ပယီၤပဒိၣ်အတၢ်ဒုးရဲၣ်ကျဲၤမုၢ်မဆါတနံၤအံၤလၢကညီဖိအဖီခိၣ်
ဖုဂၢၢ်ကျၢၤ
အဲၣ်ဒိး၀ဲလၢကညီဖိဒီးကလုာ်ဒူၣ်ဖိအဂၤခဲလၢာ်လၢထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤအံၤကဘၣ်အိၣ်လၢအဖီလာ်ခဲလၢာ်ဒီးဒ်အ၀ဲ
သ့ၣ်လိၣ်ဘၣ်၀ဲအသိး ကဘၣ်ဒိကနၣ်လူၤပိာ်ထွဲမၤထွဲ၀ဲ ဒ်အတၢ်လိၣ်ဘၣ်အသိးခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.ဒီးဒ်သိးမၤလၢ
ပှဲၤ၀ဲအတၢ်လိၣ်ဘၣ်သးလီတဖၣ်ကန့ၢ်အဂီၢ်ပာ်လီၤ၀ဲတၢ်ဒုးရဲၣ်ကျဲၤကျဲ လၢကညီဖိဒီးကလုာ်ဒူၣ်အဂၤလၢထံ
လီၢ်ကီၢ်ပူၤတဖၣ်အဖီခိၣ်ကလုာ်ကလုာ်တခါ၀ံၤတခါ တပတီၢ်၀ံၤတပတီၢ်,တကမဲၤ၀ံၤတကမဲၤဒီး လၢတၢ်ဆၢ
ကတီၢ်တၢ်အိၣ်သးအဖီခိၣ်ဆီတလဲ၀ဲအတၢ်ဒုးရဲၣ်ကျဲၤအကျဲတဖၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်ဘၣ်ဃးတၢ်ကူၣ်တရံးကျဲခူသူၣ်သ့ၣ်
တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပကကွၢ်ဖဲ ၁၉၈၉ တုၤ ၁၉၉၅ ထီၣ်ဒုးပှၤလၢတၢ်စုက၀ဲၤဆူၣ်ဆူၣ်ကိၤကိၤပၢၢ်တုၤလၢ သူ၀ဲကဘီယူၤဒုးသုးအါအါဂီၢ်ဂီၢ် အသုးမုၢ်သံၣ်ဘိလၢဟီၣ်ခိၣ်မဲာ်ဖံးခိၣ် တဖၣ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်ဒီး သူ ၀ဲစုက၀ဲဒိၣ် တဖၣ်လၢအမ့ၢ် ၈၁/၈၂ MM /၁၀၀/၁၂၀ MM /၇၅/၇၆ ဒီး ၁၅၀MM တဖၣ် အါအါဂီၢ်ဂီၢ် အမဲာ်ညါ သူဃုာ်၀ဲတၢ်ဆဲးတၢ်လၤကျိာ်လံာ်လဲၢ်,တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါတၢ်စူၢ်တၢ်နာ် ဃုာ်ဒီးသးသဟီၣ် သးဂ့ၢ်ပီညါတၢ်ဒုး တဖၣ်တဘျီဃီဒီးထီၣ်ဒုးမၤန့ၢ်ကွံာ်၀ဲကညီဒီကလုာ် စၢဖှိၣ် ကရၢ၀ဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်လၢအမ့ၢ်မၤနၢၤပျီန့ၣ်လီၤ.
ဒီပုၢ်၀ဲၢ်ပှၤဖးတၢ်ဖိ ဒီးပှၤဒိကနၣ်တၢ်ဖိခဲလၢာ်သ့ၣ်သုဧၢပ၀ဲဒၣ်ကညီကလုာ်အံၤပတမ့ၢ်ပှၤလၢအဲၣ်၀ဲတၢ်သဘံၣ်
သဘုၣ်ဖ့ဃၤ, တၢ်ပိၣ်အါတဲအါတၢ်အ့ၣ်လိာ်ဆိးက့,တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ, တၢ်တထူၣ်ဘးတလီသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ် မ့ၢ်ပှၤ
လၢအဲၣ်တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်,မၤကစၢ်အီၣ်ကစု,မၤစုဒုၣ်အီၣ်ကိာ်ပူၤဒီးအဲၣ်ဒိးအိၣ်ဃူအိၣ်ဖိးဒီးပှၤအဂၤတဖၣ်န့ၢ်လီၤ. ဒီးတမ့ၢ်ပှၤလၢ အတကါဒိၣ်တလၢလၢ်ကဲၣ်ဆိးတဖၣ်ဘၣ် မ့ၢ်ပှၤတဖၣ်လၢ အဲၣ်တၢ်တီၤပတီၢ်တုၤသိးထဲသိးဒီး
တအဲၣ်တၢ်ဒိၣ်ဆံးအါစှၤလၢကဒဲကဒဲအသိးအကျါဘၣ်, ဒီးတမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးပှၤတဖၣ်လၢ အဲၣ်ဒိးမၤနၢၤမၤပဲၤပှၤ
ဂုာ်ပှၤဂၤဒီးဒိၣ်စိလၢပှၤဂၤအဖီခိၣ်ဘၣ်,ကညီဖိကဒဲဒဲအဖီခိၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤလၢကလုာ်ဂၤအဖီ ခိၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤမ့ၢ်တၢ်ဒ်သိးသိး
လီၤ.ဘၣ်ဆၣ်ပယီၤပဒိၣ်လၢအဖီၣ်စှီၤတံၢ်ဃာ်၀ဲပယီၤကလုာ်ဒိၣ်စိသနူ တစိၤဘၣ်တစိၤတဖုဘၣ်တဖုတဖၣ်
မ့ၢ်ပှၤတဖၣ်လၢအတကါဒိၣ်၀ဲလၢတၢ်ကိးမံၤဒဲး အဲၣ်ဒိဒိၣ်စိ၀ဲဒၣ်လၢပ၀ဲဒၣ် ကညီကလုာ်အဖီခိၣ်ဒီးကလုာ်ဒူၣ်
လၢထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤတဖၣ်အဖီခိၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.ဒီးတၢ်ထူးတၢ်တီၤတၢ်အိၣ်တၢ်ယၢၤလၢအိၣ်လၢကညီကီၢ်ပူၤဒီး
ကလုာ်ဒူၣ်အဂုာ်အဂၤကီၢ်ပူၤတဖၣ်န့ၣ်အဲၣ်ဒိးဂုာ်န့ၢ်ပၢ၀ဲတဂၤ ဃီ ခဲလၢာ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
လီၤ.ဘၣ်ဆၣ်ပယီၤပဒိၣ်လၢအဖီၣ်စှီၤတံၢ်ဃာ်၀ဲပယီၤကလုာ်ဒိၣ်စိသနူ တစိၤဘၣ်တစိၤတဖုဘၣ်တဖုတဖၣ်
မ့ၢ်ပှၤတဖၣ်လၢအတကါဒိၣ်၀ဲလၢတၢ်ကိးမံၤဒဲး အဲၣ်ဒိဒိၣ်စိ၀ဲဒၣ်လၢပ၀ဲဒၣ် ကညီကလုာ်အဖီခိၣ်ဒီးကလုာ်ဒူၣ်
လၢထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤတဖၣ်အဖီခိၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.ဒီးတၢ်ထူးတၢ်တီၤတၢ်အိၣ်တၢ်ယၢၤလၢအိၣ်လၢကညီကီၢ်ပူၤဒီး
ကလုာ်ဒူၣ်အဂုာ်အဂၤကီၢ်ပူၤတဖၣ်န့ၣ်အဲၣ်ဒိးဂုာ်န့ၢ်ပၢ၀ဲတဂၤ ဃီ ခဲလၢာ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
အဲၣ်ဒိး၀ဲလၢကညီဖိဒီးကလုာ်ဒူၣ်ဖိအဂၤခဲလၢာ်လၢထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤအံၤကဘၣ်အိၣ်လၢအဖီလာ်ခဲလၢာ်ဒီးဒ်အ၀ဲ
သ့ၣ်လိၣ်ဘၣ်၀ဲအသိး ကဘၣ်ဒိကနၣ်လူၤပိာ်ထွဲမၤထွဲ၀ဲ ဒ်အတၢ်လိၣ်ဘၣ်အသိးခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.ဒီးဒ်သိးမၤလၢ
ပှဲၤ၀ဲအတၢ်လိၣ်ဘၣ်သးလီတဖၣ်ကန့ၢ်အဂီၢ်ပာ်လီၤ၀ဲတၢ်ဒုးရဲၣ်ကျဲၤကျဲ လၢကညီဖိဒီးကလုာ်ဒူၣ်အဂၤလၢထံ
လီၢ်ကီၢ်ပူၤတဖၣ်အဖီခိၣ်ကလုာ်ကလုာ်တခါ၀ံၤတခါ တပတီၢ်၀ံၤတပတီၢ်,တကမဲၤ၀ံၤတကမဲၤဒီး လၢတၢ်ဆၢ
ကတီၢ်တၢ်အိၣ်သးအဖီခိၣ်ဆီတလဲ၀ဲအတၢ်ဒုးရဲၣ်ကျဲၤအကျဲတဖၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်ဘၣ်ဃးတၢ်ကူၣ်တရံးကျဲခူသူၣ်သ့ၣ်
တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ်တၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးအကျဲတၢ်စုက၀ဲၤတၢ်ဒုးအကျဲတခီလ့ၤတက့ၤတဆီတလဲ၀ဲဘၣ်.အိၣ်ဒၣ်မၤဆူၣ်ထီၣ်
၀ဲတဘျီဘျီမၤစၢ်လီၤ၀ဲတဘျီဘျီလၢကမၤစၢၤ၀ဲတၢ်ဒုးခူသူၣ်တၢ်ကူၣ်တရံးခူသူၣ်ကျဲတဖၣ်ဂီၢ် ဒ်သိးအတၢ်ဒုးရဲၣ်
ကျဲၤအကျဲခူသူၣ်တဖၣ်မၤတၢ်ကသ့ဒီးမိၢ်လံၤမိၢ်ပှၢ်ကအိၣ်ဖျါထီၣ်လၢ အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
၀ဲတဘျီဘျီမၤစၢ်လီၤ၀ဲတဘျီဘျီလၢကမၤစၢၤ၀ဲတၢ်ဒုးခူသူၣ်တၢ်ကူၣ်တရံးခူသူၣ်ကျဲတဖၣ်ဂီၢ် ဒ်သိးအတၢ်ဒုးရဲၣ်
ကျဲၤအကျဲခူသူၣ်တဖၣ်မၤတၢ်ကသ့ဒီးမိၢ်လံၤမိၢ်ပှၢ်ကအိၣ်ဖျါထီၣ်လၢ အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
လၢအတၢ်ဒုးရဲၣ်ကျဲၤ တၢ်ကူၣ်တရံးကဲျစ့ၢ်ကီး အိၣ်၀ဲတဘျုးကလုာ် လၢအမ့ၢ်တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါတၢ်ဒုးကလုာ်ဂ့ၢ်၀ီ,
တၢ်ဒုးထူသနူတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ ကျိာ်လံာ်လဲၢ်တၢ်ဒုးသးသဟီၣ်,သးဂ့ၢ်ပီညါတၢ်ဒုး,မုၢ်ကျိၤ၀ဲၤကွာ်တၢ်ဒုးဒီးအဂုာ်
အဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.လၢအတၢ်ဒုးပှၤန့ၣ် သူ၀ဲတၢ်ဒုးရဲၣ်ကျဲၤတၢ်ကူၣ်တရံး အ ကျဲခူသူၣ်တဖၣ်အံၤခဲလၢာ် လၢအလီၢ်အကျဲဒီး တၢ်ဆၢကတီၢ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.လၢအတၢ်ဒုးပှၤန့ၣ် သူ၀ဲတၢ်ဒုးရဲၣ်ကျဲၤတၢ်ကူၣ်တရံး အ ကျဲခူသူၣ်တဖၣ်အံၤခဲလၢာ် လၢအလီၢ်အကျဲဒီး တၢ်ဆၢကတီၢ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢပ၀ဲကညီဖိအတၢ်ဂ့ၤတၢ်၀ါ တၢ်တူၢ်ခီၣ်ပာ်သးလၢအဂ့ၤဒီးဘၣ်လိာ်ဖိးမံဒီး
ကလုာ် ဂၤတဖၣ်န့ၣ်
အ၀ဲပာ်၀ဲဒ်အမ့ၢ် ပတၢ်ဂံၢ်စၢ်တခါစုာ်စုာ်ဒီးဒုးပှၤလၢတၢ်ဒုးကူၣ်တရံးပှၤအကျဲတခါ၀ံၤတခါ လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်
တၢ်အိၣ်သးအဖီခိၣ်ဒီး တဘျီဘျီ သူ၀ဲကိးခါဒဲး လၢတၢ်လီၢ်ကိးတီၤဒဲးဒီး
တဘျီဘျီသူ၀ဲ တခါခံခါဒီးတဘျီဘျီသူ၀ဲတနီၤပာ်ဃာ်မၤလီၤကဒုဃာ်၀ဲတနီၤ ထီဘိလၢ
ပမ့ၢ်ကွၢ်ထံ ပဲာ်ထံနီၤဖး အီၤ လီၤတံၢ်လီၤဆဲး န့ၣ်လီၤ.
ပကွၢ်က့ၤလၢပကီၢ်ရ့ၣ်မုာ်ြတီၤပူၤန့ၣ်လၢအတၢ်ထီၣ်ဒုးပှၤလၢတၢ်ဒုးတၢ်ယၤတၢ်စုက၀ဲၤတၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးအ
ကျဲတပယူာ်ဃီအပူၤသူ၀ဲတၢ်ဒုးရဲၣ်ကျဲၤတၢ်ကူၣ်တရံးခူသူၣ်အကျဲတဖၣ်ခဲလၢာ်ဒီးတဘျီ ဘျီမၤဆူၣ်၀ဲတခါမၤ
စၢ်၀ဲတခါတဘျီဘျီမၤလီၤကဒုဃာ်၀ဲဒီးတဘျီဘျီမၤဆူၣ်၀ဲကိးခါဒဲးအိၣ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပကကွၢ်ဖဲ ၁၉၈၉ တုၤ ၁၉၉၅ ထီၣ်ဒုးပှၤလၢတၢ်စုက၀ဲၤဆူၣ်ဆူၣ်ကိၤကိၤပၢၢ်တုၤလၢ သူ၀ဲကဘီယူၤဒုးသုးအါအါဂီၢ်ဂီၢ် အသုးမုၢ်သံၣ်ဘိလၢဟီၣ်ခိၣ်မဲာ်ဖံးခိၣ် တဖၣ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်ဒီး သူ ၀ဲစုက၀ဲဒိၣ် တဖၣ်လၢအမ့ၢ် ၈၁/၈၂ MM /၁၀၀/၁၂၀ MM /၇၅/၇၆ ဒီး ၁၅၀MM တဖၣ် အါအါဂီၢ်ဂီၢ် အမဲာ်ညါ သူဃုာ်၀ဲတၢ်ဆဲးတၢ်လၤကျိာ်လံာ်လဲၢ်,တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါတၢ်စူၢ်တၢ်နာ် ဃုာ်ဒီးသးသဟီၣ် သးဂ့ၢ်ပီညါတၢ်ဒုး တဖၣ်တဘျီဃီဒီးထီၣ်ဒုးမၤန့ၢ်ကွံာ်၀ဲကညီဒီကလုာ် စၢဖှိၣ် ကရၢ၀ဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်လၢအမ့ၢ်မၤနၢၤပျီန့ၣ်လီၤ.
လၢအတၢ်ဒုးရဲၣ်ကျဲၤတဖၣ်အံၤ ခဲအံၤတဆိကတီၢ် ြတူၣ်ကွံာ်ဝဲဒံးဘၣ်မၤဒံးဝဲတပယူၣ်ဃီအဖၢဒံးလီၤ.ခဲအံၤ
ဆၢကတီၢ်တခီ မၤဆူၣ်ထီၣ်အါထီၣ်ကဒီးဝဲလၢမုၢ်ကျိၤ ဝဲၤကွာ်တၢ်ဖံး တၢ်မၤ တၢ်ရဲၣ် တၢ်ကျဲၤ တၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤတကပၤန့ၣ်လီၤ.
ပထံၣ်နၢ်ဟူသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ ပျဲထီၣ်ဝဲအခီပနံၣ်တဖၣ်လၢအမ့ၢ်တၢ်တ့တၢ်ဘှီခီပနံၣ်တၢ်ထုးထီၣ်သ့ၣ်ပှၢတၢ်ထူး
တၢ်တီၤတၢ်အိၣ်ယၢၤအခီပနံၣ်ထုးထီၣ်ဟီၣ်လၣ်တၢ်ထူးတၢ်တီၤ တၢ်အိၣ်ယၢၤတဖၣ်အခီပနံၣ်ဒီးတၢ်သူၣ်တၢ်
ဖျးအခီပနံၣ်
တဖၣ်အပှၤလၢအမၤလဲၢ်အီၣ်ကီၢ် ထုးထီၣ်ကွံာ် တၢ်ထူးတၢ်တီၤ
လၢကလုာ်ဒူၣ်တဖၣ်ဒီးပဝဲကညီကလုာ် အဟီၣ်က၀ီၤပူၤတကးဘၣ် လၢတၢ်သူၣ်လီၤဘျၢလီၤတၢ်အဂီၢ် က
ဟံကွံာ်ပဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်စံာ်လီၢ်ပှဲၤလီၢ်,ကျီးကရၢၢ်လီၢ်,တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးအကလုာ်ကလုာ်အလီၢ် ဃုာ်ဒီး
ပ ဟံၣ်လီၢ်ဃီလီၢ်တဖၣ် န့ၣ်လီၤ.
အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤမၤတ့ၢ်လံ၀ဲကယီကယီလံလၢနံၣ်လၢအပူၤကွံာ်တဖၣ်ဒီးခဲအံၤဒီးဆူညါက
မၤဆူၣ်ထီၣ်၀ဲကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဒီပုၢ်၀ဲၢ်ပှၤဖးတၢ်ဖိခဲလၢာ်သ့ၣ်သုဧၢပယီၤပဒိၣ်လၢအကူၣ်တရံး
ပှၤလၢတၢ်ကူၣ်သ့အကျဲလၢသူ၀ဲခီပနံၣ်အပှၤမ့ၢ်ဂ့ၤ အကမျၢၢ်လၢအဘုၣ်ဃာ်၀ဲဒီးနာ်အီၣ်၀ဲတဖၣ်
မ့ၢ်ဂ့ၤလၢအတၢ်မၤလဲၢ်အီၣ်ကီၢ် တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤ တမ့ၢ်ကသူ၀ဲတၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်
တကးအကျဲဘၣ်
ကမၤ၀ဲလၢတၢ်ကူၣ်သ့အကျဲအိၣ်ဃုာ်ဒီးတၢ်တူၢ်လၢာ်ကျိၣ်စ့လၢအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဂီၢ်ဒ်အြကၢးဘၣ်၀ဲအသိး
တဆံးတ က့ၢ်လၢ ကကွဲန့ၢ်လွဲန့ၢ်တၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
လၢကမၤန့ၢ်၀ဲကပံာ်ဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲမ့ၢ်ဂ့ၤ,ဟီၣ်လာ်တၢ်ထူးတၢ်တီၤအိၣ်အလီၢ်ဒီးဟီၣ်က၀ီၤတဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ
ကန့ၢ်ဘၣ်၀ဲအဂီၢ်ကတူၢ်လၢာ်ကျိၣ်စ့လၢကပှ့ၤ၀ဲအဂီၢ်
ဒ်အြကၢး၀ဲအဘၣ်၀ဲအသိးဒီး
တဘျီတခီၣ်ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်ကတူၢ်လၢာ်၀ဲအါန့ၢ်ဒံးတၢ်မၤညီနုၢ်အသးဒၣ်လဲာ်ကအိၣ်၀ဲလီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်မ်ပသု တကဒံကဒါတဂ့ၤ, ပသုတဆါန့ၢ်အ၀ဲသ့ၣ်တဂ့ၤ
ပမ့ၢ်ဆါန့ၢ်အီၤန့ၣ် အ၀ဲသ့ၣ်က ဟံဃာ်ဟီၣ် က၀ီၤ တၢ် လီၢ် လၢပဆါန့ၢ်အီၤတဖၣ်ဒီး
ကစဲၤလီၤအဂံၢ် ကွဲနုာ်အါထီၣ်လိာ်အသး အါထီၣ်အါထီၣ် ယံာ်ထီၣ်တဘျီပ
တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ဟီၣ်ခိၣ်တဖၣ်ကလၢာ်န့ၢ်ပှၤကကဲထီၣ် အ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်ခဲလၢာ်
ဘျီကမၤထီၣ်တၢ် သူၣ် တၢ်ဖျးအလီၢ် အါအါဂီၢ်ဂီၢ်, ကမၤထီၣ်စဲးဖီကဟၣ်
ဖးဒိၣ်တဖၣ်အလီၢ်အကျဲကခူၣ်ထုးထီၣ်ကွံာ်တၢ်ထူးတၢ်တီၤတၢ်အိၣ်တၢ်ယၢၤတဖၣ် ခဲလၢာ်,ကမၤထီၣ်တၢ်ဘုၣ်
ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအလီၢ်အကျဲလဲၢ်လဲၢ်ထီထီ ဒီးပ၀ဲသ့ၣ်တခီပဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်တအိၣ် လၢာ်ပနီၢ်ကစၢ်တၢ်မၤလီၢ် တ
အိၣ်လၢာ်ဘၣ်အဃိပကဘၣ်ကဲထီၣ်ပှၤဒိးလဲမၤငါအီၣ်တၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်မၤပူၤလၢတမၤန့ၢ်ဒံးဘၣ်အဘူး
အလဲလၢပကပှ့ၤအီၣ်တၢ်အီၣ်အဂီၢ်လၢတလါအဂီၢ်,တနွံအဂီၢ်,တနံၤအဂီၢ်,တသီအဂီၢ်ဒီးဒံးအ၀ဲသ့ၣ်ကမၢပှၤ
ပဘၣ်မၤကတဲပှၤပဘၣ်ကနၣ်ဒီး ဖဲကပာ်ပှၤပကဘၣ်အိၣ်န့ၣ်လီၤ.
