပျဲၢ်တ​ဖၣ်​န့ၣ်​တ​က​နၣ်​ဃုာ်​လၢၤ​အီၤ​ဘၣ်.နၣ်​သ​က့​တၢ်​တ​မၤ​အ​သး​ဒီး​
ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်ဒ်​န့ၣ်​​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ဘၣ်.အခိၣ်နလိာ်ပှၤနၣ်န့ၢ်အီၤဒီးပိာ်ထီၣ်အခံအါထီၣ်ဝဲတခီလီၤ.ဖုဆၣ်ယ့ၣ်လဲၤထီၣ်
ဆူဝ့ၢ်တကူၣ်,ပသံၣ်,ဟီတကးဒီးသၣ်ယၣ်ဝတံၣ်ဒီးပှၤလၢအပိာ်အခံဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်ဝဲလၢတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်
အ​ပူၤပှီၢ်ပှီၢ်လီၤ.ပှၤအဖုအဂီၢ်သ့ၣ််တဖၣ်ဟဲဆူအအိၣ်ဒီးလၢအဝဲဒၣ်အတၢ်စံးကတိၤအသဟီၣ်န့ၣ်ထုးန့ၢ်ပှၤ
တဖၣ်​န့ၣ်အသးညီကဒၣ်အဃိ,ပှၤလၢအပိာ်ထီၣ်အခ့အကယၤဒီးအကထိဒီးအကထိတဖၣ်အၢၣ်လီၤအီ
လီၤဒီးတူၢ်လိာ်ခရံာ်အမံၤဒီးဒိးဘျၢအသးလၢထံဒီး​ကဲထီၣ်ခရံာ်ဖိအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိတဖၣ်လီၤ.တုၤ​မ့ၢ်​ပှၤ​က​ညီ​ကဲ​ထီၣ်​က့ၤ​ခ​ရံာ်​ဖိ​အ​ပျဲ​အ​ဘီၣ်​အါ​အါ​ဂီၢ်​ဂီၢ်​ဒီး​ဖျါ​ဝဲ​လၢ​အ​က​ဟု​အ​က​ညီၢ်​အိၣ်​ဖး​ဒိၣ်​လီၤ.

​ဖု​ဆၣ်ယ့ၣ်​အ​နီၢ်​က​စၢ်​ဒၣ်​ဝဲ​စံး​ဝဲ​လၢ​သါ​ဂုာ်​ကျဲး​စၢး​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​က​အိၣ်​ဃူ​အိၣ်​ဖိး​အ​ဂီၢ်ဒ်​သိး​ပှၤ​စိာ်​ခ​ရံာ်​အ​တၢ်​သး​ခု​က​စီၣ်​တ​ဖၣ်​က​ဒိး​န့ၢ်​ဘၣ်​တၢ်​ဆၢ​ဂ့ၤ​က​တီၢ်​ဘၣ်​လၢ​အ​က​စံာ်​တဲၤ​တဲ​လီၤ​ခရံာ်​အ​တၢ်​အုၣ်​က့ၤ​ခီၣ်​က့ၤ​အ​ဂ့ၢ်​အ​ဂီၢ်​န့ၣ်​လီၤ.တကီၢ်​ခါ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​ထၢ​ဖှိၣ်​စ့​လၢ​အ​ဖိ​အ​လံၤ​သ့ၣ်​တ​ဖၣ်​အ​ကျါ​အါ​အါ​ဂီၢ်​ဂီၢ်​ဒီး​ဘှီ​ထီၣ်​ဝဲ​ဟံၣ်​ဖး​ဒိၣ်​တ​ဘျုး​ဖျၢၣ်​လၢ​တၢ်​လီၢ်​အါ​ပူၤ​လီၤ.ဟံၣ်​ဖး​ဒိၣ်​တ​ဖၣ်​အံၤ​မ့ၢ်​လၢ​မ​နုၤ​အ​ဂီၢ်​လဲၣ်​န့ၣ်​မ့ၢ်​တၢ်​သး​ဒ့​ဒီ​လၢ​ပှၤ​အါ​ဂၤ​အ​ဂီၢ်​လီၤ.ဟံၣ်​တ​ဖၣ်​အံၤ​ဒိၣ်​ဒီး​အါ​ကဲာ်​ဆိး​လၢ​တၢ်​မၤ​ခ​ရံာ်​အ​တၢ်​သး​ခု​က​စီၣ်​အ​ဂီၢ်​လီၤ.ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​အ​နီၢ်​က​စၢ်​ဒၣ်​ဝဲ​စံး​လၢ​ဟံၣ်​တ​ဖၣ်​အံၤ​မ့ၢ်​လၢ​ပှၤ​က​အိၣ်​ဖှိၣ်​ဘါ​သ​ကိး​ယွၤ​လၢ​အ​ပူၤ​လီၤ.ပှၤ​တ​နီၤ​နီၤ​စံး​ဝဲ​လၢ​အ​မ့ၢ်​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​အ​ရူ​ဒီး​အ​နူၢ်​အ​စီၤ​ဖဲ​က​စၢ်​က​ပာ်​ထီၣ်​အီၤ​လၢ​အ​က​ကဲ​ပှၤ​က​ညီ​အ(မ့ၤ​ရှံ​အၤ)ပှၤ​အုၣ်​က့ၤ​ခီၣ်​က့ၤ​တၢ်​တ​ဂၤ​အ​ခါ​န့ၣ်​လီၤ.အ​ဂ့ၢ်ဒ်​အံၤ​ပှၤ​ညီ​တ​ဖၣ်​အံၤ​အ​သး​တီ​ဒီး​ပှၤ​အဲ​က​လံး​ဖိ​အ​တၢ်​ပၢ​တၢ်​ြပး​နာ်​သ​က့,​နၣ်​ဝဲ​ဒၣ်​လၢ​ယွၤ​သ့​တၢ်​လၢာ်​တ​ဂၤ​အံၤ​က​ပာ်​ထီၣ်ဒ်​ပှၤ​က​ညီ​တ​ဘျီ​လၢ​အ​က​ဒိၣ်​စိ​ဒိၣ်​က​မီၤ​လၢ​ပ​က​လုာ်​ဂၤ​အ​ဖီ​ခိၣ်​လီၤ.


