ပလူကၠိအတၢ်တဲစိၤ
တၢ်တဲ၀ဲဒၣ်ဖဲမီၣ်လမၠဲၣ်ထံကျိ၀ၢ်မုၢ်နုာ်န့ၣ်ကီးအိၣ်၀ဲတဖျၢၣ်အခဲအံၤပှၤကိး၀ဲလၢပလူကီး (ဘီလူးကျွန်း) န့ၣ်လီၤ. လၢညါကီးအ၀ဲန့ၣ်ပှၤတလဲၤအိၣ်နီတဂၤဘၣ်, ပှၤမ့ၢ်လဲၤန့ၣ်ပလူအီၣ်ကွံာ်၀ဲဒၣ်လီၤ. တၢ်လၢအအီၣ်ပှၤကညီတဂၤန့ၣ်မ့ၢ်ဒၣ်ပှၤကညီစ့ၢ်ကီးလီၤ. ပှၤတဂၤအံၤဒိၣ်တၢ်ဒီးဖံးဒီးညၣ်,စုဖးဒိၣ်ခီၣ်
ဖးဒိၣ်,ခိၣ်သၣ်ဃံဖးဒိၣ်,အမဲာ်သၣ်မူၤတရူၤတီၣ်ပံးသံးမဲာ်ကၢၢ်ကံာ်, အိၣ်၀ဲဒၣ်ဖဲကီးတဖျၢၣ်န့ၣ်တၢ်ပျိာ်သူၣ်
ပျိာ်သးတၢ်၀ံတၢ်နါဒၢးအီၤ, အိၣ်ဒီးအမဲစွဲၣ်, အိၣ်၀ဲဖဲကီးဖးဒိၣ်တကီးန့ၣ်ထဲတဂၤဧိၤဒီးဟးအီၣ်ဟးအီ၀ဲ
တၢ်ဖဲန့ၣ်, ဒီးမ့ၢ်ထံၣ်၀ဲပှၤလဲၤဖဲန့ၣ်တဂၤဂၤအီၣ်ကွံာ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဃိတၢ်လီၢ်အ၀ဲန့ၣ်တုၤမုၢ်မဆါတနံၤညါအံၤပှၤကိး၀ဲလၢပလူကၠိ (ပလူကီး)န့ၣ်လီၤ.တုၤလၢအ၀ဲဟး
အီၣ်တူာ်အီၣ်ကလီၤတၢ်ဒံးန့ၣ်အနံၣ်အလါအါထီၣ်ဒီးတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်လၢမူခိၣ်ထံၣ်လီၤ၀ဲပှၤတဂၤအံၤ
အတၢ်အိၣ်မူတခါအံၤတဂ့ၤလၢပှၤဂၤအဂီၢ်ဒီးအနီၢ်ကစၢ်အဂီၢ်လၢၤဘၣ်.တဘျီန့ၣ်တၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်ဟဲ
လီၤလၢအအိၣ်ဘၣ်လၢအ၀ဲဟးဃုအီၣ်တၢ်အခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်တထံၣ်အီၤဘၣ်ဒီးတၢ်
ထံတၢ်တီကစၢ်တဂၤလဲၤဆ့ၣ်နီၤလၢအလီၢ်ဖဲလ့ပူၤအခိၣ်ထိး, လၢၢ်ဘ့ၣ်ဘၣ်ဖးလဲၢ်တဘ့ၣ်အလိၤန့ၣ်ဒီး
တၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်မံလီၤ၀ဲဒီးထိးပစိာ်ထီၣ်အခီၣ်ညါသးခံဘ့ၣ်ဒီးအိၣ်ခိး၀ဲဒၣ်ပလူတဒုန့ၣ်လီၤ.
တုၤလၢမုၢ်ဘၣ်လီၤပလူဟဲက့ၤဘူးဒီးအလီၢ်မံဒါလၢၢ်ဘ့ၣ်ဘၣ်ဖးဒိၣ်တဘ့ၣ်န့ၣ်အခါထံၣ်၀ဲလၢတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်မံနီၤလၢအလီၢ်, ဒီးအ၀ဲကွၢ်မ့ၢ်မတၤတဂၤအိၣ်ဒီးဟဲမံလီၤလၢယလီၢ်တဂၤအံၤလဲၣ်.ယကအီၣ်ကွံာ်
တထံၣ်. အ၀ဲဟဲက့ၤဘူးထီၣ်တစဲးအ၀ဲကွၢ်ခီၣ်ညါသးခံဘ့ၣ်လၢတၢ်ထံတၢ်တီမံလီၤပစိာ်ထီၣ်အခီၣ်န့ၣ်ဒံး
ယံာ်ဒံးထီထီၣ်,ဒိၣ်န့ၢ်ဒံးအ၀ဲထီန့ၢ်ဒံးအ၀ဲ, တဘျီန့ၣ်အ၀ဲပျံၤထီၣ်တၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်သနာ်က့အ၀ဲပာ််ဒိၣ်ထီၣ်
အသးဒီးသံကွၢ်၀ဲတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်တဂၤန့ၣ်,မ့ၢ်နအိၣ်ဖဲလဲၣ်.နတပာ်လ့ၢ်ပာ်ကါယၤ, နဟဲမံလီၤလၢယ
လီၢ်ယကအီၣ်ကွံာ်နၤလီၤ.အ၀ဲတဲတၢ်ထံတၢ်တီတၢ်မူကစၢ်ဒ်န့ၣ်ဒီးတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်တဲကဒါက့ၤအ၀ဲ, မ့ၢ်နအီၣ်ပှၤကညီတဘျဲနီတဘျီဒံးဧါ. တၢ်လၢပအီၣ်ပှၤကညီန့ၣ်တဂ့ၤဘၣ်.
အီၣ်လၢၤပှၤကညီလၢၤတဂ့ၤ,အိၣ်ဂ့ၤအိၣ်၀ါလီၤက့ၤနသး,တၢ်လၢပှၤကညီန့ၣ်ပတဘၣ်အီၣ်၀ဲဘၣ်,သနာ်
က့ပလူတကနၣ်ဘၣ်. ပလူတဲကဒါက့ၤတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ် ယကအီၣ်ဒံးပှၤကညီ, အခဲအံၤယကအီၣ်နၤ
လီၤ.တဘျီန့ၣ်တၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်တဲအီၤ, နၤဒီးယၤပနဲၣ်လီၤပာ်ဖျါထီၣ်သကိးပစိကမီၤတထံၣ်, နစိကမီၤ
မ့ၢ်နၢၤယၤတခီအီၣ်ယၤ, ယစိကမီၤမ့ၢ်နၢၤနၤတခီ, နဘၣ်ကနၣ်ယတၢ်ကတိၤန့ၣ်လီၤ.