တဘျီအံၤပကဲထီၣ်အ၀ဲသ့ၣ်အကုၢ်အပှၤဒီးကမၤလီၤမၢ်ပှၤအဂီၢ်တၢ်ကီတၢ်ခဲတအိၣ်လၢၤလၢအ၀ဲသ့ၣ်အဂီၢ်နီ
တစဲးဘၣ်.ပထံၣ်ဘၣ်,နၢ်ဟူဘၣ်ဒီးသ့ၣ်ညါဘၣ်စ့ၢ်ကီးလၢပပှၤကလုာ်ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိလၢကီၢ်ရ့ၣ်မုာ်ြတီၤဟီၣ်
က၀ီၤပူၤအိၣ်လံ၀ဲတနီၤလၢဆါလီၤန့ၢ်၀ဲခီပနံၣ်ဟဲမၤတၢ်တဖၣ်လၢအတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်လၢအမ့ၢ်စံာ်,ကျီး,ကရၢၢ်
အိၣ်၀ဲဒၣ်ဒီးတနီၤအကျါတမ့ၢ်ဆါန့ၢ်၀ဲခီပနံၣ်ဒီးအပှၤဘၣ်သနာ်က့ဆါန့ၢ်၀ဲပှၤလၢတထံၣ်သ့ၣ်ညါ၀ဲဒၣ်အထံး
အလာ်ဘၣ်တဖၣ်လၢအိၣ်လၢတၢ်လီၢ်အယံာ်ခူတိာ်၀့ၢ်တိၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
က၀ီၤပူၤအိၣ်လံ၀ဲတနီၤလၢဆါလီၤန့ၢ်၀ဲခီပနံၣ်ဟဲမၤတၢ်တဖၣ်လၢအတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်လၢအမ့ၢ်စံာ်,ကျီး,ကရၢၢ်
အိၣ်၀ဲဒၣ်ဒီးတနီၤအကျါတမ့ၢ်ဆါန့ၢ်၀ဲခီပနံၣ်ဒီးအပှၤဘၣ်သနာ်က့ဆါန့ၢ်၀ဲပှၤလၢတထံၣ်သ့ၣ်ညါ၀ဲဒၣ်အထံး
အလာ်ဘၣ်တဖၣ်လၢအိၣ်လၢတၢ်လီၢ်အယံာ်ခူတိာ်၀့ၢ်တိၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
အ၀ဲအံၤမ့ၢ်တၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုးလီၤဘၣ်ယိၣ်ဒိၣ်မးလၢပ၀ဲကညီဖိလၢအအိၣ်လၢခိခိၣ်,ကစၢၢ်ကျါတၢ်လီၢ်တဖၣ်အ
ဂီၢ်ဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.ဒီပုၢ်၀ဲၢ်ပှၤဖးတၢ်ဖိခဲလၢာ်သ့ၣ်ဧၢပှၤလၢအဟဲနုာ်လၢပဟီၣ်က၀ီၤပူၤဒီးဃ့ပှ့ၤ၀ဲတၢ်လီၢ်တၢ်ပံာ်
ကျဲကဟီၣ်ခိၣ်တဖၣ်အံၤခီပနံၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ,ကမျၢၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ,မ့ၢ်ပှၤတဖၣ်လၢပယီၤပဒိၣ်ဃုထၢခၢၣ်စးအ၀ဲသ့ၣ်လၢကမၤ
န့ၢ်အ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.တနီၤအကျါမ့တမ့ၢ်ခီပနံၣ်အပှၤ,ပဒိၣ်အပှၤဒၣ်လဲာ်မ့ၢ်ပှၤတဖၣ်လၢတပူၤဒီးပ
ယီၤပဒိၣ်ဘၣ်ဒီးမၤတၢ် လၢတၢ်ကဲဘျုးပယီၤ ပဒိၣ်လၢ ကျဲ တ ဘိဘိန့ၣ်လီၤ.
အဃိဒီပုၢ်၀ဲၢ်ပှၤဖးတၢ်ဖိ/ပှၤဒိကနၣ်တၢ်ဖိခဲလၢာ်သ့ၣ်သုဧၢမ်ပသုတမ့ၢ်ပှၤတဖၣ်လၢအနာ်ညီတၢ်ဒီးဆါညီပဟီၣ်
ခိၣ်ကပံာ်,ပတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်တဂ့ၤမ့ၢ်ကဆါအီၤန့ၣ်ပကကွၢ်လၢ
ကလုာ် ဒၣ်၀ဲဒီး
ပကဃ့န့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးဟံးစုနဲၣ်ကျဲလၢပခိၣ်ပနၢ်တက့ၢ်မ့တမ့ၢ်ဘၣ်ဒီးပဟီၣ်ခိၣ်
ကကဲပှၤအ
ဟီၣ်ခိၣ်,ကီၢ်ကကဲပှၤအကီၢ်ဒီး ပတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိး တၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်အလီၢ်အကျဲကကဲပှၤအတၢ်
န့ၣ်လီၤ.
ဒီးပကကဲထီၣ်ဘၣ်ဖုးပှၤလၢအစုဟံခီၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤတအိၣ်လၢာ်ဘၣ်ဒီးကဲထီၣ်က့ၤဘၣ်ဖုးပယီၤပဒိၣ်အပှၤဒိး
လဲဖိဘၣ်ဖုး.မ်ပကအိၣ်ဒီးတၢ်စီၣ်မဲာ်စီၣ်နါဃုသ့ၣ်ညါပဒုၣ်ပဒါပယီၤပဒိၣ်
အတၢ် ကူၣ် တရံးပှၤ လၢကျဲအအၢအသီတဖၣ်ခဲလၢာ်ဒီး ဒီသဒၢပၢၢ်ဆၢ
ထီဒါသကိးဃူဃူတုၤလၢ ပပှၤက လုာ်ကညီ က
လုာ်တုၤက့ၤဆူတၢ်စံၣ်ညီၣ်ပၢသးခွဲးယာ်အလၢအပှဲၤတစုတက့ၢ်.
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
တၢ်ကွဲးထီရီၤတဖၣ်
ပယီၤပဒိၣ်တစိၤဘၣ်တစိၤအတၢ်လီတၢ်၀့ၤ
လၢ - ဖုဂၢၢ်ကျၢၤ
ပကွၢ်က့ၤလၢ၁၉၈၈နံၣ်ကၠိဖိဒီးထံဖိကီၢ်ဖိကမျၢၢ်ပှၤမၤတၢ်ဖိပှၤထူစံာ်ဖဲးခုးဖိတဖၣ်ဂဲၤပျုၢ်ထီၣ်ဒီးဃ့ထီၣ်ကိးထီၣ်
၀ဲဒံၣ်မိၣ်ကရ့ၣ်စံၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢကီၢ်ပယီၤဒီဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်လီꤦꤦꤦꤦꤦꤦꤦꤦꤦꤦꤦꤦꤦꤦꤦꤦၤ.ဒီးဃ့ထီၣ်ကိးထီၣ်၀ဲလၢမဆလပဒိၣ်ကဘၣ်
စံၣ်လီၤကွံာ်ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲပဒိၣ်အသီတဖုလၢကသူၣ်ထီၣ်ပၢတၢ်လၢဒံၣ်မိၣ်ကရ့ၣ်စံၣ်အကျဲသနူန့ၣ်လီၤ.အခီၣ်
ထံးန့ၣ်မဆလပဒိၣ်တဂၤနာ်၀ဲကၠိဖိဒီးထံဖိကီၢ်ဖိကမျၢၢ်အတၢ်ဃ့ထီၣ်ကိးထီၣ်ဘၣ်ကျဲးစၢး၀ဲဒ်သိးကမၤဘှ့ၣ်မၤ
ဘှီၣ်၀ဲကၠိဖိဒီးကမျၢၢ်တဖၣ်ဒီးမၢ၀ဲသမတစ့ၣ်လွ့ၣ်ဟံထီၣ်မူဒါလၢကီၢ်ခိၣ်ဒီးမၤဘှ့ၣ်မၤဘှီၣ်က့ၤကၠိဖိတဖၣ်ဒီးက
မျၢၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
တုၤသမတစ့ၣ်လွ့ၣ်ဟံထီၣ်မူဒါလံန့ၣ်စးထီၣ်မၤသံ၀ဲကၠိဖိဒီးကမျၢၢ်တဖၣ်အဃိတၢ်တထူၣ်ထီၣ်ကြတၢထီၣ်ရး
န့ၢ်ကဒီးအလီၢ်တက့ၢ်အဃိတၢ်မၢအစံၣ်လီၤကွံာ်ဒီးမၢ၀ဲဒီၣ်ကထၢၣ်မီၣ်မီၣ်လၢအအိၣ်ဟဲလၢကမျၢၢ်တဂၤဟံ
ထီၣ်ခိၣ်နၢ်အမူအဒါဒီးမၤဘှ့ၣ်မၤဘှီၣ်က့ၤ၀ဲကၠိဖိတဖၣ်ဒီးကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.ဘၣ်ဆၣ်ကၠိဖိတဖၣ်ဒီး
ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိသီခါပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ်တူၢ်လိာ်၀ဲဒီၣ်ကထၢၣ်မီၣ်မီၣ်အတၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲတသ့ဘၣ်ခီဖျိလၢတမၤ
၀ဲဒ်ကၠိဖိဒီးကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိအတၢ်လိၣ်ဘၣ်သးလီကဘၣ်မၤဟးဂီၤကွံာ်၀ဲ (မဆလ) အတၢ်ပၢတၢြပးကဲသနူဒီး
ဒုးအိၣ်ထီၣ်ခၢၣ်စးပဒိၣ်တဖုလၢကကတဲာ်ကတီၤတၢ်လၢတၢ်ကကွဲးက့ၤတၢ်ထံကီၢ်တၢ်ဘျၢသဲးစးခိၣ်သ့ၣ်ကသူၣ်
ထီၣ်၀ဲတၢ်ဘျၢခိၣ် သ့ၣ်လၢကသူၣ်ထီၣ်၀ဲဒံၣ်မိၣ်ကရ့ၣ်စံၣ်အတၢ်ပၢတၢ်ြပးကျဲသနူဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.
အဃိတၢ်ထုးလီၤကွံာ်ဒီၣ်ကထၢၣ်မီၣ်မီၣ်လၢကီၢ်ခိၣ်အလီၢ်၀ံၤဖဲ ၁၉၈၈ နံၣ် လါစဲးပထ့ဘၢၣ် န့ၣ်သုးကရူၢ်တ
ဖုလၢဘၣ်တၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲအီၤသုးခိၣ်ကျၢၢ်စီမီၣ်ဟံန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤခဲလၢာ်၀ံၤမၤသံမၤ၀ီ၀ဲက
မျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိကၠိဖိဃုာ်ဒီးတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါခိၣ်နၢ်ခိၣ်နၢ်သီခါတပွဲ၀ါဖံ၀ါတဖၣ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်ပၢၢ်တုၤလၢကၠိဖိကမျၢၢ်
အါအါဂီၢ်ဂီၢ်ဘၣ်စံၣ်ထီၣ်ကွံာ်တုၤဆူထံဆၢကီၢ်ဆၢတၢ်လီၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.လၢခံက့ၤဒီးသုးခိၣ်ကျၢၢ်စီမီၣ်
အံၤဒ်သိးကၠိဖိတဖၣ်ဒီးကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်အသူၣ်ကမံသးကမံဒီးအိၣ်ဘှ့ၣ်အိၣ်ဘှီၣ်က့ၤအဂီၢ်ဘိးဘၣ်ရၤ
လီၤ၀ဲဒၣ်လၢမၤဟးဂီၤကွံာ်၀ဲမဆလတၢ်ပၢတၢ်ြပးအတၢ်ဘျၢခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်၀ံၤကဟ့ၣ်၀ဲတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢတၢ်
ကဒုးအိၣ်ထီၣ်ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးပၣ်တံၣ်အါဖုတစိးကါ၀ဲပၣ်တံၣ်အါဖုကျဲသနူ၀ံၤ ၁၉၉၀ လါမ့ၤန့ၣ်ကမၤန့ၢ်၀ဲတၢ်
ဃုထၢအမူးန့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်ဃုထၢအမူးအံၤပၣ်တံၣ်လၢအနၢၤတၢ်တဖုဂ့ၤတဖုဂ့ၤန့ၣ်တၢ်ကဟ့ၣ်လီၤက့ၤ၀ဲထံကီၢ်တၢ်ပၢတၢ်ြပး
တၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢအစုပူၤဒ်သိးကကဲထီၣ်၀ဲကမျၢၢ်ပဒိၣ်အသီတဖုအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.ဒီးသုးခိၣ်ကျၢၢ်စီမီၣ်လၢအဒိး
ကိးလီၤအသးလၢသုးခိၣ်ကျၢၢ်စိရိၤတဂၤစံး၀ဲဒၣ်လၢသါဟ့ၣ်လီၤက့ၤထံကီၢ်တၢ်ပၢတၢ်ြပးတၢ်စိတၢ်ကမီၤဆူ
ပၣ်တံၣ်လၢအနၢၤတၢ်တဖၣ်မ့ၢ်၀ံၤတဘျီဃီန့ၣ်သါ၀ဲသါသုးတဖၣ်ဒ်သါမ့ၢ်သုးဖိအသိးသါကက့ၤအိၣ်က့ၤလၢ
သုးအဒဲထီအပူၤခဲလၢာ်ဒီးသါကမၤဘၣ်ဃးလၢၤသါသးဒီးထံကီၢ်အတၢ်ပၢတၢြပးတၢ်ဖံးတၢ်မၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်တုၤမ့ၢ် ၁၉၉၀ လါမ့ၤတၢ်ဃုထၢ၀ံၤ NLD ပၣ်တံၣ်လၢအဘၣ်တၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲအီၤလၢသုးခိၣ်ကျၢၢ်အီၣ်
ဆါအဖိမုၣ်ဒီၣ်အီၣ်ဆါစူၣ်ကၠံၣ်အံၤမၤနၢၤတၢ်တဘျီတဟ့ၣ်လီၤလၢၤထံကီၢ်တၢ်ပၢတၢြပးတၢ်စိတၢ်ကမီၤဆူထံ
ရူၢ်ကီၢ်သဲးပၣ်တံၣ်လၢအမၤနၢၤတၢ်တဖုအစုပူၤဘၣ်အမဲာ်ညါဖီၣ်၀ဲပၣ်တံၣ်အခိၣ်အနၢ်ပၣ်ဃုာ်ဒီးဒီၣ်အီၣ်ဆါစူၣ်
ကၠံၣ်ဒီးထၢနုာ်လီၤ၀ဲဆူဃိၣ်အံၤအပူၤတနီၤဃိၣ်လဲၢ်အတနီၤဒၣ်လဲာ်န့ၢ်လီၤ. ဒီးဖီၣ်တံၢ်စှီၤတံၢ်ဃာ်၀ဲထံကီၢ်အ တၢ်စိတၢ်ကမီၤခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.
လၢအတၢ်မၤတၢ်ဒ်သိးအံၤဒီးတတီဒီးအတၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤဘၣ်အဃိန့ၣ်ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိထံရူၢ်ကီၢ်သဲးပၣ်
တံၣ်ပှၤဂဲၤထံရူၢ်ကီၢ်သဲးဖိဃုာ်ဒီးထံဒိၣ်ကီၢ်လဲၢ်ထံဂၤကီၢ်ဂၤဃုာ်ဒီးဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢခဲလၢာ်န့ၣ်ပၣ်ဒ့ၣ်ပၣ်ကမၢ်,
သီၣ်၀ံသဲကလၤ,ဒုၣ်ဒွဲၣ်ပယွဲအီၤအါအါဂီၢ်ဂီၢ်အဃိလၢခံထုးကွံာ်၀ဲသုးခိၣ်ကျၢၢ်စိရိၤလၢထံခိၣ်ကီၢ်ခိၣ်အလီၢ်ဒုး
အိၣ်ဘှံးအိၣ်လီၤဘၢကွံာ်၀ဲဒီးသုးခိၣ်ကျၢၢ်သါရွှ့ၣ်ဟံထီၣ်ကဒီးမူဒါန့ၣ်လီၤ.ဒီးသုးခိၣ်ကျၢၢ်သါရွှ့ၣ်ဟံထီၣ်ကဒီး
မူဒါတကတီၢ်ဃီန့ၣ်မၤဃုာ်၀ဲတၢ်ကတိၤထံၣ်လိာ်စံးကတိၤတၢ်ဒီးကလုာ်ဒူၣ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်အခိၣ်အနၢ်တဘျီဃီ
လၢစံး၀ဲလၢကမၤတၢ်ပတုာ်တၢ်ခးဒီးမၤန့ၢ်တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဒီးကလုာ်ဒူၣ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်တဖၣ်စံးအီၤလၢကထံၣ်လိာအိၣ်သကိးအီၤလၢ NDF ကလုာ်ဒူၣ်စၢဖှိၣ်ကရၢ DAB
ဒံၣ်မိၣ်ကရ့ၣ်စံၣ်ကရၢစၢဖှိၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်တတူၢ်လိာ်၀ဲဘၣ်\မၢဒၣ်၀ဲပှၤလဲၤထံၣ်လိာ်သးဒီးအီၤတဒူၣ်လီၤဆီတဒူၣ်
လီၤဆီဒီးတုၤပှၤလဲၤထံၣ်လိာ်အီၤလံၣ်န့ၣ်လီန့ၢ် ကလ့ၤန့ၢ်၀ဲလၢကျဲအဘိဘိန့ၣ်လီၤ.အဃိကလုာ်ဒူၣ်ပၢၢ်ဆၢ
တၢ်ဖီၣ်တၢ်စုက၀ဲၤလၢလဲၤထံၣ်လိာ်စံးကတိၤတၢ်ဒီးအီၤခဲလၢာ်ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်တုၤမ့ၢ်လဲၤထံၣ်လိာ်အီၤ၀ံၤဒီးလဲၤ
မၤ၀ဲတၢ်ပတုာ်တၢ်ခးဒီးအီၤန့ၣ်လီၤ.
အ၀ဲသ့ၣ်မၤ၀ဲတၢ်ပတုာ်တၢ်ခး၀ံၤဒီးကလုာ်ဒူၣ်လၢပတုာ်တၢ်ခးဒီးအ၀ဲသ့ၣ်တဖၣ်ဃ့ထီၣ်၀ဲဒၣ်လၢကမၤတၢ်အိၣ်
ဖှိၣ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးတၢ်ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ကဃဲၣ်လီၤဘှါလီၤက့ၤထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢအကဲထီၣ်အသးအ
နံၣ်ယံာ်အလါယံာ်လံအံၤတခါအ၀ဲသ့ၣ်တဲ၀ဲဒၣ်လၢခဲအံၤသါ၀ဲသ့ၣ်အံၤသါတမ့ၢ်ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ကရၢကရိတ
ဖၣ်ဘၣ်ဒီးသါတမ့ၢ်ပှၤပၢထံပၢကီၢ်နီၢ်ကီၢ်ဘၣ်,သါမ့ၢ်သုးဒီးသါမ့ၢ်ဒၣ်ပှၤတဖၣ်လၢဟံဂၢၢ်ဖီၣ်ကျၢၤဃာ်ထံကီၢ်အ
တၢ်ပၢတၢြပးတၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢတစိၢ်တလီၢ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ.
အဃိဘၣ်ဃးထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်အံၤတဘၣ်စံးကတိၤဒီးသါဘၣ်သါမၤကလုာ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ်ဒီး
ကွဲးထံကီၢ်တၢ်ဘျၢသဲစးခိၣ်သ့ၣ်မ့ၢ်၀ံၤသါကမၤတၢ်ဃုထၢလၢကဃုထၢထီၣ်က့ၤထံကီၢ်ခိၣ်နၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဃုထၢမ့ၢ်၀ံၤပဒိၣ်မ့ၢ်ထီၣ်အသီတဖုလံန့ၣ်ကဟံထီၣ်က့ၤထံကီၢ်တၢ်ပၢတၢ်ြပး,တၢ်စိတၢ်ကမီၤဒီးအန့ၢ်တ
ဘျီသုကတိၤသကိးတဲသကိးက့ၤထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ဂ့ၢ်ကီဒီးပဒိၣ်ထီၣ်သီတဖုန့ၣ်တက့ၢ်. မ့မ့ၢ်ခဲအံၤပကအိၣ်
ဃူအိၣ်ဖိးသကိးဒီးမၤသကိးတၢ်ဂုာ်ထီၣ်ပသီထီၣ်လၢကီၢ် စဲၣ်ဘၣ်ထွဲ စုာ်စုာ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
ဒီးကလုာ်ဒူၣ်ဖီၣ်တၢ်စုက၀ဲၤလၢမၤတၢ်ပတုာ်တၢ်ခးဒီးအ၀ဲသ့ၣ်တဖၣ်ခီးကနၣ်၀ဲပဒိၣ်ထီၣ်သီတဖုအခိၣ်လၢက
တဲသကိးဃဲၣ်လီၤဘှါလီၤသကိး၀ဲထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢအမၤတ့ၢ်အသးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.ဒီးပှၤလၢအရဲၣ်
ကျဲၤ၀ဲတၢ်ပတုာ်တၢ်ခးဒီးကလုာ်ဒူၣ်တဖၣ်ဒီးမၤန့ၢ်တၢ်ဃူတၢ်ဖိးန့ၣ်မ့ၢ်၀ဝဲသုးခိၣ်ကျၢၢ်ခ့ၣ်ညိၣ်န့ၣ်လီၤ.ဒီးတၢ်
ကွဲး၀ဲထံကီၢ်တၢ်ဘျၢသဲစးခိၣ်သ့ၣ်က၀ံၤ၀ဲဘူးထီၣ်ဘူးထီၣ်ဒီးတၢ်ကမၤတၢ်ဃုထၢအဆၢကတီၢ်ဘူးထီၣ်ဘူးထီၣ်
စ့ၢ်ကီးအဃိပှၤလၢကမၤတၢ်အၢၣ်လီၤဒီးကလုာ်ဒူၣ်တဖၣ်အါတက့ၢ်မ့ၢ်၀ဲသုးခိၣ်ကျၢၢ်ခ့ၣ်ညိၣ်အဃိဖဲကွဲးတၢ်ဘျၢ
ခိၣ်သ့ၣ်အခါပာ်လီၤ၀ဲတၢ်ဘျၢတဖၣ်ထံၣ်၀ဲလၢဘျးလိာ်အသးဒီးသုးခိၣ်ကျၢၢ်ခ့ၣ်ညိၣ်အတၢ်မၤဃၣ်တၢ်အၢၣ်လီၤ
အီလီၤဒီးကလုာ်ဒူၣ်ပတုာ်တၢ်ခးဒီးအ၀ဲသ့ၣ်လၢကကဲထီၣ်န့ၢ်အ၀ဲသ့ၣ်ဂီၢ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢမ့ၢ်ကဲထီၣ်ပဒိၣ်ထီၣ်
သီတဖၣ်န့ၣ်ကဘၣ်ဂဲၤစံးဂဲၤကတိၤတၢၣ်ပီၣ်ဃဲၣ်လီၤက့ၤလၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ဂ့ၢ်ကီဒီးကလုာ်ဒူၣ်ဖီၣ်တၢ်စုက
၀ဲၤမၤ၀ဲတၢ်ပတုာ်တၢ်ခးဒီးအ၀ဲသ့ၣ်တဖၣ်အခါပၣ်မၤအသးဖီၣ်ကျၢၤဃာ်ကွံာ်၀ဲသုးခိၣ်ကျၢၢ်ခ့ၣ်ညိၣ်လၢအမၤ
တၢ်အၢၣ်လီၤဒီးကလုာ်ဒူၣ်တဖၣ်ဒ်သိးတၢ်ကမၣ်ခဲလၢာ်ကလီၤတီက့ၤ၀ဲလၢသုးခိၣ်ကျၢၢ်ခ့ၣ်ညိၣ်အလိၤခဲလၢာ်
ဒီးအ၀ဲသ့ၣ်တခီတဖျါ၀ဲလၢတၢ်တဘၣ်ဃးဒီးအ၀ဲသ့ၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဃိတုၤအ၀ဲသ့ၣ်ကွဲး၀ံၤထံကီၢ်တၢ်ဘျၢခိၣ်သ့ၣ်၀ံၤပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤ၀ဲ၀ံၤမၤ၀ဲတၢ်ဃုထၢ၀ံၤပဒိၣ်အသီတဖုထီၣ်
ပၢတၢ်တဘျီတကနၣ်ဃုာ်၀ဲတၢ်ကဂဲၤစံးဂဲၤကတိၤဃဲၣ်လီၤဘှါလီၤ၀ဲထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ကလုာ်ဒူၣ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်ပတုာ်တၢ်ခးဒီးအ၀ဲသ့ၣ်အခိၣ်အနၢ်တနီၤဒ်ခ့ၣ်ညိၣ်တဲပာ်အ၀ဲသ့ၣ်အသိးမုၢ်လၢ်ဒံးတၢ်
လၢပဒိၣ်အသီတဖုအံၤအအိၣ်လၢကဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဒံး၀ဲတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢကဂဲၤစံးဂဲၤကတိၤဃဲၣ်လီၤဘှါလီၤဘၣ်
ဒံးထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ဂ့ၢ်ကီဒီးပဒိၣ်ထီၣ်အသီတဖုအံၤဘၣ်ဆၣ် မ့ၢ်က့ၤဒၣ်တၢ်မုၢ်လၢ်တမှံတၢ်လီၤ.