​ဖဲ​တ​ဘျုး​နံၣ်​ပူၤ​ကွံာ်​အ​လီၢ်​ခံ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​န့ၢ်​အ​မါ​​ဒီး​အ​သူး​အ​သ့ၣ်​ဆံး​လီၤ​စှၤ​လီၤ​ဒီး​အ​တၢ်​စံး​က​တိၤ​တ​ဖၣ်​တၢ်​တ​ပး​ကဲ​လၢၤဒ်​လၢ​ညါ​အ​သိး​ဘၣ်.အ​ဂ​့ၢ်ဒ်​အံၤ​ပှၤ​က​ညီ​တ​နီၤ​နီၤ​လၢ​အ​တ​ကဲဒ်​ဘၣ်​ခ​ရံာ်​ဖိ​ဘၣ်​န့ၣ်​အတၢ်​စူၢ်​တၢ်​နၣ်​လီၤ​ဂာ်​ဘူး​ဒး​ဘၢ်​သၣ်​တ​စဲး​စဲး​ဒီး​ယူး​ယီၣ်​ပး​ကဲ​ပှၤ​လၢ​အ​တ​န့ၢ်​ဘၣ်​အ​မါ​ဒီး​အိၣ်​သ​ဘျ့​ထဲ​တ​ဂၤ​ဃီ​ဒီး​ကၠီး​အ​သး​လၢ​တ​ရါ​အ​ဂၤ​ဒိၣ်​န့ၢ်ဒ်​ပှၤ​န့ၢ်​မါ​ထီၣ်​ဖိတ​ဖၣ်​လီၤ.ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​ဆၢ​မုၢ်​လၢ်​ဝဲ​လၢ​သါ​က​ဒိး​န့ၢ်​ဘၣ်​ဖိ​ပိၣ်​ခွါ​တ​ဂၤ​လၢ​အ​က​ကဲ​တၢ်​လၤ​က​ပီၤ​လၢ​သါ​ဂီၢ်​ဒီး​က​ကဲ​ခိၣ်​နၢ်လ​​ၢ​​သါ​​​​​​​​​​​​လီၢ်ဖဲ​အ​ဒိၣ်​ထီၣ်​အ​ခါ​န့ၣ်​လီၤ.ဘၣ်​ဆၣ်​တုၤ​မ့ၢ်​အ​မါ​ဒၢ​ဒီး​အိၣ်​ဖျဲၣ်​ထီၣ်​အ​ဖိ​န့ၣ်​မ့ၢ်​ဝဲ​လၢ​ပိာ်​မုၣ်​ဖိ​တ​ခီ​လီၤ.ဒီး​စး​ထီၣ်​လၢ​န့ၣ်​အ​ဖိ​အ​လံၤ​အ​ပျဲၢ်​သ့ၣ်​တ​ဖၣ်​အ​တၢ်​ယူး​ယီၣ်​အ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​န့ၣ်​ဆံး​လီၤ​စှၤ​လီၤ​ဝဲ​ပှီၢ်​ပှီၢ်​လီၤ.ထဲ​န့ၣ်​တ​ကး​ဘၣ်,​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​အ​သး​ဟး​ဂီၤ​လၢ​ပှၤ​တ​ယူး​ယီၣ်​ပး​ကဲ​လၢၤ​အီၤ​အါ​အါ​ဘၣ်​မ့ၢ်​တ​မံၤ,​​အ​ဒ့ၣ်​အ​က​မၢ်​ထီၣ်​လၢ​အ​တၢ်​ကူၣ်​ဖံး​ကူၣ်​မၤ​တၢ်ဒ်​အံၤဒ်​နုၤ​အ​ဃိ​မ့,်​တ​မံၤ,​ဖဲ​အ​လိၤ​ကိၢ်​ခိၣ်​ဆါ​အ​ခါ​န့ၣ်​ဟး​ထီၣ်​လၢအလီၢ်​မံ​ပူၤ​က​စု​ဒု​ဒီး​ပှၤ​တ​သ့ၣ်​ညါ​ဘၣ်​ဝဲ​ဘၣ်.ဒီး​တုၤ​ပှၤ​ကွၢ်​ဃု​ဆူ​အံၤ​ဆူ​န့ၣ်​ဒီး​ပှၤ​ထံၣ်​န့ၣ်​အ​စိၣ်​အိၣ်​လၢထံ​ပူၤ​ဒီး​ပှၤ​တ​နီၤ​နီၤ​ဆိ​က​မိၣ်​ဝဲ​လၢ​မ့ၢ်​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​စံာ်​လီၤ​သံ​အ​သး​ဆူ​ထံ​ပူၤ​လီၤ.အ​ဖိ​အ​လံၤ​တ​နီၤ​နီၤ​ဆိ​က​မိၣ်​ဝဲ​လၢ​မ့ၢ်​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​သံ​အ​သီ​လွံၢ်​ဆံ​အ​လီၢ်​ခံ​က​မူ​ထီၣ်​က့ၤ​ဒီး​ကွၢ်​လၢ်​ဝဲ​အ​တၢ်​က​မူထီၣ်​က့ၤ​ဘၣ်​ဆၣ်​ယံာ်​ထီၣ်​ယံာ်​ထီၣ်​ဒီး​အ​တၢ်​တ​မူ​ထီၣ်​ဘၣ်​အ​ဃိ​အ​သး​ဟး​ဂီၤ​ကွံာ်​ဝဲ​ဒီး​ယိး​ကဒါ​ဘီ​က့ၤ​လၢ​အ​တၢ်​စူၢ်​တၢ်​နၣ်​ခ​ရံာ်​ဒီး​ကဲ​ထီၣ်​က့ၤ​ပှၤ​မၤ​မိၢ်​လုၢ်​ပၢ်​လၢ်​အီၣ်​မုၢ်​အီၣ်​ဘှး​က့ၤဒ်​လၢ​ညါ​အ​သိး​လီၤ.


ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​မ့ၢ်​​ပှၤ​လၢ​အ​စူၢ်​က့ၤ​နာ်​က့ၤ​ခ​ရံာ်​နီၢ်​နီၢ်​တ​ဂၤ​လီၤ.အ​ဝဲ​ဒၣ်ဒ်​အ​မ့ၢ်​ပှၤ​အီၣ်​ဘှး​ဖိ​တ​ဂၤ​အ​သိး,​သ့ၣ်​ညါ​ဝဲ​လၢ​တၢ်​အီၣ်​ဘှး​အံၤ​တ​မ့ၢ်​ဘၣ်​တၢ်​ဂ့ၤ​ဘၣ်​ဒီး​ညိ​ကွံာ်​ဝဲဒ်​သိး​အ​က​ဃု​ယွၤ​အကျဲ​က​ပိၤ​လီၤ.တ​ချုး​အ​ဝဲ​ဒၣ်​ထံၣ်​လိာ်​ဒံး​အ​သး​လၢ​ခ​ရံာ်​ဖိ​အ​သ​ရၣ်​တ​မါ​ဘၣ်​န့ၣ်,​အ​ဝဲ​ထံၣ်​ဆိ​ဘူ​ဒး​ဘၢ်​သၣ်​အ​တၢ်​ဘူၣ်​တၢ်​ဘါ​နွံ​နံၣ်​ညါ​လီၤ.ဘၣ်​ဆၣ်​ဒီး​လၢ​ခံ​တူၢ်​လိာ်​ခ​ရံာ်​အ​တၢ်​သိၣ်​တၢ်​သိၣ်​တၢ်​သီ​အ​တၢ်​ဘူၣ်​တၢ်​ဘါ​ဒီး​ဒိး​ဘျၢ​အ​သး​ဒီး​ကဲ​ထီၣ်​ခ​ရံာ်​ဖိ​တ​ဂၤ​လၢ​ ​၁၈၉​ဝ​ ​နံၣ်​ ​လါ​မ့ၤ​ ​အ​ပူၤ​ဖဲ​သ​ဝီ​ဖး​ဒိၣ်​ပျီ​န့ၣ်​လီၤ.