တဘျီန့ၣ်အ၀ဲအၢၣ်လီၤတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်န့ၣ်လီၤ.တဘျီန့ၣ်တၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်တဲအီၤဒုးနဲၣ်၀ံၤနစိကမီၤလၢညါဒီးအ၀ဲတဲတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်, တချုးယနဲၣ်ယစိကမီၤဒံးဘၣ်န့ၣ်တၢ်တဲအိၣ်၀ဲတခါလၢထံလဲၤ
မ့ၢ်သ့ညၣ်လဲၤသ့န့ၣ်မ့ၢ်ဧါ.တၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်တဲ၀ဲ, ထီၣ်လၢဃီၤခံ ဒီးတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်ကွၢ်ထီၣ်,
အီၤပှၤအံၤကထီၣ်မၤန့ၢ်ဃီၤသၣ်, ကကျီသ့ၣ်ဖးဃီၤသၣ်ဒီးအထံကဟဲလီၤ, ဃီၤထံကျါညၣ်မ့ၢ်တအိၣ်
ယကဃၣ်န့ၣ်လီၤ.
တဘျီန့ၣ်တၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်ဆိမိၣ်ထီၣ်၀ဲ, ဖဲဃီၤသၣ်အထံကျါန့ၣ်ညၣ်ကအိၣ်ဒၣ်၀ဲတဘ့ၣ်တက့ၢ်. ပလူ
တဂၤထီၣ်မၤန့ၢ်ဃီၤသၣ်တဖျၢၣ်၀ံၤဟံးထီၣ်၀ဲအဃဲၢ်ဖးဒိၣ်တဘ့ၣ်လၢအစုပူၤဒီးတဲ၀ဲတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်
တဂၤန့ၣ်,အခဲအံၤယကကျီသ့ၣ်ဖးဃီၤသၣ်တဖျၢၣ်အံၤလၢဃီၤထံအကျါယမ့ၢ်တထံၣ်ညၣ်ဘၣ်ဒုယက
အီၣ်နၤလီၤ.
တၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်တဲဘၣ်က့ၤအီၤ, ညၣ်မ့ၢ်တအိၣ်လၢဃီၤထံအကျါဘၣ်န့ၣ်အီၣ်ယၤတခီ, တဘျီန့ၣ်ပလူ
တဂၤကျီ၀ဲဃီၤသၣ်တဘျီအထံဟဲလီၤဒီးညၣ်ဖိတဘ့ၣ်စံၣ်ရဲးရဲးရဲးလၢဃီၤထံအကျါန့ၣ်လီၤ. တဘျီန့ၣ်
အ၀ဲဃၣ်လၢတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်တဲကဒီးအီၤ, နစိကမီၤလၢနကနဲၣ်အိၣ်ဒံးဧါ.
အ၀ဲတဲဆၢကဒါက့ၤတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်အိၣ်၀ဲသၢၣ်ဒီးတဘျီန့ၣ်ပလူအူသဖှိထီၣ်တၢ်, တယၢ်ထီၣ်အစုတ
ထံၣ်န့ၣ်ကလံၤဟဲတၢ်အၢၣ်ထီၣ်, သူၣ်လီၤလီဖျးကလံၤဟဲြတူာ်သ့ၣ်ဘျ့ၣ်၀ၣ်ဘျ့ၣ်, သ့ၣ်ကၢ်၀ၣ်ကၢ်,
နီၣ်ဘျ့ၣ်ဘျံးတၢ်ခံးလီၤဒီးအ၀ဲဆိကမိၣ်လၢပှၤတဂၤအံၤကဖျိးဖးယံၤန့ၣ်လီၤ.
အ၀ဲကွၢ်ဃီၤတၢ်ဖဲလၢၢ်ဘ့ၣ်ဘၣ်ခိၣ်အ၀ဲထံၣ်တၢ်တဂၤဆ့ၣ်နီၤအိၣ်ဒၣ်ဃိကဒိတဘၣ်တၢ်နီတမံၤဘၣ်.
တဘျီန့ၣ်တၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်သံကွၢ်ကဒီး, ပလူနစိကမီၤအိၣ်ဒံးဧါဒီးပလူတဲဆၢက့ၤတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်, အိၣ်၀ဲသၢၣ်ဒီးတဘျီန့ၣ်ဒုးကဲထီၣ်၀ဲဂုၢ်သီဖးဒိၣ်တဘိ. တဆံးဆံးဘၣ်ဒီးမၢအဖျး၀ဲတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်တ
ဂၤန့ၣ်လီၤ.ဂုၢ်သီတဘိဆဲထီၣ်အနိာ်ဒိကွာ်, ဆၢထၢၣ်ထီၣ်ဒီးဖဲအကဖျးတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်တဂၤန့ၣ်အခိၣ်
သၣ်ဃံက့ၤလီၤက့ၤဖဲအခီၣ်ထံးကိးထံၣ်ဒဲးဒီးဖျး၀ဲတန့ၢ်ဘၣ်. တဘျီတၢ်
ထံတၢ်တီကစၢ်သံကွၢ်ကဒီးပလူ, အိၣ်ဒံးဧါ, နစိကမီၤလၢနကဒုးနဲၣ်ယၤဒီးပလူတဲကဒါက့ၤအီၤအိၣ်၀ဲသၢၣ်
၀ံၤပလူတဲတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်, ယကအီၣ်နၤတထံၣ် ဒီးတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်တဲ, အီၣ်တထံၣ်ဒီးတၢ်တဲ၀ဲအ၀ဲ
ဘိးတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်အကိာ်, အီၣ်၀ဲဒီးအီၣ်ယူၢ်လီၤ၀ဲဒီးအတၢ်ဆၢထၢၣ်လၢအကပၤတဘၣ်ဃးတၢ်နီ
တမံၤဘၣ်.