လ့ၤတက့ၤပဒိၣ်ထီၣ်အသီတဖုအံၤကထံၣ်လိာ်ဂဲၤစံးဂဲၤကတိၤတၢ်ဒီးအ၀ဲသ့ၣ်န့ၣ်အသးတအိၣ်ဘၣ်.ဒ်န့ၣ်အ
သိးဖဲတချုးဒံးတၢ်ပတုာ်တၢ်ခးအခါတဲ၀ဲလၢကလုာ်ဒူၣ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်ဖီၣ်စုက၀ဲၤတဖၣ်တလိၣ်ဘၣ်ပာ်လီၤ
တၢ်စုက၀ဲၤဘၣ်,တၢ်စုက၀ဲၤကအိၣ်ဒၣ်၀ဲလၢနီၢ်ကစၢ်အစုပူၤစုာ်စုာ်လီၤ. ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤတရံးလံၣ်ကဒီး၀ဲ
လၢအဂၤတခါလၢကွဲးလီၤ၀ဲလၢတၢ်ဘျၢခိၣ်သ့ၣ်အပူၤလၢသုးမုၢ်ဒိၣ်ဖီၣ်တၢ်စုက၀ဲၤကဘၣ်အိၣ်ထဲတဖုဧိၤဒီးဒ်
သိးပှၤဖီၣ်တၢ်စုက၀ဲၤခဲလၢာ်ကကဲထီၣ်သုးမုၢ်ဒိၣ်တဖုဧိၤအဂီၢ်ပှၤဖီၣ်တၢ်စုက၀ဲၤခဲလၢာ်ကဘၣ်နုာ်လီၤဒိးပၢအ
သးလၢပယီၤသုးမုၢ်ဒိၣ်အဖီလာ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.အဃိကလုာ်ဒူၣ်ဖီၣ်တၢ်စုက၀ဲၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ပတုာ်တၢ်ခးတဖၣ်
ကဘၣ်ကဲထီၣ်အကီၢ်ပယီၤ(ြပည်သူ့စစ်(BGF)နယ်ြခားေစာင့်တပ်)သုးခိးကီၢ်ဆၢဒီးကဘၣ်အိၣ်လၢပယီၤသုး
မုၢ်ဒိၣ်တၢ်ပၢဆှၢအဖီလာ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.
နမ့ၢ်ကဲထီၣ်BGFဂၢၤကီၢ်သုးသနာ်က့တၢ်စုက၀ဲၤကအိၣ်လၢနစုပူၤဒါခီဘၣ်ဆၣ်နတၢ်ကူၣ်တၢ်ဆးတၢ်ဆိမိၣ်
ဆိမးခဲလၢာ်တအိၣ်လၢနကစၢ်အစုပူၤဘၣ်နကစၢ်တန့ၢ်ပၢလီၤဘၣ်လၢၤနသးဘၣ်ဒီးနကစၢ်ကဲထီၣ်က့ၤပယီၤ
သုးမုၢ်အကုၢ်အပှၤခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.တၢ်အံၤမ့ၢ်၀ဲပယီၤသုးပဒိၣ်အတၢ်လံၣ်တၢ်လီကလ့ၤန့ၣ်၀ဲကလု်ာဒူၣ်ဖီၣ်တၢ်
စုက၀ဲၤတဖၣ်တဘျီဘၣ်တဘျီလၢပှၤတပာ်သူၣ်ပာ်သးအီၤဘၣ်ဒီးပှၤတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်အီၤတဘျီ၀ံၤတဘျီလၢ
အနံၣ်ယံာ်အလါထၢလံန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
တၢ်ကွဲးထီရီၤတဖၣ်
ဒီၣ်ကထၢၣ် ထံၣ်သၣ်ပၠၣ် အဂ့ၢ်
စီၤကဆှံ
လါမ့ၤ ၂၀၁၂ နံၣ်
ဒီၣ်ကထၢၣ် ထံၣ်သၣ်ပၠၣ်
စီၤသၣ်ပၠၣ်အံၤ အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်၀ဲဒၣ်ဖဲ ၁၄၈၂ နံၣ်ဖဲ ၀့ၢ်ပသံၣ်
ကၠူၣ်လၣ်သ၀ီအံၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအသးအိၣ် ၆ နံၣ်အဆၢကတီၢ် အပၢ်သံသဒၣ်ကွံာ်အီၤဒီး အမိၢ်ကွၢ်လုၢ်ဒိၣ်ထီၣ်က့ၤအီၤလီၤ.
စီၤသၣ်ပၠၣ် အံၤ ကယဲၢ်မ့ၢ်တၢ်လၢ အမိၢ်သိၣ်အီၤသီအီၤတဖၣ် ဒိကနၣ်၀ဲဒၣ်ဒီးမ့ၢ်ဖိလၢ အနၢ်လိၤတဂၤလီၤ.
လၢအနီၢ်ဆံးခါ အ၀ဲဘၣ်ကွၢ်၀ဲဒၣ်ကျီၢ်ဒီး မၤစၢၤအမိၢ်တဖၣ်လီၤ.
စီၤသၣ်ပၠၣ်
ဖဲအသးအိၣ် ၈ နံၣ် အဆၢကတီၢ် တမျာ်တဖၣ်တဖၣ် နုာ်လီၤဒွဲၣ်အူထီၣ်၀ဲ ကၠူလၣ်သ၀ီအဃိ သ၀ီဒီတဖျၢၣ်အူထီၣ်ကွံာ်၀ဲဒၣ်လီၤ.
လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ သ၀ီလၢ အဘံၣ်အဘၢဒိၣ်န့ၢ်ဒံး ကၠူလၣ်၀ီလၢအမ့ၢ် ကၠူတၣ်သ၀ီအံၤ သ၀ီဒီတဖျၢၣ်
လဲၤအိၣ်က့ၤ၀ဲဒၣ်ဖဲန့ၣ်လီၤ. ဖဲအနီၢ်ဆံးခါ ထံၣ်တၢ်သ့ မၤနီၣ်တၢ်သ့ ဃုသ့ၣ်ညါ တၢ်သ့ဒီးနၢ်ပၢၢ်တၢ်ညီ
လၢအဟဲအိၣ်ဖျဲၣ်ပၣ်ဃုာ်၀ဲဒၣ်အံၤအဃိ အဖါတံၢ် လၢကစၢၢခိၣ် အူရွှ့ၣ်ငိၣ် လၢအမ့ၢ်ကသံၣ်သရၣ်
အံၤအ၀ဲအတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့လၢကသံၣ်အံၤ ဒ်သိးက ဆဲးဟံးန့ၢ်၀ဲအဂ့ၢ်မုၢ်လၢ်၀ဲဒၣ်လီၤ. အဖါတံၢ်
အူရွှ့ၣ်ငိၣ်အံၤ ဟးဃုခူၣ်၀ဲ သ့ၣ်ဂံၢ်၀ၣ်စဲကသံၣ်ဒီးမၤနီၣ်ဃာ်၀ဲ လီၤ.
စီၤသၣ်ပၠၣ်
အံၤ ဒ်အဖါတံၢ်မၢအီၤအသိး အိၣ်ဒီးတၢ်မၤနီၣ်မၤဃါလီၤတံၢ်လီၤဆဲးန့ၣ်လီၤ. ဖဲလၢ အဲကလံး ဒီးပယီၤ
တၢ်ဒုးတၢတဘျီ၀ံၤအလီၢ်ခံ ရခၢၣ်ဒီးတနီသရံးကီၢ်ခီအံၤ ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤ၀ဲဆူ အဲးကလံးအစုပူၤလီၤ.
ကတီၢ်အံၤစ့ၢ်ကီး ကီၢ်ပယီၤလာ်ခီအံၤ တအိၣ်စ့ၢ်ကီး၀ဲလၢ န့ၣ်ပၠံၣ်ဒီၣ် ကစီၤပၤတၢ်ပၢဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ မ့ၣ်အူအီၣ်တၢ်လၢကစၢၢ်ကျါဒီး သၣ်မံညီၤလၢ ကစၢၢ်ကျါတဖၣ် မၤဟူးမၤဂဲၤအစု တၢ်စံးပာ်၀ဲအသိး
ပှၤအၢပှၤသီ တၢ်ဟုၣ်တၢ်ဘျၣ်တဖၣ် အိၣ်၀ဲအါမးလီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ပှၤကီၢ်ပယီၤလာ်ခီတဖၣ် ဟူးတသ့ဂဲၤတသ့၀ဲဒၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
စီၤသၣ်ပၠၣ်
ဖဲအသးအိၣ် ၁၀ နံၣ်အခါ ဟီၣ်ခိၣ်တၢ်ဒုး ခံဘျီတဘျီ ကဲထီၣ်၀ဲဒီး အ၀ဲသ့ၣ်အဟံၣ်ဖိဃီ ဖိအိၣ်လၢ
ကၠူၣ်တၣ် တကဲလၢၤဘၣ်ဒီး လဲၤအိၣ်လဲၤဆိးက့ၤ၀ဲဒၣ်လၢ ၀့ၢ်ပသံၣ်န့ၣ်လီၤ. အမဲရံကၣ် ဘျၢထံခရံာ်ဖိ
ဟဲသူၣ်ထီၣ်၀ဲ တၢ်ဘါယွၤသရိာ်ဖဲ ၀့ၢ်ပသံၣ်အံၤအဃိ အ၀ဲမၤလိဘၣ်၀ဲ တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်ဘါယွၤသရိာ်အံၤ ကျိာ်လၢ တၢ်သိၣ်လိဒီးပာ်ဒိၣ်အီၤတခီ မ့ၢ်၀ဲ ကညီလံာ်၀ံၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤ
တၢ်ဒွး လံာ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ၀ံၤလၢကၠိအချၢတခီ တၢ်ထ့ တၢ်ကး ပှၤတ့ဟံၣ်တ့ဃီတၢ်မၤတဖၣ် (လက်သမား)
တၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူလၢ (လက်ေတွ့) တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တဖၣ်အံၤ စ့ၢ်ကီး တၢ်သိၣ်လိ ဃုာ်အီၤလၢကၠိအပူၤလီၤ.
လၢခံကၠိအံၤ ကဲထီၣ်က့ၤလၢ (ကိုးဆူ) အခဲၣ်ဒမံၣ်ကၠိန့ၣ်လီၤ.
ဖဲန့ၣ်အဆၢကတီၢ် ကညီအလံာ်လၢ အ၀ဲမၤလိဘၣ်၀ဲတခီ မ့ၢ်၀ဲ အမဲရံကၣ် ဘျၢထံခရံာ်ဖိ
တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါကရၢ ဒီးကထၢၣ် ကၠီန်သၣ်၀ံၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲဖဲ ၁၈၃၀ နံၣ် ကညီစှီၤကျိာ်ဒီး
၁၈၄၀ နံၣ် သီခါ ပရ့ၣ်တၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲ ကညီပှိၢ်ကျိာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ကညီပှိၢ် ကညီစီှၤအလံာ်ခံကလုာ်အံၤ
ဘၣ်တၢ် စးထီၣ်အီၤလၢ ပယီၤ တလၢၤအလံာ်မိၢ်ပှၢ်တဖၣ်လီၤ. ဖဲလၢ အဲကလံး ပယီၤ တၢ်ဒုးခံဘျီတဘျီ၀ံၤအလီၢ်
ခံ တလၢၤဒီးပယီၤအတၢ်လီၢ်တဖၣ် အဲကလံးသုးဟံးန့ၢ်ကွံာ်၀ဲဒၣ်ဒီး အမဲရံကၣ်ဘျၢထံခရံာ်ဖိ တၢ်ကရၢကရိ
အံၤ ဘၣ်တၢ်က့ၤသုးကဒါက့ၤအီၤလၢ ၀့ၢ်တကူၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်န့ၣ်၀ံၤအလီၢ်ခံ
ကီၢ်ပယီၤလာ်ခီ ပသံၣ်,ပၠံၣ်, ပကိ ဟီၣ်က၀ီၤတဖၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်စးထီၣ်မၤ၀ဲ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ တၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤလၢ အမၤ၀ဲ တၢ်သးခုကစီၣ်တဖၣ် တမ့ၢ်ထဲလၢ မၤတၢ်ဘူၣ်တၢ် ဘါတၢ်မၤထဲတခါဧိၤဘၣ်ဒီး မၤဃုာ်၀ဲဒီး တၢ်သိၣ်လိလံာ်ဒီး တၢ်ကူဆါယါတဖၣ် တၢ်သိၣ်လိမၤဃုာ်အီၤ
အဃိ လီၢ်က၀ီၤဖိတဖၣ် လဲၤထီၣ်လဲၤထီလၢ လံာ်လဲၢ်၀ံၤ တၢ်စိာ်တၢ်သးခုကစီၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်
ဟဲအိၣ်ဂၢၢ်ကျၢၤအါထီၣ်၀ဲလီၤ.
အ၀ဲစးထီၣ်မၤ၀ဲ တၢ်သးခုကစီၣ် လၢပသံၣ်ဒီးဟီကတး ဖဲ
၁၈၅၄ န့ၣ်လီၤ. သီခါ ဒံၣ်အဲလ်ဘရ့ၣ် တၣ် အိးထီၣ်၀ဲ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ အမူးဖဲ ဒနူၣ်၀့ၢ်န့ၣ်
စီၤသၣ်ပၠၣ်ဒီးအမိၢ်လဲၤထီၣ်ဘၣ်၀ဲဒၣ်လီၤ. စီၤသၣ်ပၠၣ် ဒီးအမိၢ် ဟဲတုၤလၢ၀့ၢ်တကူၣ်အခါ ထံၣ်လိာ်အသးဒီး
ပှၤစိာ်တၢ်သးခုကစီၣ် သရၣ် မံးစထၢၣ်ဘ့ၤတၣ်ဒီး အမၢၤ အဆိကတၢၢ်တဘျီလီၤ. ပှၤစိာ်တၢ်သးခုကစီၣ်
သရၣ် မံးစထၢၣ်ဘ့ၤတၣ်ဒီးအမၢၤ ဘၣ်သူၣ်ဘၣ် သး၀ဲဒၣ် စီၤသၣ်ပၠၣ် လၢအမ့ၢ်ပှၤလၢအပ့ၢ်အဆှါအဃိလီၤ.
လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ဖဲလၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်၀ံၤ၀ဲဖဲ ဒနူၣ်ဖၠူၣ်အဆၢကတီၢ် က့ၤကိး၀ဲ စီၤသၣ်ပၠၣ် ဆူ၀့ၢ်တကူၣ်လီၤ.
တုၤလၢ၀့ၢ်တကူၣ်ဒီး လၢကလဲၤဖံးလိမၤ ဒိးတၢ်အဂီၢ် ဘၣ်တၢ်က့ၤကိးအီၤဆူ ကီၢ်အမဲရံကၣ် တဆီလီၤ.
လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ မံးစထၢၣ်ဘ့ၤတၣ်အံၤ မၤတၢ်သးခုကစီၣ်တၢ်မၤ
အိၣ်ဘှံးတချုးအိၣ်သါတချုး ဒီးလီၤဘှံးလီၤတီၤအဃိ ဖဲ ၁၈၅၈ န့ၣ်သံ၀ဲဒီး လၢအက့ၤကိး၀ဲ စီၤသၣ်ပၠၣ်
လၢကမၤလိတၢ်အဂီၢ်အံၤ ပတုာ်ဃာ်၀ဲအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတစိၢ်ဖိန့ၣ်လီၤ. စီၤသၣ်ပၠၣ် လၢအဘၣ်မၤလိမၤဒိး
က့ၤတၢ်လၢ တၢ်ကီ တၢ်ခဲအပူၤအံၤ အိၣ်ဒီးတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢး၀ံၤ မ့ၢ်ပှၤလၢ အခိၣ်နူာ်ဂ့ၤတဂၤလီၤ.
ဖဲန့ၣ်အဆၢ ပှၤစိာ်တၢ်သးခု ကစီၣ် မံးစထၢၣ် အ့ကီၢ်လ်အမါ မံးစၢၣ် က့ကီၢ် တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်အဃိ
လၢကက့ၤကိး၀ဲစီၤသၣ်ပၠၣ်လၢ အမဲရံကၣ် အံၤ ဘၣ်လိာ် အသးစ့ၢ်ကီးလီၤ. မံးစထၢၣ်အ့ကီၢ်အဒီမါ၀ၤခံဂၤအံၤ
မ့ၢ်၀ဲပှၤမၤတၢ်သးခုကစီၣ် ဖဲ မီၣ်လမၠဲၣ်ဒီး ရခၢၢ် တဖၣ်ဒ်သိးသိးလီၤ. ဖဲအမၤတၢ်သးခုကစီၣ်အဆၢကတီၢ် မံးစထၢၣ် အ့ကီၢ်အံၤ
၁၈၅၆ နံၣ်န့ၣ် သံကွံာ်၀ဲဒၣ်လီၤ.
ဖဲ ၁၈၆၅ နံၣ်န့ၣ် မံးစထၢၣ် အ့ကီၢ်လ်အမါ မံးစၢၣ်
အ့ကီၢ် လၢကက့ၤအိၣ်ဘှံးလၢ ကီၢ်အမဲရံကၣ် အဃိ စီၤသၣ်ပၠၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ ကလဲၤပိာ်ဘၣ်အခံလီၤ.
ဖဲန့ၣ်အဆၢကတီၢ် စီၤသၣ်ပၠၣ်အသးနံၣ်အိၣ်ဒံးဒၣ်ထဲ ၂၃ နံၣ်လီၤ. လၢကျဲအ၀ဲအံၤန့ၣ် လဲၤပိာ်၀ဲပှၤခံလၢ ကီၢ်အမဲရံကၣ်
ဒီး ထံၣ်ဘၣ်၀ဲ တၢ်ကီတၢ်ခဲအဆိကတၢၢ်ကဘျီလၢ တၢ်အီၣ်တၢ်အီတဖၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၈၆၀ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤပူၤ
တၢ်ဒုးအိၣ် ထီၣ်၀ဲ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါကရၢလၢ၀့ၢ်တကူၣ်အံၤ အ၀ဲမ့ၢ် ပှၤလၢ အမံၤဟူသၣ်ဖျါ တဂၤလီၤ.
တၢ်ကီတၢ်ခဲ ခံဘျီတဘျီတခီလၢ ကမၤလိမၤဒိးဘၣ်တၢ်အဂီၢ်လီၤ.
တံသၣ်ပၠၣ် လဲၤတုၤလၢ ကီၢ်အမဲရံကၣ်၀ံၤ အိၣ်ဆိး၀ဲဖဲ
နယူယီး အ၀့ၢ် အဆိကတၢၢ်တဘျီလီၤ. ၀ံၤအလီၢ်ခံ ဟဲတုၤ၀ဲလၢ ဘီးစတိၣ်လီၤ. အ၀ဲမၤဘၣ်၀ဲ တၢ်မၤအဆိကတၢၢ်မ့ၢ်၀ဲ
တၢ်ဆါ၀ဲ လံာ်တၢ်ကစီၣ် တဖၣ်လီၤ. လၢကထီၣ်ဘၣ်ကၠိအဂီၢ်
အ၀ဲဆါ၀ဲလံာ်တၢ်ကစီၣ်တဖၣ်ဒီး စ့လၢအန့ၢ်တဖၣ် ပာ်ကီၤဃာ်၀ဲ လီၤ. ၀ံၤဒီး လၢလ့ၣ်မ့ၣ်အူ ခီပနံၣ်တခါ
ခူၣ်၀ဲလ့ၣ်မ့ၣ်အူကျဲအဃိ အ၀ဲနုာ်လီၤမၤဘၣ်တၢ်လၢ တၢ်ထိၣ်ဒွးဟီၣ်ခိၣ် စရီပတီၢ်တဂၤလီၤ. တုၤမ့ၢ်
လ့ၣ်မ့ၣ်အူကျဲ၀ံၤတဘျီ ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ကဒီး၀ဲလၢ ကျီၢ်ပနၢ်လၢ အဟးလၢ လ့ၣ်မ့ၣ်အူကျဲ အဖီခိၣ်တဖၣ်
ဘၣ်ခး၀ဲဒၣ်လီၤ.