တ​ချုး​အ​ကဲ​ထီၣ်​ဒံး​ဘၣ်​ခ​ရံာ်​ဖိ​န့ၣ်​အ​မံၤ​မ့ၢ်​ဝဲ​ဖု​ပဲး​ဆၣ်​လီၤ.တုၤ​အ​ဝဲ​ဒၣ်​ဒိး​ဘျၢ​က့ၤ​ထံ​ဝံၤ​ဒီး​စံး​ဝဲ​ဖု​ပဲး​ဆၣ်​သံ​လံ,​ဒီး​မူ​ထီၣ်​က့ၤ​ဝဲ​လၢ​ခ​ရံာ်အ​ပူၤ​အ​မံၤ​မ့ၢ်​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်,ဒ်​ပ​စံး​တၢ်​အ​သိး,​ဟု​သး​ဒီး​ထံ​လီၤ.အ​ခီ​ပ​ညီ​မ့ၢ်််​ဝဲ​သး​အ​တၢ်​အီၣ်​တၢ်​အီ​လီၤ.ဒ်​န့ၣ်​အ​သိး​စံး​ဝဲ​ဖု​ပဲး​ဆၣ်​ကဲ​မုၢ်​ကီၤ​လံၢ်​အ​ကုၢ်​န့ၣ်​မၤ​ဘၣ်​မုၢ်​ကီၤ​လံၢ်​အ​သး​မူာ်​မူာ်​နီၢ်​နီၢ်​လီၤ.ဒ်​န့ၣ်​အ​သိးဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​ကဲ​ယွၤ​အ​ဖိ​န့ၣ်​ဘၣ်​မၤ​ဘၣ်​ယွၤ​အ​သး​မူၢ်​မူၢ်​နီၢ်​နီၢ်​လီၤ.ဒ်​အ​မ့ၢ်​ပှၤ​စူၢ်​က့ၤ​နၣ်​က့ၤခရံာ်​နီၢ်​နီၢ်​တ​ဂၤ​အ​သိး​န့ၣ်​က​ယဲၢ်​မ့ၢ်​အ​ဝဲ​ဒၣ်​အ​ဖိ​အ​လံၤ​အ​ပျဲၢ်​တ​ဖၣ်​န့ၣ်​စူး​ဖှိၣ်​ရိ​ဖှိၣ်​ဝဲ​လၢ​တၢ်​လီၢ်​တ​ပူၤ​ဒီး​တ​ပူၤ,​ဒီးဒ်​သိး​အ​ဖိ​တ​ဖၣ်​က​အိၣ်​ဂၢၢ်​ဆိး​ကျၢၤ​လၢ​ခ​ရံာ်​အ​တၢ​အိၣ်​ဖှိၣ်​အ​ပူၤ​အ​ဂီၢ်​န့ၣ်​ဃု​ယွၤ​အ​ကျဲ​ဒီး​သ​န့ၤ​အ​သး​လၢ​အ​မဲ​ရ​ကၣ်​ဘျၢ​ထံ​အ​မံ​ရှ့ၣ်​န​ရံၣ်​သ​ရၣ်​သ​မါ​တ​ဘျုး​ဂၤဒ်​သိး​အ​တၢ်​က​ဆှၢ​အီၤ​လၢ​တၢ်​သိၣ်​ဂ့ၤ​သီ​ဘၣ်ဒီး​တၢ်​ဘူၣ်​ထူ​ဘါ​ယွၤ​ဂ့ၤ​ဂ့ၤ​ဘၣ်​ဘၣ်​အ​ဂီၢ်​လီၤ.နၣ်​သ​က့​တၢ်​ဖျါ​ဘၣ်​အီၤ​လၢ​အ​မဲ​ရ​ကၤ​ဘျၢ​ထံ​မံ​ရှ့ၣ်​န​ရံၣ်​တ​ရၣ်​သ​မါ​လၢ​အ​သ​န့ၤ​အ​သး​လၢ​အီၤ​တဖၣ်န့ၣ်မၤ​သ​ကိး​တၢ်​လၢ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​လၢ​အ​ဘၣ်​ဃး​ဒီး​နီၢ်​ခိ​ဖံး​ညၣ်​အ​တၢ်​သုး​တၢ်​ကျဲၤ​တ​က​ပၤ​န့ၣ်​တၢ်​မ့ၢ်​တၢ်​တီ​တ​အိၣ်​ဘၣ်​အ​ဃိ,​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​ထုး​ဖး​အ​သး​ဒီး​အ​မဲ​ရ​ကၤ​မံး​ရှ့ၣ်​န​ရံၣ်​ဒီး​ဃ့​ဝဲ​အဲ​ကလံး​အ​မံး​ရှ့ၣ်​န​ရံၣ်​သ​ရၣ်​မဲ​တၢၣ်​က​မၤ​သ​ကိး​တၢ်​ဒီး​အီၤ​လီၤ.ဒီး​ဖဲ​အ​မၤ​တ​ကိး​တၢ်​ဒီ​သ​ရၣ်​မဲ​တၢၣ်​အ​ခါ​အံၤ,​သ​ရၣ်​မဲ​တၢၣ်​ဟ့ၣ်​ကူၣ်​အီၤ​လၢ​က​ဘၣ်​ဒုး​အိၣ်​ထီၣ်​ပှၤ​က​ညီ​အ​စ့​တၢး​တ​ဖျၢၣ်ဒ်​သိး​ပှၤ​ကညီ​ထူ​စံာ်​ဖိ​တ​ဖၣ်​က​လိၢ်​န့ၢ်​စ့​လၢ​အ​အ့ၣ်​စှၤ​ကိာ်​ဖိ​ဒီး​က​ဖံး​အီၣ်​မၤ​အီၣ​်တၢ်​က​ဘီၣ်​ထီၣ်​ညီ​ထီၣ်​ဆူ​ညါ​တ​တီၤ​ဘၣ်​တ​တီၤ​အ​ဂီၢ်​လီၤ.ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​မၤ​ဝဲဒ်​သ​ရၣ်​မဲ​တၢၣ်​ဟ့ၣ်​ကူၣ်​အီၤ​အ​သိး​ဒီး​ဒုး​ကဲ​ထီၣ်​စ့​အ​တၢး​တ​ဖျၢၣ်​ဖဲ​ဝ့ၢ်​တ​ကူၣ်​အ​ပူၤ,​ဒီး​စ့​တၢး​အံၤ​အ​ခိၣ်​မ့ၢ်​သ​ရၣ်​မဲ​တၢၣ်​လီၤ.လၢ​ခံ​တ​ယံာ်​တ​မီၢ်​ဘၣ်​ဒီး​သ​ရၣ်​မဲ​တၢၣ်​လံာ်​အီၣ်​လီ​အီၣ်​အီၤ​ဒီး​အ​စ့​ဟါ​မၢ်​ကွံာ်​ခဲ​လၢာ်​ဒီး​အ​စ့​တၢး​လၢ​အ​ကိး​ဝဲ,​ခ့ၣ်​ရဲ​ဘဲး(Karen Bank)ဟး​ဂီၤ​ကွံာ်​ဝဲ​လီၤ.ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​ပှ့ၤ​န့ၢ်​စ့ၢ်​ကီး​ဟံၣ်​တ​ဖျၢၣ်​ဖဲ​ဝ့ၢ်​တ​ကူၣ်​ကူ​ကၠၣ်​လ့ၣ်​မ့ၣ်​အူ​ဘူၢ်​ဒၢ်​အ​သ​ရ့ၤ​မ့​တ​မ့ၢ်​အ​မဲာ်​ညါ​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​ဟး​သ​မှံၤ​တ​ဖၣ်​က​အိၣ်​ဘှံး​အိၣ်​သါ​ဒီး​မံ​အ​ဂီၢ်,​ဖဲ​အဟဲ​ဆူ​ဝ့ၢ်​တ​ကူၣ်​မ့ၢ်​ဂ့ၤ,​အ​ခီ​ဖျိ​ဝ့ၢ်​တ​ကူၣ်​မ့ၢ်​ဂ့ၤ​န့ၣ်​လီၤ.ဟံၣ်​တ​ဖျၢၣ်​အံၤ​ဟ့ၣ်​ဘၣ်​ဝဲ​အ​​ပှ့ၤ​ဃု​က​လး​ညါ​လီၤ.သ​ရၣ်​မဲ​တၢၣ်​ပီၣ်​လီၤ​ကွံာ်​ဟံၣ်​အံၤ​ဆူ​ကီၤ​လၤ​သူ​အ​စု​ပူၤ​ဒီး​ရှူ​ကွံာ်​စ့ၢ်​ကီး​လၢ​တၢ်​က​လီ​က​လီ​အ​ပူၤ​လီၤ.