မၤ၀ဲဒ်န့ၣ်သၢဘျီတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်ဆၢထၢၣ်လၢအဃၢၤဒ်န့ၣ်သၢဘျီလၢာ်ဒီးတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်သံကွၢ်ကဒီးအီၤ, အိၣ်ဒံးဧါ, နစိကမီၤလၢနကပၠးလီၤဒီးပလူတဲအီၤလၢအအိၣ်ဒံး, တဘျီန့ၣ်ပလူဒုးကဲထီၣ်ကဆီဖးဒိၣ်
တဒုအခိၣ်သၣ်ဃံအိၣ်အဖျၢၣ်တဆံဒီးအမဲအိၣ်အဘိခံဆံန့ၣ်လီၤ. ပလူမၢအတၢ်ဆဲးတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်,
ဒီးကဆီတဒုန့ၣ်ဟဲဃီၤသါကဆဲးတၢ်, တုၤအဘူးထီၣ်န့ၣ်ဆဲး၀ဲတဘူၣ်ဘၣ်.တဘျီပလူအတၢ်ကူၣ်လၢာ်
၀ဲဒီးတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်သံကွၢ်ကဒီးပလူ, နစိကမီၤအိၣ်ဒံးဧါ, ဒီးပလူတဲဘၣ်တၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်လၢ, ယစိ
ယကမီၤတအိၣ်လၢၤဘၣ်လၢာ်လံ, ယတူၢ်ဃၣ်နၤလံ, ယကဒိကနၣ်က့ၤနတၢ်ကတိၤလီၤ.
တၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်တဲဘၣ်ပလူ, အအံၤယကဒုးနဲၣ်နၤလၢယစိကမီၤတခါ, အ၀ဲအံၤယကထိၣ်လီၤမၢ်ယ
သးနကဘၣ်ဃုယၤ, နဃုယၤမ့ၢ်ဘၣ်တခီနနၢၤလီၤ. တဘျီန့ၣ်အ၀ဲထိၣ်လီၤမၢ်အသးဒီးပလူဟးဃုအီၤ, ဃု၀ဲလၢသ့ၣ်ခံလၢၢ်ပူၤ, တၢ်ကဆူးသကုၤကီးတဘ့ၣ်န့ၣ်ဘၣ်ဆၣ်တထံၣ်၀ဲဘၣ်. ကွၢ်လီၤ၀ဲဆူဟီၣ်ခိၣ်
လာ်နွံတကထၢတထံၣ်၀ဲဘၣ်.ကွၢ်ထီၣ်ကဒီးဆူမူခိၣ်နွံကဘျံးတထံၣ်၀ဲဘၣ်, ဃုကွၢ်၀ဲလၢမုၢ်ထီၣ်တထံၣ်,
မုၢ်နုာ်တထံၣ်, ဆူမံခိၣ်ထးတထံၣ်, ဆူခီၣ်ထံးလာ်တထံၣ်ဘၣ်.
အ၀ဲဆိကမိၣ်တၢ်ဒီးအတၢ်ကူၣ်လၢာ်၀ဲဒီးဆိကမိၣ်၀ဲ,ပှၤတဂၤအံၤအနီၢ်ထဲထဲအံၤတဂၤမ့ၢ်လဲၤအိၣ်၀ဲဖဲလဲၣ်.
ပှၤအ၀ဲအံၤတမ့ၢ်ပှၤြကီတမီၢ်ဘၣ်. ကဘၣ်မ့ၢ်ပှၤသူပှၤပှိၤလီၤ,တဘျီန့ၣ်အ၀ဲတဲ, ယဃုနၤဘျဲလံ. ယဃုနၤ
တဘၣ်ဘၣ်ဒီးတဘျီန့ၣ်တၢ်သူတၢ်ပှိၤကစၢ်တဂၤန့ၣ်တဲဘၣ်က့ၤပလူ, တဘျီအံၤနဃၣ်ယၤလံ. နကဘၣ်
ကနၣ်ယကလုၢ်လီၤ. ဒီးအ၀ဲစံး၀ဲ, မ့ၢ်ကစၢ်ဧၢတဘျီအံၤဒုယကကနၣ်နကလုၢ်လီၤ. တၢ်လၢနၤတဂၤအံၤ,
နတမ့ၢ်ဒ်ပှၤအဂၤအသိးဘၣ်. နမ့ၢ်တၢ်သူတၢ်ပှိၤအိၣ်ဒီးအစိဒိၣ်ကမီၤထီလၢပှၤကဘၣ်ကနၣ်နကလုၢ်
ကိးဂၤဒဲးလီၤ.တဘျီန့ၣ်တၢ်သူတၢ်ပှိၤကစၢ်တဲအီၤ, အအံၤဒုနကဘၣ်ကနၣ်ယကလုၢ်, နဘၣ်
အိၣ်မူက့ၤဒ်ယတဲနၤအသိးလီၤ.အီၣ်လၢၤပှၤကညီလၢၤတဂ့ၤ, ဃုက့ၤတၢ်ဂ့ၤတၢ်
၀ါ, မၤက့ၤတၢ်တီတၢ်လိၤ, ပာ်ဒိၣ်က့ၤတၢ်ထံတၢ်တီကစၢ်, ဃုက့ၤထူဃုက့ၤယွၤ,ဃုက့ၤတၢ်ဘူၣ်, ဃုက့ၤ
တၢ်ဘါန့ၣ်နအၢၣ်လီၤယၤတမ့ၢ်ဧါ, ဒီးအ၀ဲစံးဆၢ, မ့ၢ်ယအၢၣ်လီၤနၤလီၤ.
တုၤလၢပလူအၢၣ်လီၤ၀ဲဒ်န့ၣ်တဘျီ, ပလူအကိာ်ပူၤအမဲဖးဒိၣ်အမဲစွဲၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လီၤတဲာ်ကွံာ်ကျီးကျဲးကျီး
ကျဲးအိၣ်က့ၤ၀ဲဒၣ်ဒ်သိးဒီးပှၤကညီအမဲန့ၣ်လီၤ. တဘျီန့ၣ်အ၀ဲအိၣ်က့ၤ၀ဲဖဲပလူကီးန့ၣ်တအီၣ်လၢၤတၢ်ဒ်
လၢညါလၢၤဘၣ်ဒီးအ၀ဲမ့ၢ်၀ဲဒၣ်တလၢၤတကလုာ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢတလၢၤတကလုာ်အံၤတုၤမုၢ်မဆါတ
နံၤအံၤအခိၣ်မိာ်န့ၣ်အိၣ်ဒီးအပျိာ်တဘိတီတီအခိၣ်မိာ်လိၤန့ၣ်လီၤ.