လၢကျဲဒ်အံၤန့ၣ် စီၤသၣ်ပၠၣ်အံၤ ထီၣ်ကၠိတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ၤအဂီၢ်
အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်၀ဲ ဃုန့ၢ်၀ဲဒီး မၤလိဘၣ်၀ဲ မါခၠဲးစထၢၣ် ဖၠၣ်စိမိၤ န့ၣ်လီၤ. မၤတၢ်ဒီးမၤလိဃုာ်ဒီးတၢ်အံၤ
ယံာ်၀ဲ ၆ နံၣ်၀ံၤ ဖဲ ၁၈၇၁ နံၣ်န့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲဒၣ် ၀့ၣ်ဇၣ် ခိၣ်သလုးန့ၣ်လီၤ. လၢခံ
ခံနံၣ်ဆဲးထီၣ်ဒီး၀ဲ၀ံၤ ဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲ မဟၣ်၀့ၣ်ဇၣ် ခိၣ်သလုးကဒီးလီၤ. တုၤမ့ၢ်အ၀ဲဒိးန့ၢ်
ခိၣ်သလုး၀ံၤအလီၢ်ခံ ပှၤအါဂၤလိၣ်ဘၣ်အီၤလၢ ကမၤတ့ၢ်တၢ်ဖဲ အံၤသနာ်က့ လၢကက့ၤမၤစၢၤက့ၤအပှၤကလုာ်အဂီၢ်
ဆၢတဲာ်လီၤဃာ်၀ဲအသိး တတူၢ်လိာ်၀ဲထံကီၢ် ဖဲလဲၣ်တဘ့ၣ်မးအတၢ်မၤဘၣ်ဒီး ဃုသ့ၣ်ညါ၀ဲဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလံာ်လဲၢ်တဖၣ်လီၤ.
ဖဲလၢအ၀ဲဟဲက့ၤတုၤလၢ ကီၢ်ပယီၤအဆၢကတီၢ် ခီဖျိ ြဘံၣ်တ့ၣ်ပဒိၣ်ပၢတၢ်အဃိ
ဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲ လီၢ်လးအကလုာ်ကလုာ်သနာ်က့ လၢအ၀ဲအကလုာ်အဂီၢ် အိၣ်ဒီးတၢ်ဆၢတဲာ်လီၤသးတခါလၢ
ကမၤ၀ဲ တၢ်သးခုကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.ဖဲလၢအဟဲက့ၤတုၤကီၢ်ပယီၤပူၤ အဆိကတၢၢ် ပကိကညီတီၤထီကၠိ ခဲအံၤ
နီၣ်ဂံၢ် ၁ အလိၣ် တီၤထီကၠိန့ၣ်နုာ်လီၤ ကဲ၀ဲကၠိသရၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ လၢအကလုာ်အဂီၢ်
ထၢဖှိၣ်ဃာ်၀ဲ လံာ်သ့ၣ်တဖၣ် ခဲလၢာ် ၂၅ ဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်န့ၣ်အဃိ အကလုာ်အဂီၢ် တၢ်လၢအက့ၤဟ့ၣ်က့ၤဝဲ
မၤဘျုး မၤဖှိၣ်က့ၤ၀ဲအဒိၣ်အမုၢ်တခီ လၢအတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အကျဲအဖီခိၣ် အဆိကတၢၢ် ပှၤလၢအဆှၢအီၤန့ၣ်
မ့ၢ်၀ဲ ပှၤစိာ်တၢ်သးခုကစီၣ် ဘ့ၤတၣ် အဘျုးအဖိှိၣ်အံၤန့ၣ် ဒီးကထၢၣ် ထံၣ်သၣ်ပၠၣ် တသးပ့ၤနီၣ်၀ဲဘၣ်.
လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ လၢတၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်ကစၢ်အဂီၢ် အ၀ဲနီၢ်ကစၢ်ပၢဆှၢ၀ဲဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲဒၣ်
ဘ့ၤတၣ် အဘျီၣ်တဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အ၀ဲမၤ၀ဲ တၢ်သးကစီၣ်ဒီး လၢကျဲအဂၤတဘိန့ၣ် လၢကညီကလုာ်အဂီၢ်
ဖဲ ၁၈၈၁ နံၣ်န့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲ ဒီကလုာ်ကရၢ န့ၣ်လီၤ. လၢခရံာ်ဖိတၢ်ဘါ တၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်ဒီးတၢ်ဆှၢလံာ်လဲၢ်တၢ်မၤ
တဖၣ် ဒီးကထၢၣ်ထံၣ်သၣ်ပၠၣ် မၤ၀ဲဒၣ်အံၤ ကိခၠဲးစလါ ဖၠၣ်စိမိၤ ဘၣ်ထွဲတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ ဖျိးစိပၣ်ရကူၣ်
ဒံၣ်ဒံၣ် ခိၣ်သလုးအံၤဘၣ်တၢ်မၤလၤကပီၤဒီးအီၤလီၤ. စီၤသၣ်ပၠၣ် အမံၤအလၢအပှဲၤန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲ (Thesdine
Tha Bya) န့ၣ်လီၤ. စးထီၣ်လၢ ကညီတၢ်ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးစးထီၣ်
ဒီးကထၢၣ် ထံၣ်သၣ်ပၠၣ်အံၤ မ့ၢ်၀ဲပှၤမံၤ လၢမဟၣ်၀ံၣ်ဇၣ် ခိၣ်သလုာ်လွံၢ်ဂၤအကျါ အဆိကတၢၢ်
မ့ၢ်အီၤဒီးလၢကညီဒီကလုာ်အကျါအ၀ဲမ့ၢ် ပှၤမံၤ ဟူသၣ်ဖျါတဂၤလီၤ.
ဖဲန့ၣ်အဆၢကတီၢ် ထံကီၢ်ဒ်အမ့ၢ် ကီၢ်အမဲရံကၣ်အံၤ
အဆိကတၢၢ် ပှၤလၢအဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲ မဟၣ်၀ံၣ်ဇၣ် ခိၣ်သလုးအံၤ မ့ၢ်၀ဲအီၤစ့ၢ်ကီးလီၤ. ဒီးကထၢၣ်ထံၣ်သၣ်ပၠၣ်အံၤ
အနီၢ်ထီအိၣ်၀ဲ ၆ ပျၢ်လီၤ. အမဲာ်သၣ်တခီ အိၣ်၀ဲလွံၢ်နၢၣ်လီၤ.
အ၀ဲမ့ၢ် ကၠိသရၣ်တဂၤဒီးအဂၤတကပၤန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲ ပှၤမၤတၢ်သးခုကစီၣ် တဂၤလီၤ. အ၀ဲမ့ၢ် ပှၤလၢအတီအလိၤတဂၤလီၤ.
အ၀ဲဒိးန့ၢ်၀ဲ ကီၢ်အမဲရံကၣ် မဟၣ်၀ံၣ်ဇၣ် ခိၣ်သလုး၀ံၤ ဖဲန့ၣ်အကတီၢ် ြဘံၣ်ထံၣ် ပဒိၣ်ပၢတၢ်ဒီးလၢ
၀ဲၤလီၢ်တဖၣ် တၢ်ကွဲန့ၢ်လွဲန့ၢ်အီၤလၢ လီၤလၤသနာ်က့ အ၀ဲ ကဲ၀ဲကၠိသရၣ်ဖဲ ပကိကညီအကၠိဒီးကီၢ်ပယီၤဒီတဘ့ၣ်
ခရံာ်တၢ်ကရၢကရိ အနဲၣ်ရွဲၢ်တဂၤလီၤ. အ၀ဲ ဟံးမူဒါလၢ ကၠိခိၣ် တကပၤစ့ၢ်ကီး မၤဘျုး၀ဲ ခရံာ်ဖိတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါန့ၣ်လီၤ.
အ၀ဲခီဖျိ ထၢဖှိၣ်ဃာ်၀ဲ ခရံာ်ဖိတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလံာ်အဂီၢ်
ဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲ ခရံာ်ဖိဒီးကထၢၣ်ခိၣ်သလုးဒီးအ၀ဲ ခိၣ်သလုးအလၢအပှဲၤတခီ မ့ၢ်၀ဲ (MADD) န့ၣ်လီၤ.
အ၀ဲမ့မ့ၢ်ပှၤလၢ အမၤတၢ်လၢ တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ဒီး
ခရံာ်ဖိတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါသနာ်က့ လၢကလုာ်အဂီၢ် တသးပ့ၤနီၣ်၀ဲဘၣ်ဒီး ဖဲ ၁၈၈၁ နံၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲ
ဒီကလုာ် ကိးလၢ ကညီဒီကလုာ် စၢဖှိၣ်ကရၢ အံၤ မ့ၢ်၀ဲပှၤအဆိကတၢၢ်တဂၤလီၤ. ဒီကလုာ် လၢအဘၣ်တၢ်ကိးအီၤလၢ
ကညီကျိာ်အံၤ အခီပညီမ့ၢ်၀ဲ လၢတၢ်စံးတၢ်ကတိၤတခါဃီ ဃူဖိးတခါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ထွဲဒီး ဖၠၣ်စိမိၤတဖၣ်
တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါတဖၣ် လၢအဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ ခီလနံၣ်အစိၤန့ၣ် လၢကီၢ်ပယီၤ
တၢ်စံၣ်စိၤအပူၤန့ၣ် အိၣ်ဖျါဒ်လၢလာ်အံၤအသိးလီၤ.
ခ့ၣ်အဲးအ့ၣ်လၢ ၁၈၈၁ အံၤ ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ
လၢအဘၣ်တၢ်ကိးအီၤလၢ အဖုၣ်တခီလီၤ. ခ့ၣ်အဲးအ့ၣ်အံၤ ကညီဖိတဖၣ် ကိး၀ဲလၢ ဒီကလုာ်လီၤ. ခ့ၣ်အဲးအ့ၣ်အံၤ
ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဖဲ ၁၈၈၁ နံၣ် လီၤ. ကရၢခိၣ်အဆိကတၢၢ်မ့ၢ်၀ဲ ဒီးကထၢၣ်ထံၣ်သၣ်ပၠၣ်လီၤ.
ဒီကလုာ် ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢအံၤ အိၣ်ဆိန့ၢ်ဒံး အ့ဒယၣ်ကီၢ် ခီကရဲးတၢ်ကရၢကရိ ၂ နံၣ်န့ၣ်လီၤ.
ကီၢ်အ့ဒယၢ်ဒီကလုာ် ခီကရဲးအံၤ ဘၣ်တၣ်ဒုး အိၣ်ထီၣ်အီၤဖဲ ၁၈၈၃ နံၣ်န့ၣ်လီၤ. မုၣ်ကမဲအဖိခွါ
ပှၤကွၢ်ကျီၢ်ဖိ ဒီကထၢၣ် ထံၣ်သၣ်ပၠၣ်အံၤ တၢ်အိၣ်မူလၢ အနီၢ်ဆံးခါဒီး တၢ်အိၣ်မူလၢ အလီၤဆီဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်တဖၣ်
အံၤမ့ၢ်၀ဲတၢ်မံမီၢ်ဖိတခါလီၤ.
စီၤသၣ်ပၠၣ် အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်၀ဲဒၣ်ဖဲ ၀့ၢ်ပသံၣ် ကၠူၣ်သ၀ီန့ၣ်လီၤ.
မိၢ်ပၢ်ခံဂၤလၢာ်မ့ၢ်၀ဲ ကညီစှီၤ တဖၣ်လီၤ. အပၢ်သံသဒၣ်ကွံာ်အီၤဖဲ အသးအိၣ် ၆ နံၣ်အခါလီၤ.
အမိၢ်ဘၣ်အိၣ်မုၣ်ကမဲဒီး ကွၢ်က့ၤအဖိ အံၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ သၣ်ပၠၣ် အမိၢ်အံၤ လၢတၢ်တခါဂ့ၤတခါဂ့ၤ
အ၀ဲအိၣ်ဒီးတၢ်ပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤ လၢအဘၣ်တဖၣ်လီၤ. သၣ်ပၠၣ် မ့မ့ၢ် မုၣ်ကမဲအဖိသနာ်က့ လၢတၢ်ကိးကပၤဒဲး
အိၣ်ဘၣ်၀ဲဒၣ်လၢ တၢ်ဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးအပူၤခဲလၢာ်လီၤ. သၣ်ပၠၣ်ဖဲလၢ အညါ အိၣ်ထီၣ်အဆၢကတီၢ် အဖါတံၢ်
ကသံၣ်သရၣ် လၢ ကစၢၢ်ခိၣ်တဂၤ မုၢ်တနံၤ အဖိဒိၣ်တဂၤဒ်သိးကကဲထီၣ်ဒ်သိးအီၤန့ၣ် သ့ၣ်ထူၣ်၀ၣ်ဘိလၢ
အဂ့ၤ ကသံၣ်တဖၣ် မၤနီၣ်ဃာ်၀ဲဒၣ်တနံၤတခိၣ်န့ၣ်လီၤ.
စီၤသၣ်ပၠၣ် ဖဲအသးအိၣ် ၈ နံၣ် အဆၢကတီၢ် တမျာ်တဖၣ်တဖၣ်
နုာ်လီၤကးတံာ်၀ဲ ကၠူလၣ်သ၀ီဒီးထီၣ်ဒုး၀ဲဒၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ စီၤသၣ်ပၠၣ်ဒီးအဟံၣ်ဖိဃီဖိ
အိၣ်လၢ ကၠူလၣ်သ၀ီအံၤ တဘူၣ်လၢၤဘၣ်ဒီး ဘိၣ်ထီၣ်၀ဲအတၢ်ဘိၣ်တၢ်စှၢၤဒီးလဲၤအိၣ်က့ၤ၀ဲလၢ ကၠူၣ်တၣ်သ၀ီန့ၣ်လီၤ.
ကၠူၣ်တၣ် သ၀ီအံၤ သ၀ီဖိတဖၣ်အိၣ်ဃူအိၣ်ဖိးအဃိ တၢ်နာ်အိၣ်ဒိၣ်န့ၢ်ဒံး ကၠူၣ်လၣ်သ၀ီလီၤ.
ဖဲ ၁၈၅၂ နံၣ် စီၤသၣ် ပၠၣ်အသးအိၣ် အနံၣ် ၁၀ အဆၢကတီၢ် ပယီၤဒီး အဲးကလံး တၢ်ဒုးခံဘျီဘျီးဟဲအိၣ်ထီၣ်အဃိ
တမျာ် တၢ်ဟုၣ်တၢ်ဘျၣ်တဖၣ် ဟဲအိၣ်အါထီၣ်အဃိ သၣ်ပၠၣ်ဒီးအဟံၣ်ဖိဃီဖိအိၣ်တဘူၣ်လၢၤဘၣ်ဒီး
လဲၤအိၣ် လဲၤဆိးက့ၤ၀ဲလၢ ပသံၣ်တုၤလၢအ၀ံၤန့ၣ်လီၤ.
ပကစံးတ့ၢ်မးလၢ အ၀ဲမ့ၢ်ပှၤလၢ အဘူၣ်ဂ့ၤတီၢ်ဂ့ၤတဂၤလီၤ.ကိးနံၤဒဲး
ဟးဃု၀ဲဒၣ်သ့ၣ်လၢ အဂ့ၤကသံၣ်တဖၣ်ဒီးကွၢ်ကျီၢ်အံၤန့ၣ် ခဲအံၤဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ
ကထီၣ်ကၠိလီၤ. ကၠိလၢ သၣ်ပၠၣ် အိၣ်ဘၣ်၀ဲတခီအမံၤမ့ၢ်၀ဲ ကီၢ်အမဲရံကၣ် ခရံာ်ဖိကၠိလၢ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဃာ်၀ဲအံၤလီၤ.
ကၠိအံၤအမံၤ မ့ၢ်၀ဲ ကိၣ်ဆူၣ်အခဲဒမံၣ် ကၠိန့ၣ်လီၤ. စီၤသၣ်ပၠၣ် ဒီးအဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ် ဟဲအိၣ်လၢ
ပသံၣ်တယံာ်ဘၣ်ဒီး ပယီၤ အဲကလံးတၢ်ဒုးခံဘျီတဘျီ၀ံၤ၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ၀့ၢ်မီၣ်လမၠဲၣ်အံၤ
ကီၢ်အမဲရံကၣ်ခရံာ်ဖိကရၢလၢ အအိၣ်သူၣ် လီၤသးတဖၣ် ြဘံၣ်တံၣ်ဟံးန့ၢ်၀ဲ လၢအမ့ၢ် ၀့ၢ်တကူၣ်
ပသံၣ် ပၠံၣ်ဒီးပကိးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ကီၢ်အမဲရံကၣ် ခရံာ်ဖိတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါကရၢအံၤ မ့ၢ်၀ဲဂံၢ်ခီၣ်ထံးခရံာ်ဖိတၢ်ရၤလီၤလံာ်
တၢ်ဟးတဲ ဖျါထီၣ်အီၤ လဲၤဟ့ၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်တၢ်မၤတဖၣ်အံၤ ၀ံၤဒီး ခဲအံၤ တၢ်သိၣ်လိလံာ်လဲၢ်
တၢ်ကူဆါယါဘျါ တၢ်မၤတဖၣ် ဒီးတၢ်မၤလၢတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါတဖၣ်အံၤ တၢ်မၤအါထီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်အဆိကတၢၢ်လၢ
သၣ်ပၠၣ်ထီၣ်၀ဲ ကိၣ်ဆူၣ်အခဲဒမံၣ်ကၠိအံၤ ထီၣ်၀ဲဒၣ်ဒ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လဲၤတရံးသးအသိးလီၤ. ပှၤကစၢၢ်ခိၣ်ဖိ
တဖၣ်ဖဲလၢ တၢ်ကိၢ်ခါအကတီၢ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤတအိၣ်ဘၣ်ဒီး အိးထီၣ်၀ဲကၠိဒ်န့ၣ်လီၤ. လၢကၠိန့ၣ်
တၢ်ဒွး ဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤတဖၣ် တၢ်သိၣ်လိအီၤအမဲာ်ညါ တၢ်တ့တၢ်ပိာ်တဖၣ် ဒီး ဃၤဖိဒီးဖ့ဃုၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်
ဘၣ်တၢ်သိၣ်လိဃုာ်အီၤလီၤ.
ကညီအလံာ်စ့ၢ်ကီး တၢ်တသိၣ်လိအီၤတသ့အဃိ ဘၣ်တၢ်သိၣ်လိအီၤလီၤ.
ဒ်တၢ်အိၣ်မူတၢ်ဆီတ လဲအိၣ်အသိး ဖဲ ၁၈၅၅ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ်အမဲရံကၣ်ခရံာ်ဖိလၢ အ့ရၣ်၀ၣ်တံၣ်အံၤ
ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလီၤ. အပူၤကွံာ် တၢ်မၤ၀ဲ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ တၢ်မၤန့ၢ်ဒၣ်ထဲ ပသံၣ်တခါဒီး
အခဲအံၤ ဟီကတးဒီးဒနူၣ်ဖၠူၣ် တဖၣ်ဘၣ်တၢ်မၤအါထီၣ် တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလီၢ်ကျဲဒီး ကညီဖိလၢ ဒနူၣ်ဖၠူၣ်တဖၣ်
အဂီၢ် တၢ်မၤအါထီၣ်တၢ် ဘူၣ်တၢ်ဘါပှၤဟံးမူဒါဖဲန့ၣ်တခီ မံးစထၢၣ် ဘရ့ၣ်တၣ် “အလိၣ် ဘရ့ၣ်တၣ်
တၢ်ဘါယွၤသရိာ်န့ၣ်လီၤ” “အလံုရပ်ရှိဘေရတန်ဘုရားေကျာင်း”.
ဖဲန့ၣ်အဆၢကတီၢ် တၢ်စးထီၣ်၀ဲ ခရံာ်ဖိတၢ်ဘါ တၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်အံၤ
တၢ်ပဲာ်ထံနီၤဖးဒီးကွၢ်က ဒါက့ၤအီၤလၢ လီၢ်က၀ီၤတတီၤဘၣ်တီၤန့ၣ် တၢ်မၤ၀ဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် တနံၣ်တဘျီန့ၣ်လီၤ. တနံၣ်အံၤလီၤ ဘၣ်၀ဲဖဲ ဒနူၣ်ဖၠူၣ်၀့ၢ်လီၤ. ဖဲဒနူၣ်ဖၠူၣ်
ခရံာ်ဖိ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒိၣ်တဘျီအံၤ လီၤဘၣ်၀ဲဒၣ်လၢ စီၤသၣ်ပၠၣ် အထၢလၢတၢ်ကဘၣ်ဆီတလဲလီၤန့ၢ်အီၤလီၤ.
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ကညီဒီကလုာ်ခိၣ်နၢ်သးသမူဂ့ၢ်ကျိၤ
တၢ်ပာ်လီၤကညီတၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ် သုးရိၣ်မဲခိၣ်-၂ သုးခိၣ်ဒိၣ် စိ စီၤ မိဖၠူၣ်
ကွဲၤကလုၢ်
လါမ့ၤ ၁၄, ၂၀၁၂
က ညီ ဒီ က လုာ်
တၢ် ထူၣ် ဖျဲး သုး မုၢ် ဒိၣ် သုး ရိၣ် မဲ ခိၣ် -၂ သုးခိၣ် ဒိၣ် စိ စီၤ မိ ဖၠူ ၣ် ,
၆၂ နံၣ်, လဲၤ ပူၤကွံာ် ၀ဲဒၣ် ဖဲ လါ မ့ၤ ၁၁ သီ , ဖဲ ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်- ကီၢ် ပယီၤကီၢ် ဆၢ,
ခီ ဖျိ ဆံၣ်ဆၢ တၢ် ဆါ အ ဃိ န့ၣ် လီၤ.
တနံၤ အံၤ လါ မ့ၤ
၁၄ သီ အနံၤ, အ၀ဲ ဘၣ် တၢ် ပာ်လီၤ အီၤ ဖဲ ကညီဒီကလုာ်
တၢ်ထူၣ်ဖျဲး သုးမုၢ်ဒိၣ် အတၢ်လီၢ် တတီၤ ဖဲ သ့ၣ်ဘ့ၣ်ထၣ်, ဖဲ သုးက့၇, ကညီကီၢ်စဲၣ်အပူၤ န့ၣ် လီၤ.
သုး ခိၣ်ဒိၣ်
စိ မိ ဖၠူၣ်, စိ ကမီၤ နီၣ်ဂံၢ် (၀၇၅၉) မ့ၢ်
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ခိၣ်နၢ် တဂၤ လၢ အပၣ်ဃုာ် လၢ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် အတၢ်ထံၣ် လိာ် ကတိၤ သကိးတၢ်
မုာ် တၢ် ခုၣ်ဒီးကီၢ်ပယီၤ ပဒိၣ်လၢကီၢ်စၢ ဖှိၣ် အပတီၢ် ဖဲ လါ အ့ြဖ့ၤ ၄ သီ တုၤ ၁၁ သီ အနံၤ
န့ၣ်လီၤ.