​ပှၤ​က​ညီ​သ့ၣ်​တ​ဖၣ်​ဟ့ၣ်​လီၤ​အ​သး​ဒီး​အ​စု​လီၢ်​ခီၣ်​ခိၣ်​လၢာ်​လၢာ်​ဆ့​ဆ့​ဆူ​မံး​ရှၢၢ်​န​ရံၣ်​တ​ဖၣ်​အ​စု​ပူၤဒ်​သိး​အ​တၢ်​က​ပၢ​က​ဆှၢ​အီၤ​လၢ​တၢ်​သ့​တၢ်​ဘၣ်​အ​တၢ်​ဒိၣ်​ထီၣ်​ထီ​ထီၣ်​ဆူ​ညါ​တ​တီၤ​ဘၣ်​တ​တီၤ​အ​ဂီၢ်​လီၤ.ဘၣ်​ဆၣ်​ဒီး​တုၤ​မ့ၢ်​အ​ဝဲ​သ့ၣ်​ဖီၣ်​ထီၣ်​ပှၤ​က​ညီ​အ​စု​ဒီး​တၢ်​လ့​ပ​စီ​ဘၣ်​ထီၣ်​အီၤ​ဒီး​မံး​ရှၢၢ်​န​ရံၣ်​သ​ကိး​သ​ကိး​သး​ကါ​လိာ်​အ​သး​ဒီး​ဃု​တၢ်​အ့ၣ်​လိာ်​ဆိး​က့​လၢ​အ​ဖီ​ခိၣ်​သ​ကိး​သ​ကိး​ဒိး​အ​က​တၢၢ်​တ​ခီ​ကဲ​ထီၣ်​တၢ်​ဟး​ဂီၤ​ဒီး​တၢ်​လီၤ​ရၢၢ်​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​ဖိ​အ​ဂီၢ်​လီၤ.မံး​ရှၢၢ်​န​ရံၣ်​သ့ၣ်​တ​ဖၣ်​မ့​တ​သး​ကါ​လိာ်​အ​သး​ဒီး​မ့ၢ်​က​ဟု​က​ယာ်​ပှၤ​က​ညီ​န့ၣ်,​ပှၤ​က​ညီ​လၢ​ကီၢ်​ပ​ယီၤ​ပူၤ​အံၤ​က​ကဲ​ထီၣ်​တ့ၢ်​လံ​ပှၤ​ခ​ရံာ်​ဖိ​ခဲ​လၢာ်​ဒီး​က​ဒိၣ်​ထီၣ်​​ထီ​ထီၣ်​တ​မ့ၢ်​လၢ​က​အိၣ်​ဘၣ်​လၢ​ပှၤ​က​လုာ်​ဂၤ​အ​ဖီ​လာ်​ဒီး​အ​လီၢ်​ခံဒ်​အံၤ​အ​သိး​ဘၣ်.ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​လၢ​အ​သ​န့ၤ​အ​သး​လၢ​မံး​ရှၢၢ်​န​ရံၣ်​အ​ဃိ,​ဘၣ်​တၢ်​လီ​တၢ်​ဝ့ၤ​အီၤ​အါ​ဘီျ​လၢ​တၢ်​သုး​တၢ်​ကျဲၤ​နီၢ်​ခိ​အ​ဖံး​အ​ညၣ်​အ​ဂီၢ်​မ့ၢ်​ဂ့ၤ,​နီၢ်​သး​အ​ဂီၢ်​တ​ခီ​မ့ၢ်​ဂ့ၤ​တၢ်​ဒိၣ်​ထီၣ်​ထီ​ထီၣ်​တ​အိၣ်​ဘၣ်​ဒီး​အ​သး​ဟး​ဂီၤ​ဝဲ​ဖး​ဒိၣ်​လီၤ.အ​ဂ့ၢ်ဒ်​အံၤ​တၢ်​လၢ​အ​မၤ​တ့ၢ်​လံ​ဝဲ​ဒီး​မံ​ရှၢၢ်​န​ရံၣ်​တဖၣ်​န့ၣ်​တ​ကဲ​ထီၣ်​တၢ်​ဘျုး​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​ဖိ​အ​ဂီၢ်​နီ​တ​မံၤ​ဘၣ်,​အ​ခိၣ်​တ​လိာ်​ကဲ​ထီၣ်​တၢ်​လီၤ​ရၢၢ်​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​အ​ဂီၢ်​ဒီး​တၢ်​သူၣ်​ကိၢ်​သး​ဂီၤ​လၢ​အ​ဂီၢ်​ဒၣ်​ဝဲ​တ​​ခီ​လီၤ