ဟံးန့ၢ်အီၤလၢ “ပှၤကညီအလုၢ်ဖိထါဖိဒီးတၢ်တဲယုၤတဖၣ်” လံာ်ပူၤ
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ကညီတၢ်စံၣ်ဃဲၤတဲဃဲၤတဖၣ်
ကညီတၢ်ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ်တဖၣ်
တၢ်ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ်
ပှၤကညီအတၢ်ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်၀ဲဒၣ်အါမးန့ၣ်လီၤ.ဖဲအံၤတၢ်ထၢနုာ်ဃုာ်တၢ်ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ်လၢတၢ်တဲညီနုၢ်အီၤခဲလၢာ်နွံဆံခွံဖျၢၣ်, ဃုာ်ဒီးအစၢလၢကဘျံးပၤလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ.
၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်တကုြတုအီၣ်တုၢ်ဘု
၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဂ့ၤလုၣ်ဆွံပှၤတဆွံ
၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဂ့ၤမိာ်ဘိပှၤတအီ
၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ဖံဒီးဖုစဲၤလီၤတဘံ
၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ဖံဒီးဖုစဲၤလီၤထါပဲာ်
၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဆံးစၢ်လၢနါဒ့ပူၤ
၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဆံးစၢ်လၢအခိၣ်ထံ
၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ထိၣ်စိးအကိာ်လၢနိၣ်နံၤ
၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ဘၢၣ်ဘီအိၣ်လၢသ့ၣ်ကိပူၤ
၁၀. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် နိၣ်တဖျၢၣ်ကဆီတံၢ်သၢဒု
၁၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ပှၤသၢဂၤကၢၢ်ခိၣ်မိာ်ထး
၁၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ထွံၣ်ဖါဂီၤလ့ၣ်ထွံၣ်မိၢ်သူအခံ
၁၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ပှၤယဲၢ်ဂၤဆှၢကီၤလၤ၀ါ
၁၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်လဲၤတၢ်ပာ်တ့ၢ်အဖိ
၁၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် လါပခါမူၤထွံၣ်ဖါဂီၤ
၁၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဖီလၢခိသၣ်လၢပျုၤ
၁၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဖီလၢပျုၤသၣ်လၢခိ
၁၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယံၤန့ၢ်မူထံးယံၤနီၣ်မူထံး
၁၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ဆီဖါ၀ါယူၤလီၤသ့ဟဲက့ၤထီၣ်တသ့
၂၀. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ကဆီ၀ါဆဲးကၢၢ်ယၢ်ခီ
၂၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် နီၢ်၀ါပိၣ်လိလီၤလုၣ်ထံ, ပှ့ၤသူပှ့ၤသၣ်ပိာ်အခံ
၂၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဟုအဖိတၢ်ကညီၤ
၂၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဟုအဖိတၢ်တသဲ
၂၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ပနၢ်သၢဆံတပဲၢ်တဘိဃီ
၂၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ြကးဒိၣ်စံၣ်လီၤပှၤမံလၢာ်
၂၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် သ့ၣ်ဃံၣ်စဲၤလီၤ_ပီၢ်အဆံ
၂၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် နီၢ်ပၤမုၣ်ကူနံၣ်တ၀း
၂၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် နီၢ်ပၤမုၣ်ကူနံၣ်လီၤလူာ်
၂၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ထီနီၣ်လ့ထီနီၣ်လ့
၃၀. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်စုမ့ၣ်ဘီခီၣ်မ့ၣ်ဘီ
၃၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤလၢမူမ့ၢ်ကျိးစ့, စီၢ်လီၤလၢအဲလိၣ်လၣ်ဒ့
၃၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ကစၢၢ်ခိၣ်ဆဲထီၣ်အကွီၤ
၃၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ကစၢၢ်ခိၣ်ဆဲထီၣ်အရု
၃၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တဃံးခီၣ်လူၤအီၣ်ထီးဂီၢ်
၃၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ထီၣ်သ့ၣ်၀ံဒီးလၢမီ
၃၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ထီၣ်သ့ၣ်အ့ၣ်လီၤလဲာ်
၃၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ထီၣ်သ့ၣ်အူဒီးမဲပ့
၃၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်တနဲကဆီအအ့ၣ်နဲကဆီ
၃၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်တံာ်နံၣ်သိတတံာ်လူၢ်သၣ်
၄၀. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ခီၣ်လွံၢ်ခီလီၤအီၣ်မီ
၄၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ကၢၢ်လာ်ခွးခွးထံတဒု
၄၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်အခိၣ်ဂီၤအခံစီၣ်
၄၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် အထူၣ်မ့ၢ်ချၢၣ်အသၣ်မ့ၢ်ထၢၣ်
၄၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် မီၢ်တံာ်တၢ်ခံပူၤသးဒီ
၄၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤထံလာ်စိာ်မ့ၣ်အူ
၄၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤထံလာ်စိာ်ကတံၤ
၄၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤထံလာ်စိာ်မ့ၣ်ကွံး
၄၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤထံလာ်စိာ်ထးလူ