သုးခိၣ် ဒိၣ်စိ
မိ ဖၠူၣ် အဂ့ၢ် ဖုၣ် ကိာ်
သုး ခိၣ် ဒိၣ်
စိ စီၤ မိ ဖၠူၣ် အိၣ် ဖျဲၣ် ထီၣ် ၀ဲဒၣ် ဖဲ
၁၉၅၀ နံၣ်, အမိၢ် မ့ၢ်၀ဲ နီၢ် ပဲး ပဲး
မူ ဒီး အပၢ်မ့ၢ်၀ဲ စီၤ ယ့ၣ် လး, အ၀ဲ အဒီ ပုၢ်၀ဲ အိၣ် ၃ ဂၤ အကျါ အ၀ဲ မ့ၢ်ပှၤ ဘၢၣ် စၢၤ ဒီး အ၀ဲၢ် မုၣ်
အ မံၤ မ့ၢ်၀ဲနီၢ် သ့ယ့ၣ် (ကိး)နီၢ်ဃံ လၤ ဒီး အပုၢ် ဒ့ မုၣ် အမံၤ မ့ၢ်၀ဲ နီၢ် အ့ မံၣ်
န့ၣ် လီၤ.
ဖဲ ၁၉၈၉ နံၣ် လါ အီး က ထိ ဘၢၣ် ၃ သီ အနံၤ အ၀ဲ ဆီ ဟံၣ်ဆီ
ဃီ ဒီး နီၢ် ချံ မူ ဒီး ထီၣ် ဖိ ၀ဲ ၇ ဂၤ ဒီး အဖိ တဖၣ် မ့ၢ်၀ဲ-နီၢ်ရှံမ့ၣ်, စီၤ ၀ါ ဒိၣ်
စိ, စီၤ ၀ါ ဆဲးထံ, နီၢ် ဘၠူလၣ် ၀ါ, စီၤ ထူ လီၤ လး , နီၢ် ထံ မူ ရှံ
ဒီး နီၢ် ကညီ ဒိၣ် သ့ၣ် တဖၣ် န့ၣ် လီၤ.
သုး ခိၣ် ဒိၣ်
စိ စီၤ မိ ဖၠူၣ် အံၤ ဖဲ အသးစၢ် ဒံး အဆၢ ကတီၢ် အ၀ဲ မ့ၢ်ပှၤ တဂၤ လၢ အအိၣ် ဒီးတၢ် သးစဲ
လၢတၢ်ဂဲၤ လိာ် ခိၣ် လိာ် ကွဲ န့ၣ် လီၤ. အ၀ဲ ဖျိ ထီၣ် ၀ဲ ဖၠၣ် စိ မိၤ ကၠိ ဘၣ်ဃး မုၢ်ကျိၤ
၀ဲၤ ကွာ် တ က ပၤ န့ၣ်လီၤ. တုၤ အ၀ဲ ဖိျ ထီၣ်
ကၠိ တ ဘျီ အ၀ဲ ဟဲ နုာ် လီၤ မၤ တၢ် ဖဲ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် သုးက့ ၁ ဟီၣ် က၀ီၤ ပူၤ န့ၣ် လီၤ.
သုးခိၣ်ဒိၣ် စိ
မိ ဖၠူၣ် အ၀ဲ နုာ်လီၤ သုးဖဲ ၁၉၇၅ နံၣ်လါ မၤရှး ၁ သီ ဒ် သုးဖိ တဂၤ န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၈၁
နံၣ် အီကူး ၁၄ သီ အ၀ဲ ဘၣ် တၢ် သုးထီၣ် အလီၢ် အလၤ ဆူ သုး ခိၣ် ဖိ ပတီၢ် န့ၣ် လီၤ. ဖဲ
၁၉၈၄ နံၣ် လါ ဖ့ၤ ြဘူၤ အါရံၤ ၂၈ သီ အနံၤ အ၀ဲ
ဘၣ် တၢ် သုးထီၣ် အလီၢ် အလၤ ဆူ သုး ခိၣ် ဒိၣ်ဂီၢ်ဂ့ၢ် န့ၣ် လီၤ.
၁၉၉၀
နံၣ်လါ ယူၤ
လံ ၂၀ သီ အ၀ဲဘၣ်တၢ်သုး ထီၣ် အလီၢ်အ လၤ ဆူ သုး ခိၣ် စိ န့ၣ်လီၤ. ၁၉၉၇ နံၣ်
လါ မၤ ရှး ၁ သီ အ၀ဲဘၣ် တၢ်သုးထီၣ် အလီၢ် အလၤ ဆူ သုးခိၣ် ဒိၣ်
ဖိ န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂၀၀၁ နံၣ်လါ ယူၤ လံ ၁၄ သီ အ၀ဲဘၣ်တၢ်သုးထီၣ် အလီၢ်
လၤ ဆူ သုးခိၣ် ဒိၣ်ဂီၢ်ဂ့ၢ် ပတီၢ် န့ၣ်လီၤ. ၂၀၀၆ နံၣ် လါ နိၣ်၀့ဘၢၣ် ၂၀ သီ
အ၀ဲ ဘၣ် တၢ်သုးထီၣ်
အလီၢ် အလၤ ဆူ သုးခိၣ်ဒိၣ် စိ ဒီး ဟံးန့ၢ်မူဒါ တုၤ အသးသမူ ဟးထီၣ်
တစုန့ၣ်လီၤ.
သုးခိၣ် ဒိၣ်စိ
မိ ဖၠူၣ် အံၤ အမိၢ်အပၢ် မ့မ့ၢ်ပှၤ တၢ်အိၣ်တၢ်ယၢၤ ဘၣ်ဆၣ် အ၀ဲကွၢ် ကပာ်ကွံာ် ၀ဲ တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်
အံၤ ဒီး ဟ့ၣ် လီၤ အသး လၢ အပှၤကလုာ် အဂီၢ် ဒီး တူၢ် ဆါ ခီၣ် ဆါ အသး ဒီး ဒုးနဲၣ် ဖျါ
ထီၣ် အတၢ် သးအိၣ်ဘၣ်အပှၤ ကလုာ် ဒ်အံၤ အဃိ မ့ၢ် ခိၣ် နၢ် တဂၤလၢ အကဲထီၣ် ဒိဂ့ၤ တဲာ် ဘၣ်လၢ ပ၀ဲ ခိၣ်နၢ် သိၣ်ဒူ ပှၤ မၤသကိးတၢ် ဖိ လၢ
အအိၣ်လီၤ တဲာ် တဖၣ်အ ဂီၢ် န့ၣ် လီၤ. အဂ့ၢ် ခ့ၣ် အဲၣ် ယူၣ်ဒီးကညီ ဒီကလုာ် တၢ်ထူၣ် ဖျဲး
သုး မုၢ်ဒိၣ် ကွဲး ဖျါ ထီၣ် ၀ဲန့ၣ် လီၤ.
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ကညီဒီကလုာ်ခိၣ်နၢ်သးသမူဂ့ၢ်ကျိၤ
ကညီလုၢ်လၢ်ထူသနူလၢ ပြကၢးသ့ၣ်ညါ အကူာ်သၢ
ကညီကလုာ်တဖၣ်
ကူသိး၀ဲတၢ်ကူတၢ်သိး
ကညီကလုာ်တဖၣ်အံၤ အကလုာ်အိၣ်အါအဃိ တၢ်ကူတၢ်သိးတဖၣ်
အလွဲၢ်အိၣ်ညီ ကိးကလုာ်ဒဲးလီၤ. ကလုာ်အတၢ်အကူတၢ်သိး အလွဲၢ်တဖၣ်အဖီခိၣ် ပနီၤဖးအီၤသ့လၢ
အမ့ၢ် ကညီကလုာ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ လၢပျၢၤ ကညီဂီၤ,ကညီ၀ါ,ကညီသူ,ဆီကပ့ၤဖးဒိၣ်,
ဆီကပ့ၤဆံး, ကစၢၢ်ဖါလုး မံၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ကိးလီၤဆီန့ၢ်အီၤလၢ ကညီကလုာ်ဒူၣ်
တဖၣ်လီၤ. ကညီကလုာ်တဖၣ် ဆ့မိၢ်၀ါ မ့ၢ်တၢ်တခါလၢ အနီၢ်လၢ အ၀ဲသ့ၣ်အဂီၢ်လီၤ. ဆ့မိၢ်၀ါ
အိၣ်၀ဲဒၣ် အဖုၣ်ဒီးအထီစ့ၢ်ကီးလီၤ. ဆ့မိၢ်၀ါဒီးချီၣ်ခံလၢ် တၢ်ကူဃုာ်အီၤဒီး
ဆ့မိၢ်၀ါဒီး ထဲကူလၢ တၢ်ကူဃုာ်အီၤအိၣ်၀ဲလီၤ. စးထီၣ်လၢ သၣ်တီၣ် ကလံၤစိး, မုၢ်ထီၣ်
ကရ့ၣ်နံၣ်ကီၢ်စဲၣ် ,ယိၤဒိၣ်ကလံၤစိး, ကလံၤထံးဒီး ပၠ့မနါ ,ယမဲသ့,မုၢ်ထီၣ်တကပၤ ကညီက
လုာ်လၢ အအိၣ်ဆိးဖဲန့ၣ်တဖၣ် ဖျီၣ်ခံဖုၣ်,ဖျီၣ်ခံထီ တဖၣ် ကူသိး၀ဲ၀ံၤ
ဆ့မိၢ်၀ါအဖုၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်ကူဃုာ်အီၤလီၤ. ပိာ်မုၣ်တဖၣ် လၢဆ့မိၢ်၀ါ အယီၢ်ဒ့န့ၣ်
ကူသိးဃာ်၀ဲ နံၣ်လၢ အလွဲၢ် အဂီၤ အသူဒီးအ၀ါတဖၣ်အိၣ်၀ဲလီၤ.
လၢစုခီၣ်တၢ်သိးတခီ မ့ၢ်၀ဲ တိၢ်ဒီးဆ့တဖၣ် သူ၀ဲဒၣ်လီၤ.
ဖဲလၢ လၢၢ်အလွဲၢ်အိၣ်အကလုာ်က လုာ်တဖၣ် သူစ့ၢ်ကီး၀ဲလီၤ. လၢနၢ်ကု,ကိာ်ဘိ,စုဒ့ကိာ်တဖၣ်
သူ၀ဲဒၣ် စ့ညၣ်တဖၣ်လီၤ.မ့ၢ်၀ဲ ကညီကလုာ်လၢ ပကိရိမး ကညီစီှၤဒီးကညီပှိၢ်တဖၣ်လီၤ.
ကညီကလုာ်တဖၣ် ဆ့မိၢ်၀ါ အဂီၤဒီး ခိၣ်ဖၢၣ် ဒီး ထဲကူ အံၤ သူဒံး၀ဲအဖၢမုၢ်လီၤ. ပိာ်မုၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး
ဆ့မိၢ်၀ါအဖုၣ်, ဆ့မိၢ် ၀ါအထီ ခိၣ်ဖၢၣ် နံၣ်တဖၣ် အံၤ
ဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သး၀ဲဒီးကူသိးဒံး၀ဲအဖၢမုၢ်လီၤ.
ပိာ်မုၣ်ကူသိးတဖၣ် ဘၣ်တၢ်နီၤဖးလီၤအီၤဒ်လၢလာ်အံၤ အသိးလီၤ.
(၁) လုၢ်လၢ်နံၣ်“ထူရူၢ်နံၣ်”
(၂) သးစၢ်ကူ၀ဲနံၣ်“နံၣ်ကူာ်ထူ”
(၃) မုၣ်ကနီၤသီနံၣ်“နံၣ်သဲဆဲၣ််”
(၄) တမ့ၢ်မုၣ်ကနီၤကူ၀ဲ နံၣ်“နံၣ်လီ၀ီၢ်” တဖၣ် ဘၣ်တၢ်နီၤဖးလီၤအီၤ
၄ ကလုာ်လီၤ.
ကညီဖိလၢ အအိၣ်ဘူးဒီးယိၤဒိၣ်တဖၣ် ကူသိးထီၣ်၀ဲဒ်
ယိၤဒိၣ်အကူအသိးဒီး အိၣ်ဘူးဒီး ပယီၤကလုာ်တဖၣ် ကူသိး၀ဲ ပယီၤကူသိးန့ၣ်လီၤ.
ရွှ့ၣ်ကၠ့ၣ်, လၢၢ်ဒိၣ် ဖါပူၣ်မုၢ်ထီၣ်,လၢၢ်ပျဲၢ် ဒီနၣ်ကစၢၢ်ဒီတဘိန့ၣ် ပိာ်မုၣ်တဖၣ်
ကူသိး၀ဲ ဆ့မိၢ်၀ါဖးထီန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်ထီၣ်ပှၢ်မးဒီး ကူသိးက့ၤ၀ဲ ဆ့မိၢ်၀ါလၢအဖုၣ်ဒီး
ကူသိးဃုာ်၀ဲ ဆ့လၢ အလွဲၢ်အဂၤတဖၣ်လီၤ.
အပူၤကွံာ် ကညီမုၣ်ဖိတဖၣ် ဖဲလၢ အကဖျီအသးအဆၢကတီၢ်
အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်၀ဲ ထါ၀ဲ ဆ့မိၢ်၀ါဒီးနံၣ်လၢ အကစၢ်ဘၣ်သး၀ဲဂ့ၤဂ့ၤ လီၤဆီ
ဒဲးကံၣ်ဒဲး၀့ၤ၀ဲလီၤ. ၀ံၤဒီး ပာ်ဃာ်၀ဲ တစိၤ သးလီၤ. ပိာ်မုၣ်ကူသိး,ပိာ်ခွါကူသိးတဖၣ်
အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်၀ဲ ဘၣ်ထါ၀ဲလီၤ. လၢ ဆ့၀ါဒီးနံၣ်တ ဖၣ်အံၤ လီၤလၢ လံၤစိၤ,လၤစိၤ တဖၣ်
ဟံးဃာ်က့ၤ၀ဲဒီး ပာ်ဒိၣ်၀ဲဒၣ်လီၤ.
တၢ်သး၀ံၣ်
ထီရီးတဖၣ်
ကညီကလုာ်တဖၣ်အံၤ
လၢပျၢၤမ့ၢ်တသ့လံာ်သ့လဲၢ်သနာ်က့ တၢ်သူၣ်၀ံၣ်သးဆၢ, တၢ်ဒုးအိၣ်
ထီၣ်တၢ်သး၀ံၣ်တဖၣ် ဖျိးစိဒိၣ်မးလီၤ. ကညီဘူၣ်ပွဲ“တၤခီးပွဲ”တဖၣ်န့ၣ် တဂၤဒီးတဂၤ
သး၀ံၣ် ဒိးဒီးဖီၣ်ဆၢကဒါက့ၤ၀ဲ, ဒုးအိၣ်၀ဲတၢ်ကတိၤအရူၢ်တဖၣ် ဘၣ်ပသးမုာ်ဒိၣ်မးလီၤ.
အပူၤကွံာ် ပဖံပဖုတဖၣ် အုၣ်၀ဲလုၢ်ဖိထါဖိတဖၣ်, ထီရီးတဖၣ်
တုၤလၢဖိလံၤအစိၤ သး၀ံၣ်ဒီး အုၣ်က့ၤ၀ဲ တဆီဘၣ်တဆီန့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလံာ်မိၢ်ပှၢ် တအိၣ်အဃိ
တၢ်သူၣ်၀ံၣ်သးဆၢထီရီးဒီး တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ တၢ်ကဲထီၣ်အသးတဖၣ်, ဘၣ်ဒိဆါ၀ဲဒၣ်လၢ
လံာ်လဲၢ်တကပၤန့ၣ်လီၤ.
သူၣ်၀ံၣ်သးဆၢဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲ ဒ်
ကစၢၢ်အတၢ်ဂ့ၤ,ပှၢ်အတၢ်ဂ့ၤ ,တၢ်ဂ့ၤလၢ အဂၤဒီး ယဲၢ်ကယၤယဲၢ်ဆံ နံၣ်ပၣ်တီၣ်လၣ်
လၢ်ကၠးဘူၣ်တဖၣ် အပူၤ လဲၤသူၣ်၀ံၣ်သးဆၢ၀ဲဒၣ်လီၤ.
အပူၤကွံာ် တၢ်ဂဲၤကလံၣ်“ဒိ” အံၤဘၣ်တၢ်ဂဲၤက၀ီၤအီၤလီၤ.
ဘၣ်တၢ်ဂဲၤကလံၣ်အီၤ ကယီ ကယီဒီးဂၢၢ်ဂၢၢ်ဖိန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂဲၤကလံၣ် ဒိ အံၤ
ဘၣ်တၢ်ထၢနုာ်၀ဲ တၢ်သး၀ံၣ်အဖျၢၣ်လၢ တၢ်ပာ်ပနီၣ်ဃာ်အီၤ အသိးတၢ်သူအီၤလီၤ. မ့မ့ၢ်လၢ
သူၣ်ဘီၣ်သးစၢ် မုၣ်ခွါ တခီ ပၣ်ဃုာ်ဒီး ကပုၢ်ပးဆဲ, ပံတဖၣ် အကလုာ်ကလုာ်သူ၀ဲဒၣ်လီၤ. တၢ်ဂၢၢ်ခါတၢ်သး၀ံၣ်အံၤ
မ့ၢ်၀ဲ တၢ်သး၀ံၣ် လၢ အမုာ်ကတၢၢ်တခါလီၤ. လၢကညီတဖၣ် အကလုာ်အံၤ
ပဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သးဒိၣ်ကတၢၢ် စ့ၢ်ကီးလီၤ. လၢမူးအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤတခီ
ဘၣ်တၢ်အိးထီၣ်အီၤလၢ တၢ်တီၢ်ကျိၣ် သ့ၣ်တ ဖၣ်လီၤ. ကျိၣ်အသီၣ်အံၤ မ့ၢ်၀ဲ
တၢ်သးခုကျိၣ်ဒီးတၢ်သးအုးကျိၣ် တဖၣ်န့ၣ် လၢပှၤသံ အမူးပူၤ ကျိၣ်လၢ တၢ်တီၢ်အီၤအံၤ
ကလုၢ်လီၤသးအုးဒိၣ်မးလီၤ.
မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ လူၤထီၣ်၀ဲဒၣ် စိၤတဖၣ် တၢ်သူၣ်၀ံၣ်သးဆၢ
တဖၣ် အါဒိၣ်မးလီၤ. တၢ်လၢအပူၤကွံာ်တဖၣ် ပှၤလၢအဒ့ဘၣ်စှၤလီၤဝဲအသိး လုၢ်ဖိထါဖိ
ထီရီးတဖၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ် ဒီးသး၀ံၣ်ဘၣ်စှၤလီၤဝဲလီၤ. ကညီသ၀ီလၢ အအိၣ်လၢ တီနီၢ််ကစၢၢ်တဖၣ်
, ပကိရိမး ကညီသ၀ီတဖၣ် ကညီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ကတိၤ၀ဲ ပယီၤကျိာ်တဘၣ်နီတစဲးအဃိ တၢ်လၢအပူၤ
ကွံာ်ထီရီးတၢ်သူၣ်၀ံၣ်သးဆၢတဖၣ် သး၀ံၣ်၀ဲဘၣ်ဒံးအဖၢမုၢ်, မၤနီၣ်၀ဲန့ၢ်ဒံးအဖၢမုၢ်, စိာ်ဃာ်၀ဲ
န့ၣ်ဒံးအဖၢမုၢ်လီၤ. ထီရီးဘၣ်ဃးဒီး တၢ်မၤလိာ်တဖၣ် , တၢ်သူၣ်၀ံၣ်သးဆၢလၢ
အပူၤကွံာ်တဖၣ်, မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ သးစၢ်တဖၣ် လၢမိၢ်ပၢ်ဖံဖုအအိၣ် ြကၢးလၢ ဘၣ်က့ၤဃု
သ့ၣ်ညါက့ၤ၀ဲလီၤ.
ကညီဖိတၢ်အိၣ်ယၢၤ
တၢ်ဒ့တၢ်အူတဖၣ်
ကညီတဖၣ် တၢ်လၢ အဒ့ဒီးအူ၀ဲ တၢ်အိၣ်ယၢၤတဖၣ် အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ်
လုၢ်လၢ်ဒ်န့ဆၢၣ် သ့ၣ်,၀ၣ်ဒီး မၤန့ၢ်၀ဲ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ် အနၢၤဒီးတ့န့ၢ်၀ဲဒၣ်လီၤ.
ကညီကလုာ် တၢ်အိၣ်ယၢၤလၢ အသူ၀ဲတဖၣ် မ့ၢ်၀ဲ,,,,,,,,,,,,,,
(၁) ကျိၣ်
(၂) ကွဲၤ “ပနၢ်နၢၤ”
(၃) စီကီၣ်
(၄) ၀ၣ်“ကပုၢ်”
(၅) ပံလၢ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလၢ ၀ၣ်“ ဘိသၣ်ပံပလွ့ၢ်”
(၆) ပံပလွ့ၢ်
(၇) တဃံၤ“တယီ”
(၈) သီတူၢ်“ တယီ”
(၉) ပီၤကူ“ ၀ၣ်ပးတလါ”
(၁၀) ဖိၤဒွါ
(၁၁) လ့လ့
(၁၂) နွဲး
(၁၃) ၀ၣ်ကဒိၣ်“ မီ”
(၁၄) တနၢ်“ပၠးစီ”
(၁၅) စံၣ်ဒိၣ် တၢ်အိၣ်ယၢၤတဖၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်သူအီၤလီၤ.
မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ တၢ်ဂဲၤကလံၣ် ဒိတဖၣ် အံၤတၢ်သူ (တပုၢ်)
ပထံၣ်ဘၣ်စ့ၢ်ကီးအီၤလီၤ. (တပုၢ်) လၢသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်သူစ့ၢ်ကီးအီၤလီၤ. တၢ်ဘ့ၣ်လၢ
တၢ်ပာ်ထီၣ်အီၤလၢ (တပုၢ်) လိၤအံၤ အကလုၢ်တဖၣ် ပကနၣ်အီၤဒီးမုာ်ဒိၣ်မးလီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ
လၢပကမၤအီၤလၢ သ့ၣ်အညၣ် မ့ၢ်၀ဲတၢ်ကီတၢ်ခဲလၢ ပကဟးစိာ်အီၤအဃိ တပုၢ်အံၤ
ဘၣ်တၢ်က့ၤသူက့ၤအီၤ လီၤ.
တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲက့ၤ
လၢပျၢၤလုၢ်လၢ်ထူသနူတၢ်ဖိတၢ်လံၤတဖၣ်
ကညီဖိတဖၣ်အံၤ လၢပျၢၤ တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢ တၢ်သူအီၤတဖၣ်
ကီၢ်ပယီၤပူၤ လၢပျၢၤတၢ်ဖိ တၢ်လံၤလၢ တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါ၀ဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ် တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢ
အပူၤကွံာ် အနံၣ် ၇၅ နံၣ်တ ဖၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤလၢ တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢပျၢၤလီၤ.