တုၤနုၤ​တ​ဘျီ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​ထုး​ဖး​အ​သး​ဒီး​သ​ရၣ်​မဲ​တၢၣ်​ဒီး​တ​မၤ​သ​ကိး​တၢ်​ဒီ​ပှၤ​ထံ​ဂၤ​ကီၢ်​ဂၤ​ဖိ​ဘၣ်​ဒီး​မံး​ရှၢၢ်​န​ရံၣ်​သ့ၣ်​တ​ဖၣ်​ဘိၣ်.ဆိ​က​မိၣ်​ဝဲ​လၢ​ပှၤ​က​ညီ​သ​ကိး​ပှၤ​က​ညီ​လၢ​အ​ပၢ​အ​ဆှၢ​တၢ်​အိၣ်​ဖှိၣ်​မ့ၢ်​သ့​ဒီး​က​ဂ့ၤ​တ​က့ၢ်​အ​ဃိ,​မၤ​သ​ကိး​တၢ်​ဒီး​ပ​ဒိၣ်​အူ​အိၣ်ဒီး​က​သံၣ်​သ​ရၣ်​ဖိ​ခ့ၣ်​လၢ​အ​မ့ၢ်​ပှၤ​အီၣ်​ပ​ဒိၣ်​အ​ပ့ၣ်​စ့ၣ်​ခံ​ဂၤ​လိာ်​န့ၣ်​လီၤ.မၤ​သ​ကိး​တၢ်​လၢ​ပှၤ​ခံ​ဂၤ​အံၤ​အ​ဖၢ​မုၢ်​အ​ဒ့ၣ်​က​မၢ်​ထီၣ်​တ​နံၣ်​ဒီး​တ​နံၣ်​အါ​ထီၣ်​အါ​ထီၣ်​လီၤ.အ​ဂ့ၢ်ဒ်​အံၤ​ဖဲ​အ​ထုး​လီၤ​ဖး​အ​သး​ဒီး​သ​ရၣ်​ဝါ​မံး​ရှၢၣ်​န​ရံၣ်​သ့ၣ်​တ​ဖၣ်​အ​ခါ​န့ၣ်​ပှၤ​က​ညီ​လၢ​အပိာ်​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​အ​ခံ​တ​ဖၣ်​ဖှီၣ်​လီၤ​ယာ်လီၤ​လၢာ်​လံ​ဒီး​ဘၣ်​လိၢ်​န့ၢ်​ကီၤ​လၤ​သူ​ခၠံး​တံ​အ​စ့​လၢ​အ​က​မၤ,​တၢ်​ဖံး​တၢ်​မၤ​အ​ဂီၢ်​လီၤ.ဖဲ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​အ​ဒ့ၣ်​ဒိၣ်​က​မၢ်​ယူၤ​အ​ခါ​အံၤ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​ဘၣ်တၢ်​လိၤ​ကိၢ်​ခိၣ်​ဆါ​ဒီး​သံ​ဝဲ​ဖဲ​ဖး​ဒိၣ်​ပျီ​သ​ဝီ​န့ၣ်​လီၤ.ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​သံ​ဝံၤ​အ​လီၢ်​ခံ​ပ​ဒိၣ်​အူအီၣ်​ဒီ​က​သံ​သ​ရၣ်​ဖိ​ခ့ၣ်ကွၢ်​က့ၤ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​အ​တၢ်​ဖံး​တၢ်​မၤ​ဒီး​အ​ဖိ​အ​လံၤ​တ​ဖၣ်​လၢ​က​ယဲၢ်​မ့ၢ်​တၢ်​အိၣ်​ဖှိၣ်​အိၣ်​တ​ပူၤ​လၢ်​လၢ​န့ၣ်​လီၤ.