၄၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤထံလာ်စိာ်ဒီးဒီ
၅၀. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤထံလာ်စိာ်ကတဲး
၅၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤလၢအဒံးစီၢ်လၢအနိာ်
၅၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤတ့တ့တၢ်တပှ့ၤ
၅၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ပှံာ်တဘိပှၤလဲာ်တကတၢၢ်
၅၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်သဲကျူၤပှၤတစဲးထီး
၅၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်သံသၢနံၣ်အတဃၣ်ကီး
၅၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ပှၤခံဂၤလဲၤတၢ်ဘျီလိာ်သးတန့ၢ်
၅၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်လဲၤဟဲက့ၤလဲၤဟဲက့ၤ
၅၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် အမိၢ်ပှၢ်မံအမဲာ်တမံ
၅၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်အဒံၣ်တအိၣ်အဖိအိၣ်
၆၀. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ရူၤရူၤရၤရၤကွဲဟးကနဲဟး
၆၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်အ့ၣ်ဆါလၢအီၢ်ဒ့
၆၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် နီၢ်ဂ့ၤအိၣ်လၢလ့တလိာ်
၆၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ချိၣ်ပနၢ်အ့ၣ်ထီၣ်သ့ၣ်ခံ
၆၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ပှၤတကျ့ဘၣ်, အ့ၣ်
၆၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် နီၢ်၀ါအိၣ်လၢကၢၢ်ကီၤလာ်
၆၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဖိပှၤယီၢ်ဘျဲးတၢ်မိၢ်ပှၢ်ပှၤဖူးလဲး
၆၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် သ့ၣ်ဒ့ယူာ်ကယူၤပှၢ်ြတး
၆၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်မိၢ်ပှၢ်မံအဖိသဲ
၆၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ကၠိၣ်လိၣ်လီၤတဲာ်ကၠဲၣ်လဲၣ်လူၤ,
ကၠဲၣ်လဲၣ်လီၤတဲာ်ကၠိၣ်လိၣ်လူၤ
၇၀. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ဆံးတံနံယူၤကွံလါဟ့
၇၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် သ့ၣ်ဃံၣ်လီၤစဲၤထံကမဲၤ
၇၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ဆံကံမံၤဟီၣ်ပှၤဖိ
၇၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဒဲလီၤကနါတၢ်ဖုလီၤ
၇၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဆံးကံနံ၀ၣ်လ့ဖျိ
၇၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ပှၤခံဂၤထိးလိာ်အခံ
၇၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ကဲၤရံကဲၤရၣ်ကဲၤနီၣ်တၢၤ, က့ၣ်ကွဲၣ်လီၤစဲၤပနၢ်နၢၤ
၇၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်မုၢ်တအိၣ်တၢ်ကးလါလါ
၇၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် မၤတန့ၢ်အိၣ်တမုာ်, မၤမ့ၢ်န့ၢ်တၢၤကွံာ်
၇၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ဆီဖိပံလၢကၢၢ်ကီၤလာ်
ကွၢ်တၢ်ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ်အစၢတဖၣ်ဒီးထိၣ်သြတီၤက့ၤအနီၢ်ဂံၢ်ဒီးအစၢဒ်ဖျါလၢလာ်အသိးတက့ၢ်.
တၢ်ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ်အစၢတဖၣ်
၁. ထးဂဲာ်
၂. ဘုဒၢ
၃. ထိးကလဲာ်
၄. သ့ဖိသၣ်
၅. ဒိးကၣ်သၣ်
၆. ဒိးကၣ်သၣ်ဖျိလီၤ
၇. တကွံဒိၣ်ခိၣ်သၣ်ဘးလီၤ
၈. ဆှိးလီၤနီၣ်ဒိကွာ်လၢတကံၤတၢၢ်ပူၤ
၉. ကိစံချံ
၁၀. လၢၢ်ဆီခီၣ်
၁၁. လၢၢ်ဆီခီၣ်ဒီးသပၢၤထး
၁၂. မ့ၣ်အူဒီးသပၢၤ
၁၃. ပှၤအီၣ်မ့ၤစုနၢ
၁၄. ဒံသၣ်
၁၅. မၢၣ်ဃၢၣ်တံၢ် (နွဲၣ်စီၤပၤတံၢ်)
၁၆. သဘ့ဟီၣ်လာ်
၁၇. တဒွံသၣ်
၁၈. ကိာ်ကျာ်ခံ
၁၉. ထူးပှဲာ်ထးခိၣ်ထံ
၂၀. တိၤ
၂၁. ပှာ်
၂၂. တနီၤ
၂၃. ဒဲ
၂၄. တိၤဖိခီၣ်
၂၅. ပှၤမံလုးယၣ်
၂၆. ယၣ်အနွံ
၂၇. စုမ့ၣ်
၂၈. ဃီးဘ့ၣ်ဘီၣ်
၂၉. ထိးကလဲာ်အ့ၣ်၀ံ
၃၀. လိၣ်ဒီးတီၤအဆှုၣ်
၃၁. မ့ၣ်အူဖီဒံလီၤလၢသ့ၣ်လၣ်လိၤ
၃၂. ၀ၣ်ခီ
၃၃. ထု
၃၄. သံၣ်တံာ်
၃၅. တကိသၣ်
၃၆. ပှၤကျီပတီၢ်ထီၣ်သ့ၣ်
၃၇. ထိၣ်တလ့
၃၈. ပှၤဟၢပအံ
၃၉. ကပီၤဒၢ, ကပီၤလုၤ
၄၀. ပှၤဘီးစီၣ်
၄၁. ပှၤဖျးဆံးမဲာ်
၄၂. ပှၤအီမိာ်ထူ
၄၃. ဆံပိၢ်ြပးသၣ်
၄၄. ဃၢမံၤသၣ်
၄၅. ညၣ်ဂီၤမဲၢ်
၄၆. တဲာ်တီာ်
၄၇. ညၣ်တိၤသူ
၄၈. ညၣ်ထိၣ်
၄၉. သဒီၣ်
၅၀. ညၣ်ဂုၢ်, ညၣ်အိ
၅၁. ချံၣ်အပျၢ်
၅၂. စိးကပ့ၤ
၅၃. ကျဲ
၅၄. ပှၤခီၣ်ဘၣ်တိၢ်
၅၅. ကွဲၤ
၅၆. ပှၤခီၣ်ခံခီ
၅၇. စုာ်
၅၈. ဒွဲၣ်
၅၉. ပျံာ်ပျၤ
၆၀. ပှၤလိလီၤဘုလၢတိၤခိၣ်, ပှၤကမူၣ်လီၤဘု
၆၁. ဆၢၣ်ဂံာ်ဘု
၆၂. ပစီၤထံ
၆၃. လးသၣ်
၆၄. ဃ့မဲလၣ်
၆၅. ပှၤမဲ
၆၆. ဃီတၢၢ်
၆၇. ကျိ
၆၈. ကနူး
၆၉. မုၢ်ဒီးလါလဲၤတၢ်
၇၀. တခွဲ
၇၁. တခွဲ
၇၂. မိၢ်ဟဲသၣ်
၇၃. ဖှ့သၣ်ဃ့လီၤတဲာ်
၇၄. ပှၤဆးတၢ်, ထးဆးတၢ်
၇၅. သၣ်ကၢၢ်ကဲာ်သၣ်
၇၆. နီၣ်ထိးမဲပၢ်အသၣ်
၇၇. တၢ်အၢၣ်
၇၈. တၢ်ခိၣ်စူကနၣ်ဘၣ်ဆဲးပှၤ
၇၉. ပှၤအ့ၣ်နၢ
ဟံးန့ၢ်အီၤလၢ“ပှၤကညီအလုၢ်ဖိထါဖိဒီးတၢ်တဲယုၤတဖၣ်” လံာ်ပူၤ
ပှၤကညီအတၢ်ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်၀ဲဒၣ်အါမးန့ၣ်လီၤ.ဖဲအံၤတၢ်ထၢနုာ်ဃုာ်တၢ်ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ်လၢတၢ်တဲညီနုၢ်အီၤခဲလၢာ်နွံဆံခွံဖျၢၣ်, ဃုာ်ဒီးအစၢလၢကဘျံးပၤလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ.
၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်တကုြတုအီၣ်တုၢ်ဘု
၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဂ့ၤလုၣ်ဆွံပှၤတဆွံ
၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဂ့ၤမိာ်ဘိပှၤတအီ
၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ဖံဒီးဖုစဲၤလီၤတဘံ
၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ဖံဒီးဖုစဲၤလီၤထါပဲာ်
၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဆံးစၢ်လၢနါဒ့ပူၤ
၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဆံးစၢ်လၢအခိၣ်ထံ
၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ထိၣ်စိးအကိာ်လၢနိၣ်နံၤ
၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ဘၢၣ်ဘီအိၣ်လၢသ့ၣ်ကိပူၤ
၁၀. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် နိၣ်တဖျၢၣ်ကဆီတံၢ်သၢဒု
၁၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ပှၤသၢဂၤကၢၢ်ခိၣ်မိာ်ထး
၁၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ထွံၣ်ဖါဂီၤလ့ၣ်ထွံၣ်မိၢ်သူအခံ
၁၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ပှၤယဲၢ်ဂၤဆှၢကီၤလၤ၀ါ
၁၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်လဲၤတၢ်ပာ်တ့ၢ်အဖိ
၁၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် လါပခါမူၤထွံၣ်ဖါဂီၤ
၁၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဖီလၢခိသၣ်လၢပျုၤ
၁၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဖီလၢပျုၤသၣ်လၢခိ
၁၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယံၤန့ၢ်မူထံးယံၤနီၣ်မူထံး
၁၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ဆီဖါ၀ါယူၤလီၤသ့ဟဲက့ၤထီၣ်တသ့
၂၀. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ကဆီ၀ါဆဲးကၢၢ်ယၢ်ခီ
၂၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် နီၢ်၀ါပိၣ်လိလီၤလုၣ်ထံ, ပှ့ၤသူပှ့ၤသၣ်ပိာ်အခံ
၂၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဟုအဖိတၢ်ကညီၤ
၂၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဟုအဖိတၢ်တသဲ
၂၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ပနၢ်သၢဆံတပဲၢ်တဘိဃီ
၂၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ြကးဒိၣ်စံၣ်လီၤပှၤမံလၢာ်
၂၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် သ့ၣ်ဃံၣ်စဲၤလီၤ_ပီၢ်အဆံ
၂၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် နီၢ်ပၤမုၣ်ကူနံၣ်တ၀း
၂၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် နီၢ်ပၤမုၣ်ကူနံၣ်လီၤလူာ်
၂၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ထီနီၣ်လ့ထီနီၣ်လ့
၃၀. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်စုမ့ၣ်ဘီခီၣ်မ့ၣ်ဘီ
၃၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤလၢမူမ့ၢ်ကျိးစ့, စီၢ်လီၤလၢအဲလိၣ်လၣ်ဒ့
၃၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ကစၢၢ်ခိၣ်ဆဲထီၣ်အကွီၤ
၃၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ကစၢၢ်ခိၣ်ဆဲထီၣ်အရု
၃၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တဃံးခီၣ်လူၤအီၣ်ထီးဂီၢ်
၃၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ထီၣ်သ့ၣ်၀ံဒီးလၢမီ
၃၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ထီၣ်သ့ၣ်အ့ၣ်လီၤလဲာ်
၃၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ထီၣ်သ့ၣ်အူဒီးမဲပ့
၃၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်တနဲကဆီအအ့ၣ်နဲကဆီ
၃၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်တံာ်နံၣ်သိတတံာ်လူၢ်သၣ်
၄၀. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ခီၣ်လွံၢ်ခီလီၤအီၣ်မီ
၄၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ကၢၢ်လာ်ခွးခွးထံတဒု
၄၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်အခိၣ်ဂီၤအခံစီၣ်
၄၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် အထူၣ်မ့ၢ်ချၢၣ်အသၣ်မ့ၢ်ထၢၣ်
၄၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် မီၢ်တံာ်တၢ်ခံပူၤသးဒီ
၄၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤထံလာ်စိာ်မ့ၣ်အူ
၄၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤထံလာ်စိာ်ကတံၤ
၄၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤထံလာ်စိာ်မ့ၣ်ကွံး
၄၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤထံလာ်စိာ်ထးလူ
၄၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤထံလာ်စိာ်ဒီးဒီ
၅၀. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤထံလာ်စိာ်ကတဲး
၅၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤလၢအဒံးစီၢ်လၢအနိာ်
၅၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ယူၤတ့တ့တၢ်တပှ့ၤ
၅၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ပှံာ်တဘိပှၤလဲာ်တကတၢၢ်
၅၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်သဲကျူၤပှၤတစဲးထီး
၅၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်သံသၢနံၣ်အတဃၣ်ကီး
၅၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ပှၤခံဂၤလဲၤတၢ်ဘျီလိာ်သးတန့ၢ်
၅၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်လဲၤဟဲက့ၤလဲၤဟဲက့ၤ
၅၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် အမိၢ်ပှၢ်မံအမဲာ်တမံ
၅၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်အဒံၣ်တအိၣ်အဖိအိၣ်
၆၀. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ရူၤရူၤရၤရၤကွဲဟးကနဲဟး
၆၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်အ့ၣ်ဆါလၢအီၢ်ဒ့
၆၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် နီၢ်ဂ့ၤအိၣ်လၢလ့တလိာ်
၆၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ချိၣ်ပနၢ်အ့ၣ်ထီၣ်သ့ၣ်ခံ
၆၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ပှၤတကျ့ဘၣ်, အ့ၣ်
၆၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် နီၢ်၀ါအိၣ်လၢကၢၢ်ကီၤလာ်
၆၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဖိပှၤယီၢ်ဘျဲးတၢ်မိၢ်ပှၢ်ပှၤဖူးလဲး
၆၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် သ့ၣ်ဒ့ယူာ်ကယူၤပှၢ်ြတး
၆၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်မိၢ်ပှၢ်မံအဖိသဲ
၆၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ကၠိၣ်လိၣ်လီၤတဲာ်ကၠဲၣ်လဲၣ်လူၤ,
ကၠဲၣ်လဲၣ်လီၤတဲာ်ကၠိၣ်လိၣ်လူၤ
၇၀. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ဆံးတံနံယူၤကွံလါဟ့
၇၁. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် သ့ၣ်ဃံၣ်လီၤစဲၤထံကမဲၤ
၇၂. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ဆံကံမံၤဟီၣ်ပှၤဖိ
၇၃. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဒဲလီၤကနါတၢ်ဖုလီၤ
၇၄. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်ဆံးကံနံ၀ၣ်လ့ဖျိ
၇၅. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ပှၤခံဂၤထိးလိာ်အခံ
၇၆. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ကဲၤရံကဲၤရၣ်ကဲၤနီၣ်တၢၤ, က့ၣ်ကွဲၣ်လီၤစဲၤပနၢ်နၢၤ
၇၇. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် တၢ်မုၢ်တအိၣ်တၢ်ကးလါလါ
၇၈. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် မၤတန့ၢ်အိၣ်တမုာ်, မၤမ့ၢ်န့ၢ်တၢၤကွံာ်
၇၉. ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ် ဆီဖိပံလၢကၢၢ်ကီၤလာ်
ကွၢ်တၢ်ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ်အစၢတဖၣ်ဒီးထိၣ်သြတီၤက့ၤအနီၢ်ဂံၢ်ဒီးအစၢဒ်ဖျါလၢလာ်အသိးတက့ၢ်.