လၢကညီကီၢ်စဲၣ်အပူၤ (ကီၣ်ကိၣ်ကူၣ် ဃိၣ်) အံၤ မ့ၢ်၀ဲ လၢပျၢၤတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤတခါလီၤ. လၢပျၢၤ
ကစၢ်ယွၤလၢ အဟဲလီၤတဖၣ် လၢၢ်အလံာ်တဖၣ် အိၣ်ဒံး၀ဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးလီၤ. ခီဖျိ တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ,
တၢ်ဟံးဃာ်က့ၤအီၤတအိၣ် အဃိ တၢ်အိၣ်ယၤတဖၣ် လီၤမၢ်၀ဲ, ကစၢ်ယွၤလၢ တၢ်ဘျးလီၤအီၤလၢ
ဂီၤပၤလိၤတဖၣ် လီၤတဲာ် ,ခီဖျိ မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤအဃိ
တၢ်ဂီၤလၢပျၢၤလၢကစၢၤဒီးတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ စုလီၢ်တဖၣ် ဟးဂီၤကွံာ်၀ဲဒၣ်လီၤ.
လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ဃိၣ်ဖၠၢ်တဖၣ် တၢ်ကူတၢ်သိးလၢ တၢ်ချၢတဖၣ် ,
လံာ်လဲၢ်, တၢ်သူတၢ်စွဲတၢ် အိၣ်ယၢၤတဖၣ်, ဒ်သိးသုတလီၤမၢ်တဂ့ၤအဂီၢ် ပကဘၣ်
ဟံးဃာ်က့ၤအီၤလီၤ. ပဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤလၢ အဂ့ၤဒီး ပဆါဟုၣ်အီၤဆူ ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ
တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢ အလုၢ်အပှ့ၤလၢ ပဒွးတသ့တဖၣ် အိၣ်၀ဲအါအါဂီၢ်ဂီၢ်လီၤ. ကညီကလုာ်တဖၣ်
အပူၤကွံာ်အိၣ်ဒီး လံာ်လဲၢ်သနာ် က့ၤ ခီဖျိ တၢ်ဟံးဃာ်ပၢၤဃာ်တအိၣ်အဃိ
လံာ်လဲၢ်ဟးဂီၤကွံာ်၀ဲလီၤ. တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ တဖၣ် စ့ၢ်ကီး အဆၢတဲာ်၀ဲဒၣ်လီၤ.
ကညီကလုာ်တဖၣ်အံၤ ဆ့မိၢ်၀ါဒီးတၢ်ကူတၢ်သိးလၢ အထါ၀ဲတဖၣ် လီၤသူၣ်မုာ်သးမုာ်ဒီး
အပတီၢ်ထီဒိၣ်မးလီၤ. လၢစုလီၢ်တဖၣ်အံၤ ကညီမုၣ်ဖိလၢ အအိၣ်လၢ ကစၢၢ်ခိၣ်ကလိကျါ တဖၣ်
အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်၀ဲ တၢ်ဆိကမိၣ်ဟဲထီၣ် ၀ဲ၀ံၤဒီး ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲ က့ၢ်ဂီၤလၢ အဂ့ၤတဖၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ
စုလီၢ်တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်တ ဖၣ် ြကၢးလၢ ပကဘၣ်ဟံးဃာ်ပၢၤဃာ်က့ၤအီၤလီၤ.
တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ
ဘၣ်ဃး တၢ်ဂဲၤကလံၣ်တဖၣ်
ကညီတၢ်ဂဲၤကလံၣ် ဒိ အံၤ မ့ၢ်၀ဲကညီ တၢ်ဂဲၤကလံၣ်လၢ
အမံၤဟူသၣ်ဖျါတခါလီၤ. ထဲကီၢ် ပယီၤတကးဘၣ် လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ် မ့ၢ်၀ဲတၢ်ဂဲၤကလံၣ်တခါလၢ
ပှၤအါဂၤ ဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သး ၀ဲဒၣ်လီၤ.
လၢတၢ်ဂဲၤကလံၣ် ဒိ တဖၣ် အပူၤ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
(၁) ဒိ တၢ်ဂဲၤကလံၣ်လၢ ပိာ်ခွါဖိတဖၣ် ဂဲၤကလံၣ်၀ဲ
(၂) ဒိ တၢ်ဂဲၤကလံၣ်လၢ ပိာ်မုၣ်ဖိတဖၣ် ဂဲၤကလံၣ်၀ဲ
(၃) ဒိ တၢ်ဂဲၤကလံၣ်လၢ ပှၤသးပှၢ် အနံၣ် ၆၀ ဘျဲၣ်တဖၣ်
ဂဲၤကလံၣ်၀ဲ
(၄) ဒိ တၢ်ဂဲၤကလံၣ်လၢ ပိာ်မုၣ် ပိာ်ခွါတဖၣ်
ဂဲၤကလံၣ်ဃုာ်၀ဲ တပူၤဃီ
(၅) ဒိ တၢ်ဂဲၤကလံၣ်လၢ ပှၤမုၣ်သဘျ့ခွါသဘျ့ တဖၣ်ဂဲၤကလံၣ်၀ဲ
(၆) ဒိ တၢ်ဂဲၤကလံၣ်လၢ အတအိၣ်ဒီး တၢ်ပပာ်ပနီၣ်တအိၣ်ဘၣ်
တၢ်ဂဲၤကလံၣ် တဖၣ်လီၤ.
ဒိ တၢ်ဂဲၤကလံၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ဂဲၤကလံၣ်ပၠးအီၤဖဲ ဘုသီခိၣ်,တၢ်တူၣ်လိာ်,ဘူၣ်ပွဲ,
နံၣ်ထီၣ်သီ အမူးတဖၣီလီၤ. ဖဲလၢ ပှၤ (ပၠးကၠး) တဖၣ် တၢ်ဒုးနဲၣ်စ့ၢ်ကီး၀ဲ ဒိ
တၢ်ဂဲၤကလံၣ် တဖၣ် အိၣ်စ့ၢ်ကီး လီၤ. လၢသၣ်တီၣ် ကီၢ်ဆၣ်တကပၤ ဒိ တၢ်ဂဲၤကလံၣ်အံၤ
မ့ၢ်၀ဲ တၢ်အနီၢ်နီၢ်တခါလၢ တၢ်ဂဲၤ ကလံၣ်ပၠးအီၤလီၤ. ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်စံၣ်ကျံၣ်တခီ
လီၤဆီဒၣ်တၢ် ကညီဖိလၢ ကစၢၢ်ခိၣ် တဖၣ် ဂဲၤကလံၣ်ပၠး၀ဲလီၤ. ကညီကီၢ်စဲၣ် ပကိကီၢ်ခီ
ကညီစှီၤတနီၤ ဘၣ်ဃးတၢ်ထီၣ်ကနဲအံၤ ဂဲၤကလံၣ် ဒုးနဲၣ်ပၠး၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်စံၣ်ကျံၣ်အံၤ
ပှၤတခီတဂၤ ဖီၣ်ထီၣ်ဃာ်၀ဲ ၀ၣ်ခံဘိဒီး ဒဲတံၢ်၀ဲဒၣ်ဒီး ပှၤလၢ အဖုတၢ်တဂၤ ကဘၣ်ဖု၀ဲ
ချ့ချ့လီၤ. တၢ်စံၣ်ကျံၣ်, တၢ်ဆဲးမှါဘိ, တၢ်သံၣ်ပျံၤ တၢ်ဂဲၤကလံၣ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်၀ဲ
ကညီစှီၤတဖၣ် အတၢ်ဂဲၤကလံၣ်လီၤ. တၢ်လီၢ်လၢ တီနီၢ််ကစၢၢ်ဟီၣ်က၀ီၤ ပှၤသံအဟံၣ်တဖၣ်
ဟးဆှၣ်တရံးလိာ်သးဒီး အုၣ်ထါတၢ်ဂဲၤကလံၣ်ပၠး တဖၣ်အံၤ လီၤမၢ်ကွံာ်၀ဲ တနီၤလံန့ၣ်လီၤ.
ကညီတၢ်ဆဲးတၢ်လၤဘၣ်ဃး တၢ်(ပၠးကၠး)တဖၣ် ဟဲပၢၢ်ထီၣ်သနာ်က့
ဒ်စိၤတၢ်ဘၣ်သးအသိး မၤလုၢ်အုၣ်ထါ သူၣ်၀ံၣ်သးဆၢတဖၣ် ပှၤကမျၢၢ်ဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သး၀ဲဒၣ်လီၤ. ပမ့ၢ်ဘၣ်တဲလၢ
အဖုၣ်န့ၣ် ကညီတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ အကလုာ်အံၤ လီၤဃုသ့ၣ်ညါ ,လီၤမၤနီၣ်, ြကၢးသ့ၣ်ညါ
,တဖၣ်အိၣ်ဒံး၀ဲလီၤ. တၢ်ဆဲးတၢ်လၤအံၤ ပကထံၣ်ဖှိၣ်ထံၣ်တံၤအီၤအဂီၢ် ပပာ်ဖျါထီၣ်အီၤလၢ
အဖုၣ်လီၤ. ကညီကလုာ်တဖၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်သးအရူၢ်အသဲးလၢ
အဂ့ၤ, အဲၣ်မၤစၢၤပှၤလၢ အဃၢၤ, ပာ်ဖျါထီၣ်အတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံာ်ဒီး ဒုးနဲၣ်တၢ်နံၤကမှံၤ
လၢကညီလုၢ်လၢ်တဖၣ် အံၤ မ့ၢ်၀ဲ ကညီတၢ်ဆဲးတၢ်လၤလၢ အဂ့ၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
>>>>>>>ကတၢၢ်လံ<<<<<<<
>>>>ဘၣ်တၢ်ကျိာ်ထံက့ၤအီၤလၢ “စီၤကဆှံ” <<<<
ဟံးန့ၢ်ကျိာ်ထံက့ၤအီၤလၢဒူသထူၢ်ကီၢ်ဆၣ် ၂၇၄၉ နံၣ်
ဖဲကညီနံၣ်ထီၣ်သီ အလံာ်အပူၤန့ၣ် လီၤ.
(သထံုြမို့နယ်၊ ၂၇၄၉-ခုနှစ်၊ ကရင်နှစ်သစ်ေကူးပွဲေတာ် )
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ထူသနူလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤ
ကညီလုၢ်လၢ်ထူသနူလၢ ပြကၢးသ့ၣ်ညါ အကူာ်ခံ
လံာ်လဲၢ် ဒီး
တၢ်ကတိၤအကလုာ်တဖၣ်
ကညီလံာ်လဲၢ်အံၤ တၢ်တပာ်ပနီၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ်
လုၢ်လၢ်ထူသနူတခါလၢ လံာ်စီဆှံ တကရူၢ်အပူၤဘၣ်. ကညီလံာ်လဲၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤ
ဖဲ ရှ့ပ၀့ၣ်သနံၣ် အစိၤတၢတစိၤ ဖဲ ၁၈၃၇ နံၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢစိၤအ၀ဲန့ၣ်န့ၢ်
တၢ်ကတိၤကျိာ်ဒီး လံာ်လဲၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်မၤနီၣ်ဃာ်အီၤလၢ ထးခိၣ်အဃိ ဘၣ်တၢ်ကိးအီၤလၢ
စိၤထီရီး န့ၣ်လီၤ. စိၤခံစိၤတစိၤတခီ ဖဲ ၁၈၄၇ နံၣ်တုၤ ၁၉၆၄ နံၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ်
ဘၣ်တၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤ က့ၤအီၤလီၤ. မ့ၢ်၀ဲစိၤဖဲ တၢ်စးထီၣ်စဲးကျံးအဆၢကတီၢ်၀ံၤ ထီရီးလၢ
တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် ဒဲးကံၣ်ဒဲး၀့ၤအီၤအံၤ အမဲာ်ညါ ဒ်သိးဘှီဘၣ် တၢ်ဖးတၢ်ကွဲးတဖၣ်
အစိၤဆၢကတီၢ်လီၤ. စိၤသၢစိၤတစိၤ ဖဲ ၁၉၆၄ နံၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအီၤလီၤ.
အ့၀ၣ်န့ၣ်ပၠံၣ်ဒီၣ် ပှၤကဲသီခါ ဖဲ ကညီကီၢ်စဲၣ်, ဖါအၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် ကၠဲသီခါဖၠၢ်န့ၣ်
ဖုတၢ်မဲ “အူနဒၣ်မၣ်လၣ်” လၢအအီၣ်ဖၠၢ်အံၤ ဖဲ ၁၇၅၀ နံၣ်န့ၣ် စးထီၣ်ဆိကမိၣ်န့ၢ်၀ဲ တလၢၤ
အလံာ်မိၢ်ပှၢ်တဖၣ်၀ံၤ တၢ်လၢအလိၣ်ဒီးမၤပှဲၤ တၢ်လၢ အအါတလၢဒီးထုးစှၤလီၤ၀ဲ၀ံၤ (ပံၣ်နူၣ်ဒီၣ်)်
လံာ်စီဆှံအံၤ ကွဲးလီၤဃာ်၀ဲလီၤ. စိၤတၢ တစိၤန့ၣ် ကညီစှီၤကျိာ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤဒ်
ခရံာ်ဖိအမံၤ လၢလံာ်ကွဲးဒိတဖၣ် အပူၤစံး၀ဲ လီၤ.
တအိၣ်ဒီးတၢ်ကွဲးလံာ်ကွဲးလဲၢ်ဘၣ်အဃိ
ယၤဖှိၣ်တဖၣ် လဲၤတလၢကွံာ်လၢ တၢ်စုသ့ခီၣ် ဘၣ်လၢ လံာ်လဲၢ်တကပၤ အိၣ်၀ဲအဃိ
ဘၣ်တၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအီၤဒီး တဲလီၤတံၢ်အီၤသ့လီၤ.
ကညီဖိတဖၣ် လၢ အတၢ်ကွဲးနီၣ်အပူၤ ပာ်ဖျါ၀ဲအသိးန့ၣ်
ကညီအလံာ်အံၤ အပူၤကွံာ် အိၣ်၀ဲဒၣ်လီၤ. ဘၣ်တၢ်ကွဲးဃာ်အီၤလၢ တၢ်ဖံးတၢ်ဘ့ၣ်အလိၤလီၤ.
ခီဖျိတၢ်တပာ်အီၤဂ့ၤဂ့ၤ နီၣ်ကတီၤအီၤဘၣ်အဃိ လီၤမၢ်ကွံာ်၀ဲအဂ့ၢ် စံး၀ဲလီၤ.
မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ ကညီဖိတဖၣ် ကွဲး၀ဲအလံာ်အက့ၢ်အဂီၤအါန့ၢ်ဒံး “၉” ကလုာ်လီၤ. လၢန့ၣ်အကျါ
တလၢၤဒီး ပယီၤအလံာ် မိၢ်ပှၢ် တဖၣ်ဘၣ်တၢ်က့ၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤအီၤလၢ ကညီလံာ်ကွဲး “၄”ကလုာ်ဒီး
ယီမၣ်အလံာ်မိၢ်ပှၢ် လၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤ ဒ်မ့ၢ် ဒူနီၣ်ဂံၢ်
တၢ်ကွဲးလံာ်လဲၢ်အက့ၢ်အဂီၤ အိၣ်၀ဲ “၄”ကလုာ်လၢလာ်အံၤ ဘၣ်တၢ်နီၤဖးလီၤအီၤလီၤ.
(၁) တလၢၤ အလံာ်မိၢ်ပှၢ်လၢ ဘၣ်တၢ်စးထီၣ်အီၤလၢ
ကညီပှိၢ်အလံာ်လဲၢ်
(၂) ပယီၤ အလံာ်မိၢ်ပှၢ်လၢ ဘၣ်တၢ်စးထီၣ်အီၤလၢ
ကညီပှိၢ်လံာ်လဲၢ်
(၃) ပယီၤ အလံာ်မိၢ်ပှၢ်လၢ ဘၣ်တၢ်စးထီၣ်အီၤလၢ
ကညီစှီၤလံာ်လဲၢ်
(၄) သီခါ မၠဲးသၣ်ယၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲ ကညီစှီၤလံာ်လဲၢ်
(၅) ဖါပူၣ်၀့ၢ် ကညီစှီၤလံာ်လဲၢ်
(၆) အူဘၣ်ထိ ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲ ကညီစှီၤလံာ်လဲၢ်
(၇) ဒူလံာ်ဖျၢၣ်ဒီးကညီပှိၢ် “လဲဆီၣ်၀့ၣ်” လံာ်ဆီ၀ဲး
လံာ်လဲၢ်
(၈) သၣ်တီၣ်ကလံၤစိၤ ပရ့ၣ်ကၠံၣ်ကိျာ်
ကညီလံာ်လၢၢ်သ့ၣ်ဘၣ်လံာ်လဲၢ်
(၉) ပအိၣ်ိ (တီသူ) ကလုာ်တဖၣ် လၢၢ်သ့ၣ်ဘၣ်ဖးဒိၣ်
“မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ ပအိၣ်ကလုာ်တဖၣ် တၢ်တပာ်ပနီၣ်အီၤလၢ ကညီကလုာ်ဒူၣ်ဖိထၢဖိအကျါဒံးဘၣ်.
ကညီလံာ်လဲၢ်လၢ
ဘၣ်တၢ်သူက့ၤအီၤလၢ မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ
(၁) ကညီပှိၢ်မုၢ်ထီၣ် လံာ်လဲၢ်လၢ ဘၣ်တၢ်စးထီၣ်အီၤလၢ
တလၢၤလံာ်မိၢ်ပှၢ်
(၂) ကညီစှီၤ လံာ်လဲၢ်လၢ ဘၣ်တၢ်စးထီၣ်အီၤလၢ
ပယီၤလံာ်မိၢ်ပှၢ်
(၃) ကညီပှိၢ် မုၢ်နုာ် လံာ်လဲၢ်လၢ ဘၣ်တၢ်စးထီၣ်အီၤလၢ
ပယီၤလံာ်မိၢ်ပှၢ်တဖၣ်လီၤ.
(က) ကညီပှိၢ် လံာ်လဲၢ် လၢ ဘၣ်တၢ်စးထီၣ်အီၤလၢ
တလၢၤလံာ်မိၢ်ပှၢ်အံၤ စးထီၣ်အိၣ်ထီၣ်၀ဲဖဲ အ့ၣ်ဒံၣ် ၁၀၅၇ နံၣ် ပကၣ်၀့ၢ် အနီရထၣ်
ကစီၤပၤ ဟဲထီၣ်ဒုးန့ၢ်၀ံၤဒီး ယံာ်တ့ၢ်၀ဲ အနံၣ် ခွံကယၤ ဘျဲၣ်လံာ်အဂ့ၢ် စံး၀ဲလီၤ.
“ဘၣ်တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါဒံးအီၤအဖၢမုၢ်”
ပှၤတနီၤဖဲ ၁၇၅၀ နံၣ်လၢ ဖုတၢ်မဲ ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲအံၤ
ကမၣ်လိာ်အသးလီၤ.
(ခ) ကညီစှီၤလံာ်လဲၢ်အံၤ ဖဲ ၁၈၃၂ နံၣ် ဒီးကထၢၣ် ကၠီနသၣ်၀ံၣ်
ဟးမၤခရံာ်တၢ်သးခုကစီၣ် ဟဲပၢၢ်ထီၣ်၀ဲလီၤ.
(ဂ) ကညီပှိၢ်လံာ်လဲၢ်လၢ ဘၣ်တၢ်စးထီၣ်အီၤလၢ
ပယီၤလံာ်မိၢ်ပှၢ် ဖဲ ၁၈၅၂ နံၣ်အံၤ မ့ၢ်၀ဲ ဒီးကထၢၣ် အဲလ်ဘရ့ၣ်တၣ် က့ၤကွဲး၀ဲဒ်
ပယီၤလံာ်မဲာ်မိၢ်ပှၢ်အသိးလီၤ.
ကညီကလုာ်တဖၣ်
အတၢ်စံးတၢ်ကတိၤအကလုာ်
ကီၢ်ပယီၤပူၤအံၤ ကလုာ်ဒူၣ်အိၣ်၀ဲ ၁၃၅ ဒူၣ်လီၤ,လၢအကျါ
ကညီကလုာ်ဒူၣ်အိၣ်၀ဲ ၁၁ ဒူၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၃၁ နံၣ် ကီၢ်ပယီၤမၤ၀ဲ ဖးဖီမုၢ်စရီ
ပှၤနီၣ်ဂံၢ်အသိး ကညီကလုာ်ဒူၣ် ၁၇ ဖု ပာ်ဖျါထီၣ်၀ဲဒ် လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါအပူၤလၢ
လာ်အံၤလီၤ. ၁၉၃၁ နံၣ် ကညီကလုာ်ဒူၣ်ဖိလၢ ဘၣ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤ,,,,,,,,,,,,,,
ကညီကလုာ်ဒူၣ်လၢ တၢ်တကိးလီၤဆီန့ၢ်အီၤအကလုာ်
ကညီစှီၤ
ကညီပကူ
ကညီ၀့ၤ၀ီၤ
ကညီမိ၀့ပါ
ကညီဘှဲ
ကညီပရ့ဘီ
ကညီ မိၤပှၤ
ကညီပအိၣ် (တီသူကလုာ်)
ကညီ ပဒီၣ်
ကညီ၀ါ
ကညီဂီၤ (ကယါ)
ကညီ ကဲၤခိၣ်ကဲၤဘါ
ကညီ ဇယ့ “ပဒီၣ်လၢအကိာ်ဘိဖုၣ်တကလုာ်”
ကညီတလဲတလစံၣ် တဖၣ် ဘၣ်တၢ် ပာ်ပနီၣ်အီၤလီၤ.
ကညီကလုာ်ဒူၣ်လၢ
ဘၣ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤလၢ မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ,,,,,,,,,,,,,
ကညီပှိၢ်
ကညီစှီၤ
ကညီဘှဲ
ကညီပကူ
ကညီတလးပါ
ကညီ မီၤန့ၢ်ပှၤ
ကညီ၀ါ
ကညီဂီၤ (ကယါ)
ပလ့ၣ်ကၠံ“ခၠံးခၠံၣ်”
ကညီပှိၢ်မုၢ်နုာ်
ဖိပါ“မိပါ”
ကညီကလုာ်လၢ
တၢ်တကိးလီၤဆီအီၤဒံးတဖၣ်,,,,,,,,,,,,,,,,,,
မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ ကညီကလုာ်ဘၣ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤအိၣ်၀ဲ ၁၁
ကလုာ်လီၤ. ကညီကလုာ် လၢအအိၣ်လၢ ယိၤဒိၣ်ကီၢ်စဲၣ်ပူၤဒီးကရ့ၣ်နံၣ် ကီၢ်စဲၣ်ပူၤတဖၣ်
တပၣ်ဒံးဘၣ်. ကညီကလုာ် တဖၣ် တၢ်စံးတၢ်ကတိၤတနီၤ
သီၣ်ဘူးလိာ်အသးဒီးတနီၤလီၤဆီလိာ်အသးအိၣ်၀ဲဒၣ်လီၤ.