​တၢ်​မၤ​​က​ဒီး​အ​သး​လၢ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​အ​ခ့​အ​ပှၤ​တ​နီၤ​နီၤ​တ​ဘၣ်​က​ဒီး​အ​သး​လၢ​ပ​ဒိၣ်​အူ​အိၣ်​ဒီး​က​သံၣ်​သ​ရၣ်​ဖိ​ခ့ၣ်​ခံ​ဂၤ​လၢ​က​ပၢ​က​ဆှၢ​အီၤ​ဘၣ်.အ​ဃိ​ထုး​ဖး​အ​သး​ဒီး​ပှၤ​ခိၣ်​ပှၤ​နၢ်​ခံ​ဂၤ​အံၤ​ဝံၤ​ဒီး​လဲ​ဝဲ​ဆူ​က​သံၣ်​သ​ရၣ်​စီၤ​တၢၢ်​မ့ၣ်(ဖိ​မ့)အ​အိၣ်​ဒီး​ဃ့​က​ညး​အီၤ​လၢ​အ​က​ကွၢ်​က့ၤ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​တၢ်​ဖံး​တၢ်​မၤ​အ​ဖိ​အ​လံၤ​တ​ဖၣ်​လီၤ.စီၤ​တၢၢ်​မ့ၣ်ဒ်​အသး​ဆူၣ်​လၢအ​ပှၤ​က​လုာ်​က​ဒိၣ်​ထီၣ်​ထီ​ထီၣ်,က​အိၣ်​ဆူၣ်​အိၣ်​ရိ​အ​ဂီၢ်​အ​သိး,​ဖံး​ထီၣ်​ဖီၣ်​ထီၣ်​က့ၤ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​အ​တၢ်​ဖံး​တၢ်​မၤ​ဒီး​ကွၢ်​က့ၤ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​အ​ဖိ​အ​လံၤ​တ​ဖၣ်​တုၤ​အ​နီၢ်​က​စၢ်​သံ​ဝဲ​မုၢ်​တ​နံၤ​န့ၣ်​လီၤ.ဖဲ​စီၤ​တၢၢ်​မ့ၣ်​ကွၢ်​က့ၤတၢ်​အ​ခါ​န့ၣ်​တၢ်​ဃူ​တၢ်​ဖိး​အိၣ်​ဝဲ​ဂ့ၤ​မး​လီၤ.စီၤ​တၢၢ်​မ့ၣ်​သံ​ဝံၤ​အ​လီၢ်​ခံ​တ​နံၣ်​ဃီ​ဖဲ​ ​၁၉၃​ဝ​ ​နံၣ်​န့ၣ်​အ​ဖိ​ခွါ​ဝဲၢ်​ကိ​စီၤ​ကၠီ​န​စၢၣ်​တၢၢ်​မ့ၣ်​ကွၢ်​မၤ​က့ၤ​တၢ်​ဖံး​တၢ်​မၤ​လၢ​အ​ပၢ်​အ​လီၢ်​လီၤ.တၢ်​အိၣ်​ဖှိၣ်​လၢ​ဖု​ဆၣ်​ယ့ၣ်​အ​ခ့​အ​ပှၤ​အ​ကျါ​လၢ​အ​ကဲ​ထီၣ်​ခ​ရံာ်​ဖိ​န့ၣ်​ဖဲ​န့ၣ်​အ​ခါ​အိၣ်​ဝဲ​လၢ​အ​က​လး,​ဒီး​အ​ကၠိ​လၢ​ဖိ​သၣ်​က​မၤ​လိ​တၢ်​အ​ဂီၢ်​လၢ​အဲ​က​လံး​ကျိာ်​အိၣ်​ဝဲ​တုၤ​လၢ​နွံ​တီၤ​တ​ဖျၢၣ်​ဖဲ​ဖး​ဒိၣ်​ပျီ​န့ၣ်​လီၤ.