တၢ်ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ်အစၢတဖၣ်
၁. ထးဂဲာ်
၂. ဘုဒၢ
၃. ထိးကလဲာ်
၄. သ့ဖိသၣ်
၅. ဒိးကၣ်သၣ်
၆. ဒိးကၣ်သၣ်ဖျိလီၤ
၇. တကွံဒိၣ်ခိၣ်သၣ်ဘးလီၤ
၈. ဆှိးလီၤနီၣ်ဒိကွာ်လၢတကံၤတၢၢ်ပူၤ
၉. ကိစံချံ
၁၀. လၢၢ်ဆီခီၣ်
၁၁. လၢၢ်ဆီခီၣ်ဒီးသပၢၤထး
၁၂. မ့ၣ်အူဒီးသပၢၤ
၁၃. ပှၤအီၣ်မ့ၤစုနၢ
၁၄. ဒံသၣ်
၁၅. မၢၣ်ဃၢၣ်တံၢ် (နွဲၣ်စီၤပၤတံၢ်)
၁၆. သဘ့ဟီၣ်လာ်
၁၇. တဒွံသၣ်
၁၈. ကိာ်ကျာ်ခံ
၁၉. ထူးပှဲာ်ထးခိၣ်ထံ
၂၀. တိၤ
၂၁. ပှာ်
၂၂. တနီၤ
၂၃. ဒဲ
၂၄. တိၤဖိခီၣ်
၂၅. ပှၤမံလုးယၣ်
၂၆. ယၣ်အနွံ
၂၇. စုမ့ၣ်
၂၈. ဃီးဘ့ၣ်ဘီၣ်
၂၉. ထိးကလဲာ်အ့ၣ်၀ံ
၃၀. လိၣ်ဒီးတီၤအဆှုၣ်
၃၁. မ့ၣ်အူဖီဒံလီၤလၢသ့ၣ်လၣ်လိၤ
၃၂. ၀ၣ်ခီ
၃၃. ထု
၃၄. သံၣ်တံာ်
၃၅. တကိသၣ်
၃၆. ပှၤကျီပတီၢ်ထီၣ်သ့ၣ်
၃၇. ထိၣ်တလ့
၃၈. ပှၤဟၢပအံ
၃၉. ကပီၤဒၢ, ကပီၤလုၤ
၄၀. ပှၤဘီးစီၣ်
၄၁. ပှၤဖျးဆံးမဲာ်
၄၂. ပှၤအီမိာ်ထူ
၄၃. ဆံပိၢ်ြပးသၣ်
၄၄. ဃၢမံၤသၣ်
၄၅. ညၣ်ဂီၤမဲၢ်
၄၆. တဲာ်တီာ်
၄၇. ညၣ်တိၤသူ
၄၈. ညၣ်ထိၣ်
၄၉. သဒီၣ်
၅၀. ညၣ်ဂုၢ်, ညၣ်အိ
၅၁. ချံၣ်အပျၢ်
၅၂. စိးကပ့ၤ
၅၃. ကျဲ
၅၄. ပှၤခီၣ်ဘၣ်တိၢ်
၅၅. ကွဲၤ
၅၆. ပှၤခီၣ်ခံခီ
၅၇. စုာ်
၅၈. ဒွဲၣ်
၅၉. ပျံာ်ပျၤ
၆၀. ပှၤလိလီၤဘုလၢတိၤခိၣ်, ပှၤကမူၣ်လီၤဘု
၆၁. ဆၢၣ်ဂံာ်ဘု
၆၂. ပစီၤထံ
၆၃. လးသၣ်
၆၄. ဃ့မဲလၣ်
၆၅. ပှၤမဲ
၆၆. ဃီတၢၢ်
၆၇. ကျိ
၆၈. ကနူး
၆၉. မုၢ်ဒီးလါလဲၤတၢ်
၇၀. တခွဲ
၇၁. တခွဲ
၇၂. မိၢ်ဟဲသၣ်
၇၃. ဖှ့သၣ်ဃ့လီၤတဲာ်
၇၄. ပှၤဆးတၢ်, ထးဆးတၢ်
၇၅. သၣ်ကၢၢ်ကဲာ်သၣ်
၇၆. နီၣ်ထိးမဲပၢ်အသၣ်
၇၇. တၢ်အၢၣ်
၇၈. တၢ်ခိၣ်စူကနၣ်ဘၣ်ဆဲးပှၤ
၇၉. ပှၤအ့ၣ်နၢ
ဟံးန့ၢ်အီၤလၢ“ပှၤကညီအလုၢ်ဖိထါဖိဒီးတၢ်တဲယုၤတဖၣ်” လံာ်ပူၤ
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ကညီတၢ်ပှိၤပှံပှိၤပှီၢ်တဖၣ်
,
ထူသနူလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤ
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
စီၤအီၣ်လးတၢ်ကွဲးတဖၣ်
ကညီလုၢ်လၢ်တၢ်ကံၢ်စုနွံကလုာ်
ပပှၤကညီလၢပျၢၤအတၢ်ကံၢ်စုအိၣ်၀ဲနွံကလုာ်ဒ်အဖျါလၢလာ်အသိးအံၤန့ၣ်လီၤ.တၢ်ကံၢ်စုသ့ၣ်တဖၣ်အံၤပကထံၣ်ဘၣ်လၢတၢ်မၤဒံးအီၤလၢကညီဖိအကျါအိၣ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ
၁.တၢ်ကံၢ်စုတၢတကလုာ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲဖဲဖိသၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်လီၤ၀ံၤတုၤလၢဖိသၣ်အဒ့တဲာ်လံတဘျီန့ၣ်ကံၢ်န့ၢ်က့ၤ၀ဲ
အစုန့ၣ်လီၤ.