လုၢ်လၢ်ထူသနူတဖၣ်
ကညီကလုာ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တၢ်စံးတၢ်ကတိၤဒီး
ကစၢၢ်ခိၣ်တၢ်ပၢၤခိၣ် အိၣ်ဆိးလီၤဆီလိာ် သးအဃိ လုၢ်လၢ်ထူသနူတဖၣ်
လီၤဆီလိာ်အသးတဆံးတက့ၢ်ဒီး အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ် ဒ်သိးလိာ်အသးလီၤ. ပမ့ၢ်ဒုးနဲၣ်ပၠးလၢ
လုၢ်လၢ်ထူသနူတနီၤန့ၣ်,,,,,,,,,,,,,,,,
(၁) လုၢ်လၢ်ထူသနူဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတဖၣ်
(၂) လုၢ်လၢ်ထူသနူဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဆဲးတၢ်လၤတဖၣ်
(၃) လုၢ်လၢ်ထူသနူဘၣ်ဃးဒီး ကလုာ်ဂ့ၢ်၀ီတဖၣ်
(၄) လုၢ်လၢ်ထူသနူဘၣ်ဃးဒီး တၢ်စူၢ်တၢ်နာ်တဖၣ်
(၅) လုၢ်လၢ်ထူသနူဘၣ်ဃးဒီး မုၢ်ဃါ နးတဖၣ်
(၆) လုၢ်လၢ်ထူသနူဘၣ်ဃးဒီး ဘူၣ်ပွဲတဖၣ်
(၇) လုၢ်လၢ်ထူသနူဘၣ်ဃးဒီး သ၀ီတဖၣ်
(၈) လုၢ်လၢ်ထူသနူဘၣ်ဃးဒီး ကလုာ်ဒူၣ်တဖၣ်
(၉) လုၢ်လၢ်ထူသနူဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဒုၣ် တၢ်သူၣ်ထီၣ် တၢ်ဆဲးတၢ်လၤတဖၣ်
ဘၣ်တၢ်နီၤဖးလီၤအီၤလီၤ.
ကညီဖိတဖၣ် စူၢ်တၢ်နာ်တၢ်ညီးမးလီၤ. နာ်တၢ်ညီလီၤ.
မ့ၢ်မၤဘၣ်တၢ်အၢန့ၣ် အၢၣ်လီၤ၀ဲညီ ညီဖိလီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ လုၢ်လၢ်ထူသနူတနီၤ
တဘၣ်လိာ်ဖိးမံလိာ်အသးဒီးခ့ခါတၢ်ဆၢက တီၢ်အံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တဘၣ်တၢာ်ကွံာ်
ထူသနူလၢပျၢၤဘၣ်, စံး၀ဲလၢတၢ်ကတိၤအသိး တၢ်ဃံန့ၣ် တဘၣ်ကးဘၢအီၤဘၣ်
တၢ်လၢပြကၢးတူၢ်လိာ်မးပကဘၣ်တူၢ်လိာ် စိၤစဲးခံ၀ံၤ တၢ်ဆိကမိၣ်လၢ အတဂ့ၤတဖၣ် မ့ၢ်ြကၢးလၢ
ပဘၣ်တၢာ်ကွံာ်အီၤန့ၣ် ကဘၣ်တၢာ်ကွံာ်လီၤ.
ခိးကွၢ်လၢ်ဘၣ်အကူာ်သၢတက့ၢ်....
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ထူသနူလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤ
ကညီလုၢ်လၢ်ထူသနူလၢ ပြကၢးသ့ၣ်ညါ အကူာ်တၢ
လုၢ်လၢ်ထူသနူစံးတၢ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲတၢ်အခီပညီတခါလၢအဒိၣ်အယိာ်ဒီးမ့ၢ်၀ဲတၢ်ကတိၤဒီမိၢ်ဖါတခါအသိးန့ၣ်ပက
ထံၣ်ဘၣ်အီၤလီၤ.လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢထံကီၢ်ကိးဘ့ၣ်ဒဲး,ကလုာ်ကိးကလုာ်ဒဲး,အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်၀ဲအလုၢ်လၢ်ထူသနူအိၣ်
၀ဲဒီး
ထုးထီၣ်၀ဲ အခီပညီအိၣ်အကလုာ်ကလုာ်လီၤ.
လုၢ်လၢ်ထူသနူ စံးတၢ်န့ၣ်
ခီဖျိအသးလၢ , ထးခိၣ် ,ပသး,ပတၢ်စံးတၢ်ကတိၤ, ပတၢ်ဟးထီၣ်ဟးလီၤ,ပတၢ်ရ့လိာ်မုာ်
စ့ၢ်ကီးလီၤ. လုၢ်လၢ်ထူသနူ န့ၣ် တၢ်လၢအပူၤကွံာ်တဖၣ် အတၢ်ဟဲလီၤစၢၤလီၤသွဲၣ်တၢ်ဟံးဃာ်
အီၤ လၢခါဆူညါဂံၢ်ဘါတဖၣ်အဂီၢ် မ့ၢ်၀ဲဂံၢ်ခီၣ်ထံးလီၤ. လုၢ်လၢ်ထူသနူ စံးတၢ်န့ၣ် မ့ၢ်၀ဲ
တၢ်တခါလၢ ပသူၣ်ထီၣ်အီၤဒီး ပဘၣ်ကွၢ်ထွဲဒီးဖံးမၤက့ၤအီၤလီၤ. လုၢ်လၢ်ထူသနူ မ့ၢ်၀ဲ
ပဂီၤဒီး ပနီၢ်ကစၢ် ခံခါပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးဒီး အိၣ်ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးတခါဃီန့ၣ်လီၤ.
ပနီၢ်ကစၢ် ပကဘၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤ လၢ စိၤတစိၤဘၣ်တစိၤဒီးဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်အီၤလီၤ.
တၢ်စူၢ်တၢ်နာ်
လံာ်လဲၢ်တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်၀ဲဒၣ်၀ဲလုၢ်လၢ်ထူသနူအဂံၢ်ခီၣ်ထံးခီၣ် ဘိ
တကးဒံးဘၣ်“ လုၢ်လၢ်ထူသနူန့ၣ် ထံၣ်မုာ်ကွၢ်မုာ် ကဟဲအိၣ်ဖျါထီၣ်အဂီၢ် မ့ၢ်၀ဲတၢ်ဆီၣ်သ
ခူထီၣ်၀ံၤဒီး လၢတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအိၣ်ဖျါထီၣ်အ၀ဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်၀ဲ လုၢ်လၢ်ထူသနူန့ၣ်လီၤ.
လုၢ်လၢ် ထူသနူအံၤ လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢ အဖီခိၣ် ပှၤတနီၤ ပာ်ပနီၣ်၀ဲလၢ တၢ်ဆၢဃာ်တခါအသိး
ပာ်ပနီၣ် ဃာ်၀ဲအိၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ လုၢ်လၢ်ထူသနူန့ၣ် မ့ၢ်၀ဲ တၢ်အရ့ဒိၣ်တခါလၢ
ပှၤဟီၣ်ခိၣ်သ့ၣ် တဖၣ်အဂီၢ်လီၤ.
ကီၢ်ပယီၤပူၤ ကလုာ်ဒူၣ် ၁၃၅ ဖု
လၢအအိၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤပူၤအံၤ ကလုာ်ဒူၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီး အနီၢ်ကစၢ်လုၢ်လၢ်ထူသနူဒၣ်၀ဲ
စုာ်စုာ်လီၤ. တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါဖဲလဲၣ်တကလုာ် အိၣ်ဒီးအတၢ်ဂ့ၤ တၢ်၀ါလၢ
အအိၣ်မူဒုးနဲၣ်၀ဲဒၣ်လီၤ. ပမ့ၢ်ကွၢ်က့ၤလၢ ကညီကလုာ် လုၢ်လၢ်ထူသနူတခီန့ၣ် စူၢ်နာ်၀ဲ
တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလၢ အမ့ၢ် ဘူးဒးတၢ်ဘါ ခရံာ်ဖိတၢ်ဘါ မိၢ်လုပၢ်လၢ် တၢ်စူၢ်တၢ်နာ်တဖၣ် အံၤ
လီၤဆီလိာ်အသးန့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ်လီၤ.
လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ လုၢ်လၢ်ထူသနူအံၤ
ပမ့ၢ်နီၤဖးလီၤက့ၤအီၤန့ၣ်
(၁) တၢ်စူၢ်တၢ်နာ်
(၂) လံာ်လဲၢ်ဒီး တၢ်ကတိၤ
အကရူၢ်တဖၣ်
(၃) တၢ်ဆဲးတၢ်လၤတဖၣ်
(၄) တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ ဘူၣ်လၢ
အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ်
(၅)
စၢၤသွဲၣ်ကလုာ်တၢ်ကူတၢ်သိးတဖၣ်
(၆) တၢ်သူၣ်၀ံၣ်သးဆၢ
ထီရီးတဖၣ်
(၇) တၢ်ဒ့တၢ်အူတဖၣ်
(၈) တၢ်ဟံးဃာ်ပၢၤဃာ်က့ၤ
တၢ်ဟ့ၣ်သါ လၢပျၢၤတဖၣ်
(၉)
တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဆဲးတၢ်လၤတၢ်ဂဲၤကလံၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်နီၤဖးလီၤအီၤန့ၣ်လီၤ.
ကလုာ်ဒူၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ
အကလုာ်အမံၤ လၢဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤ ၉ ထံၣ်အံၤ သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် ၀ဲတကးဒံးဘၣ်
ဒ်သိးကလဲၤထီၣ်လဲၤထီအဂီၢ် ကဘၣ်လူၤထွဲမၤထွဲ၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လုၢ်လၢ်ထူ သနူလၢ
အဂုၤအဂၤစ့ၢ်ကီး ကဘၣ်ဃုသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်၀ဲ၀ံၤ ကဘၣ်ဟံးန့ၢ်၀ဲတၢ်အဒိအတဲာ်လၢ
အဂ့ၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပြကၢးသ့ၣ်ညါဘၣ်အီၤအသိး ကညီကလုာ် အလုၢ်လၢ်ထူသနူတ ဖၣ်
ပနီၤဖးလီၤအီၤဒီး ဒုးနဲၣ်ဖျါဘၣ်နၤဒ်လာ်အံၤအသိးလီၤ.
၁ တၢ်စူၢ်တၢ်နာ်
(၂) တၢ်စူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်၀ဲဒၣ်
တၢ်၀ံတၢ်ကလၤဒီး ကစၢၢ်ကလိကစၢ်တဖၣ်
တၢ်၀ံတၢ်ကလၤအံၤ ဘၣ်တၢ်ကိးအီၤ
လၢကညီပိှၢ်အကျိာ်တခီ “ အ၀ံအလၤ” လၢ ကညီစှီၤအကျိာ်တခီ “ ကလၤ” လၢ ကညီဘှဲအကျိာ်တခီ
“ကလဲၤ” သ့ၣ်တဖၣ်လီၤ. တၢ်ကိး တၢ်၀ံတၢ်ကလၤဒီး တၢ်ဟီထီၣ်ကွံာ်တၢ်၀ံတၢ်ကလၤတဖၣ်အံၤ
ကညီကလုာ်တဖၣ် စူၢ်အီၣ်နာ် အီၣ်ဒံး၀ဲ ကိးမုၢ်နံၤဒဲးလီၤ. လၢကညီစှီၤတနီၤ
စူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်၀ဲဒၣ် “ယွၤ” လၢအတ့လီၤမူခိၣ် ဟီၣ်ခိၣ်တဖၣ်လီၤ. နာ်အီၣ်၀ဲဒၣ် “နး”
တနီၤလၢ အစိၤကမီၤအဃိလီၤ. လၢတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်အ ကျါ “တၢ်စိတၢ်ကမီၤကစၢ်”
အံၤဘၣ်တၢ်စူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်အီၤအဆိကတၢၢ်လီၤ.
နးလၢအအီၣ်တၢ်
နီၣ်ဂံၢ်တၢတဖၣ်မ့ၢ်၀ဲ
(၁) မုၢ်ဃါ, (၂)
ထံကစၢ်ကီၢ်ကစၢ်, (၃) မုၢ်ကီၤလံၢ် “မးနး” , (၄) ဖံဘံယီၤ, (၅) ခူၣ်သ့ၣ်, (၆) ကးက၀ဲၤ
သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ စူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်၀ဲဒၣ်လီၤ.
နးတၢ်ဂဲၤ,တၢ်တဃာ် နီၣ်ဂံၢ်ခံတဖၣ်
(၁) တရဲတခး
(၂) တၢ်မုၢ်ဃၢ်
(၃) တၢ်ကယာ် ၀ံၤ
မ့ၢ်၀ဲနးတဖၣ်လၢ “အခိး” တၢ်တူၢ်ဘၣ်တ၀ံၤဒံးတဖၣ်လီၤ.
နးနီၣ်ဂံၢ်သၢတဖၣ်
(၁) မီၤယၤ
(၂) ပသိၣ်
(၃) လီ
(၄) ဘါနါ
(၅) ဒီးတကါ နးတဖၣ်၀ံၤ မ့ၢ်၀ဲ
နး တဖၣ်လၢ အဟ့ၣ်ပှၤ တၢ်ဂ့ၤဒီးအတၢ်အၢတဖၣ် န့ၣ်လီၤ. လၢကညီကီၢ်စဲၣ်ဒီး
ကရ့ၣ်နံၣ်ကီၢ်စဲၣ် အဆၢတဖၣ် ကဲၤခိၣ်ဒီး ပဒီၣ်“ကယါ” တဖၣ်စ့ၢ်ကီး နးလၢလာ်တဖၣ်အံၤ
ဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ်စ့ၢ်ကီး၀ဲလီၤ.
(၁) ကး
(၂) လူ
(၃) ကၤန်
(၄) မီခံ
(၅) တရါနၤ
(၆) တကးဒ့
(၇) တဒိၣ်ဟိန်ခီၣ်
(၈) တနဲနီခုၣ်
(၉) တး နးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤလီၤ.
ဖဲလၢတၢ်ကူးဘု၀ံၤအဆၢကတီၢ် ဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ်၀ဲ မၤ၀ဲဒၣ် လီၤ. နာ်၀ဲဒၣ်လၢ ဘုဟးထီၣ်အါဒီး
၀ံဂ့ၤကလၤဂ့ၤ မၤထီၣ်အီၣ်ထီၣ် ၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒူ၀့ လုၢ်လၢ် နး
ဒူ၀့အံၤ
မ့ၢ်၀ဲလုၢ်လၢ်နးတခါလၢအမ့ၢ် လၢအပူၤကွံာ် ပာ်ပနီၣ်၀ဲဒီးဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ်၀ဲလီၤ. ကညီကလုာ်လၢ
အအိၣ်လၢ ကွဲၢ်ကဘီ ကစၢၢ်ခီၣ်ထံးတဖၣ် ဖဲလၢ အမၤ(တပွဲ) အဖိအဆၢက တီၢ်, လဲၤတၢ်လၢ
အယံၤအဆၢကတီၢ်, ဖျီသးအီၣ်မူးအဆၢကတီၢ်, လဲၤ၀ဲဒၣ်လၢ ဒူ၀့ ဃိၣ်ဒီး
ဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ်၀ဲဒၣ်လီၤ. ဒူ၀့ဃိၣ်အံၤ
နးသရၣ်ဖးဒိၣ်တဖၣ် ဒ်အလုၢ်အလၢ်အသိး ထုကဖၣ် သၣ်ကမဲၤ န့ၢ်အီၤလၢ အဂီၢ်လီၤ. တၢ်အနီၢ်ကီၢ်ကီၢ်န့ၣ်“ဒူ၀့”
အံၤ တမ့ၢ်၀ဲ နးဘၣ်. ကညီပှိၢ် ဘါဘူးဒးတနီၤ မ့ၢ်၀ဲ တၢ်လၢ အစူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်၀ဲ တခါလီၤ.
ဒူ၀့ၤ ဃိၣ်အံၤ တလးမူး ပိာ်မုၣ် ပိာ်ခွါတဖၣ် လဲၤအၢၣ်လီၤလိာ်အသး ဒ်သိးကတီလိာ်သးအဂီၢ်
မ့ၢ်၀ဲဃိၣ်တဖျၢၣ်လီၤ. နးသရၣ်
ဖးဒိၣ်စ့ၢ်ကီး လၢကျဲအဂၤတဘိ မ့ၢ်၀ဲ တၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤသရၣ်တဂၤလၢ အကတဲာ်ကတီၤ ဃာ်တၢ်တဂၤလီၤ.
တလးမူး ပိာ်မုၣ်
တလးမူးပိာ်ခွါ တၢ်သိၣ်လီၤသီလီၤ, ဆိၣ်ဂ့ၤဆိၣ်၀ါ၀ဲလၢ မုၢ်ကျိၤ၀ဲၤကွာ်,
တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့, ပှၤဂ့ၢ်၀ီ , တၢ်ဖံးတၢ်မၤအကလုာ်ကလုာ် ကလဲၤထီၣ်လဲၤထီအဂီၢ်
ဒုးနဲၣ် အီၤကျဲတဖၣ်လီၤ. ပှၤတနီၤနီၤ စူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်၀ဲ ဒ် လုၢ်လၢ်
နးတကလုာ်အသိးဒံးအဖၢမုၢ် လီၤ. ကညီပှိၢ်
ဘါဘူးဒးတနီၤ စူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်၀ဲ (ဖီနး) တဖၣ်လီၤ. ဖဲလၢ သလ့ၤဒီးလါဃိး အဆၢ ကတီၢ်
တၢ်ဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ် ဖီနး, အီၣ်၀ဲဒၣ် ဘှးတဖၣ်လီၤ. ဖၣ်အၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်ဒီး
လၢၢ်ပျဲၢ်ကီၢ်ဆၣ် သ၀ီတနီၤ စူၢ်နာ်၀ဲဒၣ် တၢ်အီၣ်ဘှီးတဖၣ်လီၤ. အူၣ်ဒီသ၀ီ, ၀ဲကညီသ၀ီ,
ဒိၣ်သရီသ၀ီ တဖၣ် အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ် စူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်၀ဲလီၤ.
(က)
ဖုဖုဖးဒိၣ်နး“ဖုဖးဒိၣ်”
ဖုဖုဖးဒိၣ်နး အံၤ
လၢကညီကျိာ်တခီ မ့ၢ်၀ဲ “ဖုဖးဒိၣ်” န့ၣ်လီၤ. ကညီပှိၢ် ကညီစှီၤ လၢ အစူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်၀ဲ
ဘူးဒးတၢ်ဘါ တဖၣ် စူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်ဒံး၀ဲလီၤ. ဘၣ်တၢ်ကိးစ့ၢ်ကီး အီၤလၢ (တၢ်တရဲတခးနး)လၢ
အအၢတကလုာ် လီၤ. တနံၣ်ဘၣ်တၢ် ဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ်အီၤ ၃ ဘျီလီၤ. တနီၤ ဒုၣ်အီၣ်၀ဲ တၢ်လၢ
အသးသမူတအိၣ်ဘၣ်တဖၣ် ဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ်၀ဲ ၀ံၤ ဆီ, ထိၣ်ဒ့ၣ်, ထိး, မဲးတလဲး သံးတဖၣ်
ဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ်၀ဲဒၣ်လီၤ. တၢ်တဘၣ်ဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ်အီၤလၢ ထိး၀ါ တဖၣ်ဘၣ်. ပှၤလၢ
အစူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်၀ဲဒၣ် နးတဖၣ် အတၢ်သိၣ်တၢ်သီ အိၣ်အါဒိၣ် မးလီၤ. တၢ်ပာ််ကဲ,
ကဘၣ်အိၣ်၀ဲဒၣ်ဒီး တၢ်လူၤပိာ်ထွဲထူကျဲယွၤကျဲတဖၣ်လီၤ. ဒ်နထံၣ်အသိး နစံး
ကတိၤဖဲနသးတသ့ဘၣ်. လၢကညီကီၢ်စဲၣ်ပူၤ ဒီတဘ့ၣ်န့ၣ် ခဲအံၤ အိၣ်မူမၤယုၤဒံး၀ဲအဖၢမုၢ်
န့ၣ်လီၤ. တၢ်အီၣ်ဘှးအံၤ မ့ၢ်၀ဲတၢ်ပူၤဖျဲးဒီး ပှၤကူပှၤကညီ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်
တၢ်ဆူးတၢ်ဆါ ဘုဟုတဖၣ် ဟးထီၣ်အါ၀ဲလီၤ. နာ်၀ဲဒၣ်လၢ မုၢ်ကျိၤ၀ဲကွာ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီဒီး
ပူၤဖျဲးဒီး တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီတဖၣ်လီၤ.
(ခ)ဘူးဒး
တၢ်စူၢ်တၢ်နာ်
ကညီကလုာ်လၢ
ကညီကီၢ်စဲၣ်,ထံထၣ်စွ့ဟီၣ်က၀ီၤဒီး ကီၢ်ပယီၤဒီတဘ့ၣ် အပူၤန့ၣ်အိၣ် ဆိး၀ဲဒၣ်လီၤ.
လၢကညီကီၢ်စဲၣ်အပူၤ ကညီပှိၢ်ဒီးကညီစှီၤတနီၤ စူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်၀ဲ ဘူးဒး တၢ်ဘါ အိၣ်အသိး
လၢထံထၣ်စွ့ ကညီပှိၢ်ဒီးကညီစှီၤတနီၤစ့ၢ်ကီး စူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်၀ဲဒၣ် ဘူးဒး တၢ်ဘါ
စ့ၢ်ကီးလီၤ. ကီးကရ့းကီၢ်ဆၣ်, ဖၣ်ဖၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်, လၢၢ်ပျဲၢ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ မ့ၢ်၀ဲတၢ်ဘါ
ဘူးဒးအံၤ ဟဲလီၤအဆိကတၢၢ်န့ၣ် ပမ့ၢ်ဆိကမိၣ်ဒီး တကမၣ်ဘၣ်.