(ထုး​ထီၣ်​ဟံး​န့ၢ်​အီၤ​လၢ​စီၤ​အီၣ်​လး​ကွဲး“​ပှၤ​က​ညီ​အ​တၢ်​စံၣ်​စိၤ​တဲ​စိၤ”​လံာ်​အ​ပူၤ)
ပှၤတီၣ်ထီၣ်တၢ်ကွဲး : ဖံအဲမၣ်မုၣ်ရံး

ဖးတၢ်ကွဲးအသီခီဖျိအံမ့

နမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးဖးတၢ်ကွဲးအသီဖၢနုာ်လီၤနအံမ့လၢလာ်အံၤ:

ကညီဒီကလုာ်နီၢ်တယၢ်

Ayar Font

ပ​ယီၤ​လံာ်​နံၣ်​လံာ်​လါ

ယေန့သည် ြဖစ်​သည်​။​

တၢ်ကွဲးခိၣ်တီတဖၣ်

နီၢ်ဂံၢ်ရဲၣ်တဖၣ်

နုာ်လီၤကဲကရၢဖိ

တ​မှံၤ​ထံ​ကီၢ်​တ​ဖၣ်

free counters

ပှၤဟဲကွၢ်ခဲလၢာ်

Copyright ©All Rights Reserved: ​ဖံ​ဖံ​အဲ​မၣ် ပှာ်ယဲၤသန့တဘ့ၣ်အံၤဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤဖဲ ၁၄.၀၂.၂၀၁၁ လၢစီၤကွဲၤကညီ.