လၢ ကစၢ် အရှ့ၣ်နးမ့ သးနံၣ် ၈၈
နံၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲ ဇယၣ်၀့ၢ်လီၤ. ဖဲလၢ၀့ၢ်အံၤ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤအဆၢကတီၢ်
ဖဲန့ၣ်အခါ တလၢၤကလုာ် (တံၢ်သၣ်သကၣ််) စီၤပၤအစိၤ န့ၣ်လီၤ. လၢကစီၤပၤ၀ဲန့ၣ် ကညီကလုာ်
ပၠးညးအံၣ်တၣ် အံၤ ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်အီၤ ခိၣ်သလုး (အ့ၣ်ဒၤသ့ၣ်နရၣ်ဇၣ် တၢ်လၤကပီၤ) ၀ံၤကဲထီၣ်၀ဲကစီၤပၤလီၤ.
လၢပၠးညးအံၣ်တၣ် အစိၤ ဇယၣ်၀့ၢ်အံၤ ပးတရီတူၢ် အံၤဘၣ်တၢ်ဆီတလဲက့ၤအမံၤလၢ “တခါ၀့ၢ်”
ဖဲန့ၣ်အဆၢကတီၢ် တလၢၤကလုာ်တဖၣ် စူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်ဃာ်၀ဲ ဘူးဒးတၢ်ဘါလံန့ၣ်လီၤ.
ဖဲလၢ ကညီဒီးတလၢၤတဖၣ်
သွံၣ်တသွံၣ်ဃီ ညၣ်တညၣ်ဃီအဆၢကတီၢ် တၢ်ဘါဘူးဒးအံၤ ဘၣ်တၢ်ဆဲးလီၤဃာ်အဂံၢ်၀ံၤလံန့ၣ်
တယးကွၢ်၀ဲဒၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ သီခါ (အူနၣ်ဒၣ်မၣ်လၣ်) အံၤ ဖဲ ခရံာ်နံၣ် ၁၇၃၈
နံၣ်န့ၣ် လဲၤ၀ဲဒၣ်လၢ (အ့၀း) ဒီးမၤလိန့ၢ်၀ဲ (ပးလံၣ်အကျိာ်) တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်တဖၣ်၀ံၤ
ဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲ (အ့၀း) တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ ခိၣ်သလုးတခါလီၤ. ကညီ ဘူးဒး တဖၣ်စ့ၢ်ကီး
မၤလိ၀ဲဒၣ် ကညီကျိာ်န့ၣ်လီၤ. သီခါတခီ တူၢ်လိာ်၀ဲဒၣ် တၢ်သူကဆီမဲအဃိ တုၤခဲနံၣ်အံၤ
ကညီကီၢ်စဲၣ်ပူၤ ဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်ဃာ်အီၤလၢ တၢ်ကွၢ်ကီအလီၢ်ဒံးလီၤ. လၢတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါ က့ၤ၀ဲ
လုၢ်လၢ်ထူသနူလၢ အပူၤကွံာ်တခါအသိး တုၤခဲကနံၣ်အံၤ အိၣ်ဒံး၀ဲဒၣ်လီၤ.
(ဂ) တလးကူၣ်
တၢ်ဘါ ယ့ၣ်သံး (ကလကုရေသ့ဂုိဏ်း)
လၢကညီကီၢ်စဲၣ် ဖၣ်အၣ်
ကီၢ်ရ့ၣ်အပူၤ, လၢၢ်ပျဲၢ်ကီၢ်ဆၣ်, ကီးကရ့းကီၢ်ဆၣ်, ကၠးအ့စ့ၣ်ကၠံ ကီၢ်ဆၣ်တဖၣ် န့ၣ်
အါတက့ၢ် အိၣ်ဆိး၀ဲ၀ံၤ တၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤကစၢ်ဒီး ဟံးဃာ်သူးသ့ၣ်လၤကပီၤတ ဖၣ်လီၤ.
ပာ်ဒိၣ်၀ဲဒၣ် ယဲၢ်ပါသံၣ်လး ဒီးတုၤခဲကနံၣ်အံၤ ကူထီၣ်သိးထီၣ်၀ဲဒံးထီဘိလီၤ.
လၢကီးကရ့းကီၢ်ဆၣ် ဘူၣ်လၢ အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ် မ့ၢ်၀ဲ တၢ်ဒွဲၣ်မ့ၣ်အူအမူးလီၤ. ဖဲလၢ
လါနီပှဲၤအဆၢကတီၢ် ဘၣ်တၢ်မၤအီၤလီၤ.လၢဘူၣ်အ၀ဲအံၤ ဘၣ်တၢ်တီခိၣ်ရိၢ်မဲအီၤလၢ (ယ့ၢ်သံး)
ကဲ ကစၢ်တဖၣ်လီၤ. (ယ့ၢ်သံး)အ၀ဲအံၤ စးထီၣ်လၢ အနီၢ်ဆံးခါ တုၤလၢအသံ ကဘၣ်ဟံး ဃာ်၀ဲ သံၢ်လးတခါအံၤ
လၢလၢပှဲၤပှဲၤ၀ံၤ ဘၣ်ကူသိးဃာ်၀ဲကူသိးအံၤ တုၤလၢ အသံတစုလီၤ.
(ဃ)
ခရံာ်ဖိတၢ်ဘါ
လၢကညီကလုာ်အကျါတခီ ဒီးကထၢၣ်
ကၠဲးစၢၣ် အပျဲၢ် ဖုသၣ်ဖၠူၣ် အံၤ ဖဲ ၁၈၂၈ နံၣ် လါမ့ၤ ၁၆ အနံၤန့ၣ် လၢဒ၀ဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်
မ့ၢ်ပှၤလၢ အဒိးဘျၢအသး ဒီးစူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်၀ဲ ခရံာ်ဖိတၢ်ဘါ အဆိကတၢၢ်လီၤ. ၁၈၂၈
နံၣ်တုၤလၢ ၁၈၇၈ နံၣ်အပူၤ မီၢ်လမၠဲၣ်, ပသံၣ်, တီအူ ဟီၣ်က၀ီၤ တဖၣ်အံၤ
လဲၤမၤ၀ဲတၢ်သးခုကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢကညီဖိတဖၣ်အကျါ ခရံာ်ဖိတၢ်ဘါ သရၣ်
အိၣ်၀ဲအကလုာ်ကလုာ်လီၤ. ကညီဖိလၢ အကဲထီၣ် ခရံာ်ဖိတဖၣ် အါတက့ၢ်အိၣ်၀ဲဒၣ်ဖဲ
အ့ရၣ်၀ၣ်ဒံၣ်, ၀့ၢ်တကူၣ်, ဖၣ်အၣ်၀့ၢ်, သၣ်တီ၀့ၢ်, ဖါပူၣ်, တဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်လီၤ. အါဒၣ်တၢ်
တက့ၢ် ကညီစီှၤ တဖၣ် မ့ၢ်ပှၤစူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်ခရံာ်လီၤ. ပှၤလၢ
အစူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်ခရံာ်တဖၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အီၣ်ဘှး တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ် တနာ်အီၣ်၀ဲဘၣ်.
(င) လဲးကဲး
တၢ်ဘါ
လဲးကဲးတၢ်ဘါအံၤ
ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤဖဲ ၁၈၆၁ နံၣ် ဖဲ (န့ၣ်ခၠါသ၀ီ) အပူၤလီၤ. ပှၤလၢ
အစူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ် လဲးကဲး တၢ်ဘါတဖၣ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဂီၤ, တၢ်ဖီၣ်, တၢ်အမဲ တဖၣ်အံၤ
တစူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်၀ဲဘၣ်. ဘၣ်ဃးဒီး ဘူးဒးတၢ်မၤဘူၣ်မၤတီၢ်ဒီး တၢ်သံတၢ်မူ
တၢ်ဂ့ၢ်တဖၣ်န့ၣ် မၤစၢၤ၀ဲဒၣ်လီၤ. တၢ်လၢ အတဒံးသိးလိာ်အသးဒီး ဘူးဒး တၢ်ဘါ တၢ်ဂ့ၢ် တခီ
အရံၣ်ယၣ် ဃိၣ် ပၠၣ်ဒ့ၣ်တီၣ်, ပံၣ်တကၣ်လွံၢ်ခါ အံၤ ဟ့ၣ်လီၤက့ၤ၀ဲဒၣ် အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လီၤဆီလိာ်အသး
၀ံၤ (သံၢ်လးယဲၢ်ပါ) ဒီး (ပၣ်ရမံၣ် ၁၀ ပါ) အံၤ အိၣ်မူပိာ်ထွဲဒံး၀ဲ
တုၤခဲကနံၣ်အံၤလီၤ. အ၀ဲသ့ၣ် အလံာ်စီဆှံ ဘၣ်တၢ်ကွဲးလီၤဃာ်အီၤလၢ လံာ်ဆီ၀ဲး ခဲလၢာ် ၂၆
ခါလီၤ. ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ ပှၤနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်တ့ၢ်က့ၤဒၣ်ထဲ စှၤကိာ်ဖိလီၤ.
(စ)
ပၠးမးစိၣ်ကဲ တၢ်ဘါ (ဗဟ္မစိုရ်ဂိုဏ်း)
ပၠးမးစိၣ်ကဲ တၢ်ဘါအံၤ မ့ၢ်၀ဲ
ခရံာ်ဖိဒီး,ဘူးဒး ဒီးကညီလုၢ်လၢ်တဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးဒီး စူၢ်နာ်၀ဲဒၣ်လီၤ.
ဘၣ်တၢ်စးထီၣ်အီၤဖဲ ရွှ့ၣ်ကၠ့ၣ်ကီၢ်ဆၣ်, ဖါပူၣ်မုၢ်ထီၣ် ဟီၣ်က၀ီၤ ဒီး ဖိပဲးဆၣ်
စးထီၣ်သူၣ်ထီၣ်၀ဲ၀ံၤ စီၤဒါဖိမ့ အဖိခွါ ကၠိၣ်ဆ့ၣ်ဒံၣ်ဖိမ့ဒီး သီၣ်ဇ့ၣ် အကၠီ
ကၠိၣ်ဆ့ၣ်ဖိမ့ ဆဲးပၢဆှၢက့ၤ၀ဲလီၤ. လၢကစၢၢ်ခိၣ်ဟီၣ်က၀ီၤ ကဲၤဘါဒီးပဒီၣ်ကလုာ်,
ကီၢ်ပယီၤအဖီလာ် ကညီစှီၤတနီၤ စူၢ်အီၣ်နာ်အီၣ်၀ဲဒၣ်လီၤ. လၢ၀့ၢ်မီၤဘံၣ်န့ၣ်
ကဲ၀ဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်အိၣ်၀ဲဒၣ်လီၤ. ဘူးဒးသရၣ်ဒီးခရံာ်ဖိသရၣ်တဖၣ် လၢမိၢ်လုၢ်ပၢ်လၢ်
အဖီခိၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲ အလွဲၢ်ဒီး ဆိကမိၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲလၢ လီၢ်က၀ီၤ တတီၤဘၣ်တတီၤ
စးထီၣ်လၢ အဆံး ကဲနီၣ်ဂံၢ်တဖၣ် ဟဲပၢၢ်ထီၣ် ၀ဲခဲအံၤခဲအံၤလီၤ.
ခိးကွၢ်လၢ်ဘၣ်အကူာ်ခံတက့ၢ်....
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ထူသနူလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤ
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ထံၣ်လိာ်ဒီးဒီၢ်အီၣ်ဆါစူးကၠံၣ်တဲသကိးတၢ်သူၣ်ထီၣ်ထံကီၢ်တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်
ကွဲၤကလုၢ်(၀့ၢ်တကူၣ်)
အ့ြဖ့ၤ ၈,-၂၀၁၂
အ့ြဖ့ၤ ၈,-၂၀၁၂
တနံၤ အံၤ လါ အ့ ြဖ့ၤ ၈သီ မ့ၢ် တၢ်အဆိ ကတၢၢ် တဘျီ လၢ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်
ကရၢထံၣ်လိာ်သးဒီး ဒံၢ် မိၣ် ြခ့ၣ် စံၣ် အခိၣ် ဒီၢ် အီၣ် ဆါ စူးကၠံၣ် ဒီး နီၤလိာ်သကိး အတၢ် အိၣ်ဆၢ
ထၢၣ် ဒီး အတၢ် ဂဲၤ လိာ် လၢ တၢ် ကသူၣ်ထီၣ် ကီၢ် ပယီၤတၢ် မုာ် တၢ် ခုၣ် အဂီၢ် န့ၣ်လီၤ.
ထၢၣ် ဒီး အတၢ် ဂဲၤ လိာ် လၢ တၢ် ကသူၣ်ထီၣ် ကီၢ် ပယီၤတၢ် မုာ် တၢ် ခုၣ် အဂီၢ် န့ၣ်လီၤ.
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် အခၢၣ်စး လၢ အ ဘၣ် တၢ် တီ ခိၣ်ရိၣ် မဲအီၤလၢ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်နဲၣ်ရွဲၣ်ခိၣ်ကျၢၢ် ထံၣ် လိာ် အသးဒီး ဒီၢ်အီၣ် ဆါ စူးကၠံၣ် ဖဲ အ၀ဲ အဟံၣ် လၢ အအိၣ် ဖဲ ၀့ၢ် တကူၣ်ယံာ်၀ဲဒၣ် ခံ နၣ် ရံၣ် န့ၣ်လီၤ.
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် နဲၣ် ရွဲၣ်ခိၣ်ကျၢၢ် နီၢ်စံၣ်ဖိ ရၣ် စ့ၣ် စံး၀ဲ, ပကတိၤ ဘၣ်ထွဲဆူမဲာ်ညါတၢ်သူၣ်ထီၣ်ထံလီၢ်
ကီၢ်ပူၤကန့ၢ် လၢ လၢ ပှဲ ၤပှဲၤ အဂီၢ် ,ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤ တၢ် မုာ် တၢ်ခုၣ်လၢ အအိၣ်ဒီးတၢ် မ့ၢ်တၢ် တီ အိၣ်ဒီးတၢ်တု ၤသိးထဲသိးအဂီၢ် ပ ကမၤသကိး ဆူ ညါ ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ပ တဲသကိး အီၤဒီးပကပာ်ဖှိၣ် မၤသကိးတၢ် လၢ ထံ လီၢ်ကီၢ်ပူၤ တၢ် မုာ် တၢ်ခုၣ်နီၢ်နီၢ် အဂီၢ် န့ၣ် လီၤ.
ပသ့ၣ်ညါ လၢ တၢ်သူၣ်ထီၣ်ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤ တၢ် မုာ်တ ၢ်ခုၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ဘၣ်ဃးဒီးထံ ဖိကီၢ်ဖိကိးဂၤအ
တၢ် မၤ သကိးတၢ်, ဃုာ် ဒီး ကလုာ်ဒူၣ်ခဲလၢာ်ဒီးပဒိၣ်အနီၢ်ကစၢ်အတၢ်မၤသကိးတၢ် မ့ၢ်တၢ်လၢ
တၢ် မၤ သကိးတၢ်, ဃုာ် ဒီး ကလုာ်ဒူၣ်ခဲလၢာ်ဒီးပဒိၣ်အနီၢ်ကစၢ်အတၢ်မၤသကိးတၢ် မ့ၢ်တၢ်လၢ
ပကတိၤ သကိးဒီးပတူၢ် လိာ် အီၤ န့ၣ်လီၤ.
နီၢ်စံၣ် ဖိ ရၣ် စ့ၣ် စံးဘၣ် ၀ဲဒၣ် ပှၤဟံးတၢ်ကစီၣ်တဖၣ် ဖဲ တၢ်ထံၣ်လိာ်သကိးဒီးဒီၢ်အီၣ်ဆါစူးကၠံၣ်၀ံၤ
တၢ်မၤ ၀ဲဒၣ်တၢ်ထံၣ်လိာ် တၢ်ကစီၣ် အခါ န့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤ ၀ဲဒၣ်တၢ်ထံၣ်လိာ် တၢ်ကစီၣ် အခါ န့ၣ်လီၤ.
ဒီၢ်အီၣ် ဆါ စူးကၠံၣ်စံး၀ဲ, မ့ၢ်တၢ်သး ခု ဒီးတၢ် လီၤဆီလၢယထံၣ်ဘၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ခၢၣ် စး တဖၣ် လီၤ.
အဲၣ် အဲလ်ဒံၢ် အတၢ် ပ ညိၣ်မ့ၢ် တၢ် ကသူၣ်ထီၣ် ဒံၢ် မိၣ် ြခ့ၣ် စံၣ် ကီၢ် စၢဖှိၣ် အမ့ၢ် အတီ ဒီးတၢ်အံၤ ကကဲထီၣ်အဂီၢ် ပ နာ်လၢအလီၢ်အိၣ် ၀ဲဒၣ်လၢ ကလုာ် ဒူၣ်ခဲလၢာ် ကပၣ်ဃုာ်သကိးလၢ တၢ်ဃူ တၢ်
ဖိး အပူၤ န့ၣ်လီၤ.
အဲၣ် အဲလ်ဒံၢ် အတၢ် ပ ညိၣ်မ့ၢ် တၢ် ကသူၣ်ထီၣ် ဒံၢ် မိၣ် ြခ့ၣ် စံၣ် ကီၢ် စၢဖှိၣ် အမ့ၢ် အတီ ဒီးတၢ်အံၤ ကကဲထီၣ်အဂီၢ် ပ နာ်လၢအလီၢ်အိၣ် ၀ဲဒၣ်လၢ ကလုာ် ဒူၣ်ခဲလၢာ် ကပၣ်ဃုာ်သကိးလၢ တၢ်ဃူ တၢ်
ဖိး အပူၤ န့ၣ်လီၤ.
ပမ့ၢ်ထံၣ်လိာ်ဘၣ်ပသးဒီးနီၤ ခီ လိာ် ပတၢ်ထံၣ် တဖၣ်, ပသ့ၣ်ညါ အါထီၣ် လိာ် ပသးအသိး ကဲ
ထီၣ်တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်တၢ်ဆီၣ် ထွဲလၢတၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ် ကလုာ်တၢ် ဘၣ် လိာ်ဃူ ဖိး အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ပမ့ၢ်ထံၣ် လိာ်ဘၣ်ပသးခဲအံၤခဲအံၤထီဘိ ဒီးအဘျီ တဖၣ်အဘျီန့ၣ်,ယနာ်သပှၢ်လၢပသူၣ်ထီၣ်ဒံၢ်မိၣ်
ြခ့ၣ်စံၣ်ကီၢ် စၢဖှိၣ် အမ့ၢ်အတီ ကန့ၢ်လီၤ.
ယထံၣ်လၢ ပအိၣ်ဒီးတၢ်ထံၣ် လီၤ ပလိာ် တဖၣ် ဒီး မ့ၢ်တၢ် အစၢ အဂ့ၤလၢ တၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်
ဃူ တၢ်ဖိး အဂ့ၢ်ဒီၢ် အီၣ် ဆါ စူးကၠံၣ်စံး၀ဲလီၤ.
ဃူ တၢ်ဖိး အဂ့ၢ်ဒီၢ် အီၣ် ဆါ စူးကၠံၣ်စံး၀ဲလီၤ.
ဒီၢ်အီၣ်ဆါစူး ကၠံၣ်စံး၀ဲ, ဖဲ အဲၣ် အဲလ် ဒံၢ် နုာ်လီၤ၀ဲဒၣ်တၢ်ဃုထၢန့ၣ်ပာ်ထီၣ် ၀ဲဒၣ်တၢ်ဂ့ၢ်လၢ တၢ်မဲာ်
ညါ သၢ ထံၣ်လၢ အပၣ်ဃုာ် ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤတၢ် မုာ်တၢ်ခုၣ် န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်သၢထံၣ်လၢ အမ့ၢ် သဲစး
တၢ် ဒိၣ် စိ, ထံ လီၢ်ကီၢ်ပူၤ တၢ် မုာ် တၢ်ခုၣ် ဒီးတၢ်မၤပှဲၤ ဘီှ ဘၣ် ထံကီၢ်တၢ်ဘျၢသဲစးခိၣ်သ့ၣ်မ့ၢ်တၢ်
လၢ အဘၣ်ထွဲ လိာ်သး န့ၣ်လီၤ. ဒိးသန့ၤထီၣ်သးလၢ တၢ်ဂ့ၢ်သၢ ထံၣ်အံၤ အဖီခိၣ်ပပာ် လီၤသး
ကျၢၤ ကျၢၤလၢပကမၤ တၢ်လၢ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကလုာ်တၢ်ဘၣ်လိာ်ဃူ ဖိးအဂီၢ် န့ၣ် လီၤ.
ညါ သၢ ထံၣ်လၢ အပၣ်ဃုာ် ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤတၢ် မုာ်တၢ်ခုၣ် န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်သၢထံၣ်လၢ အမ့ၢ် သဲစး
တၢ် ဒိၣ် စိ, ထံ လီၢ်ကီၢ်ပူၤ တၢ် မုာ် တၢ်ခုၣ် ဒီးတၢ်မၤပှဲၤ ဘီှ ဘၣ် ထံကီၢ်တၢ်ဘျၢသဲစးခိၣ်သ့ၣ်မ့ၢ်တၢ်
လၢ အဘၣ်ထွဲ လိာ်သး န့ၣ်လီၤ. ဒိးသန့ၤထီၣ်သးလၢ တၢ်ဂ့ၢ်သၢ ထံၣ်အံၤ အဖီခိၣ်ပပာ် လီၤသး
ကျၢၤ ကျၢၤလၢပကမၤ တၢ်လၢ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကလုာ်တၢ်ဘၣ်လိာ်ဃူ ဖိးအဂီၢ် န့ၣ် လီၤ.
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်အခၢၣ်စးလၢအလဲၤထံၣ်လိာ် ဒီၢ်အီၣ် ဆါ စူးကၠံၣ်အဂၤတဖၣ်မ့ၢ်၀ဲသုးခိၣ်ကျၢၢ်ဒိၣ်စိ မူၤတူ
စ့ဖိ, ပဒိၣ်ရီ ကၠၢၣ် ခ့ၣ်, ပဒိၣ်စီၤအါတိ,ပဒိၣ်ကွဲၤထူ၀့, ပဒိၣ်သီသံၣ်ဘှဲ, ပဒိၣ်စီၤ လးထိ, နီၢ် မ့ၣ် အူ,
နီၢ် ဘျူ မံနဲၣ် စၣ် ဒီး နီၢ် ထူ ဖီ တ ဖၣ် န့ၣ် လီၤ.
စ့ဖိ, ပဒိၣ်ရီ ကၠၢၣ် ခ့ၣ်, ပဒိၣ်စီၤအါတိ,ပဒိၣ်ကွဲၤထူ၀့, ပဒိၣ်သီသံၣ်ဘှဲ, ပဒိၣ်စီၤ လးထိ, နီၢ် မ့ၣ် အူ,
နီၢ် ဘျူ မံနဲၣ် စၣ် ဒီး နီၢ် ထူ ဖီ တ ဖၣ် န့ၣ် လီၤ.
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကတိၤတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်