၂.တၢ်ကံၢ်စုခံကလုာ်ကလုာ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲဖဲဖိသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ဖုးဒီးတၢ်တမံၤမံၤ,ပျံၤတၢ်ဖုးတၢ်၀ံၤကံၢ်န့ၢ်က့ၤ၀ဲဒၣ်အ
စုကွဲန့ၢ်က့ၤ၀ဲအကလၤန့ၣ်လီၤ.
၃.သၢကလုာ်တကလုာ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲဖဲအဖိမုၣ်ဖိခွါသ့ၣ်တဖၣ်ထီၣ်ပှၢ်အိၣ်ဃုာ်ဆိးဃုာ်န့ၣ်ကံၢ်န့ၢ်၀ဲအစုလၢပိာ်ခွါ
အိၣ်တကပၤ၀ံၤက့ၤကံၢ်က့ၤ၀ဲအစုလၢပိာ်မုၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
၄.ဖဲအတ့ထီၣ်ဟံၣ်သီ၀ံၤက့ၤထီၣ်မံလၢအဟံၣ်သီပူၤပှဲၤထီၣ်သၢသီ,ဟံၣ်သီခိၣ်အဒ့တဲာ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိကံၢ်သကိးက့ၤ၀ဲအစုန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲတၢ်ကံၢ်စုအကျါတကလုာ်လီၤ.
၅.ဖိလံၤသ့ၣ်တဖၣ်ထီၣ်ပှၢ်လၢတၢ်လီၢ်အယံၤသ့ၣ်တဖၣ်သၢနံၣ်တဘျီကဘၣ်ဟဲက့ၤကံၢ်က့ၤအစုကိးဂၤဒဲး
ကဘၣ်ဟဲက့ၤ၀ဲ, တဟဲက့ၤတသ့ဘၣ်. ကိး၀ဲလၢတၢ်ကံၢ်ဆူၣ်စုန့ၣ်လီၤ. ဖဲတချုးသၢနံၣ်ပှဲၤထီၣ်ဒံးဘၣ်အ
မိၢ်အပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဘုၣ်ပာ်ထိၣ်ဖိဆီဖိသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီးဖိလၢအယံၤတနီၤဟဲက့ၤစိာ်ကျိၣ်စ့ပာ်လီၤသကိး၀ဲ
လၢသဘံၣ်ပူၤတဂၤဒ်တၢ်အိၣ်ဒီးအ၀ဲသ့ၣ်တဂၤဘၣ်တဂၤဒီးကံၢ်သကိး၀ဲအစုန့ၣ်လီၤ.
၆.လါခူးကံၢ်စုတနံၣ်တဘျီကံၢ်၀ဲလၢလုၣ်ဖီ၀ါန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲပှၤကညီအလုၢ်အလၢ်ထူသနူန့ၣ်လီၤ.
၇.ပှၤကညီလၢညါဟံၣ်တဖျၢၣ်ဂ့ၤတဖျၢၣ်ဂ့ၤ ပှၤမ့ၢ်သံတဂၤဂ့ၤတဂၤဂ့ၤတုၤအပှဲၤထီၣ်တနွံ၀ံၤန့ၣ်ကံၢ်ဖှၣ်န့ၢ်
၀ဲအကလၤဒီးပျုၤန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲတၢ်ကံၢ်စုနွံကလုာ်တကလုာ်န့ၣ်လီၤ.
ဟံးန့ၢ်အီၤလၢ “ပှၤကညီအလုၢ်ဖိထါဖိဒီးတၢ်တဲယုၤတဖၣ်” လံာ်ပူၤ
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ထူသနူလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤ
ကညီစှီၤလၢပျၢၤလူၤအီၣ်သံၣ်လာ်ဒူလာ်အဂ့ၢ်
ကစၢၢ်ခိၣ်လၢအလူၢ်ထီ
ကလိခိၣ်လၢအလူၢ်ထီ
ထိၣ်ခ့ယူၤထိၣ်ခ့လီၤတီၤ
ထိၣ်ကီးယူၤထိၣ်ကီးလီၤတီၤ
တၢ်တလီၤတီၤထိၣ်ကံၣ်ဘီ
ယူၤထီၣ်ဒီးဩဲတဘျီဃီ
တၢ်လၢထိၣ်ကီးဒီးထိၣ်ခ့န့ၣ်ပှၤသးပှၢ်လၢညါဒိလီၤ၀ဲလၢအမ့ၢ်ပှၤကလုာ်ဒိၣ်ဒ်အမ့ၢ်ကိၤလၤ၀ါ,တလၢၤပယီၤ,
ပှၤထံဒိၣ်ကီၢ်ဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ထိၣ်ခ့ထိၣ်ကီးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်ပှၤကညီစှီၤတကလုာ်န့ၣ်ဒိလီၤ
၀ဲလၢအမ့ၢ်ထိၣ်ကံၣ်ဘီန့ၣ်လီၤ. ကညီစှီၤတကလုာ်အံၤအိၣ်မုာ်၀ဲလၢကစၢၢ်ခံကလိကျါ,သူၣ်အီၣ်ဖျးအီၣ်
ဘုဖိဟုဖိလၢကစၢၢ်ဒိၣ်ကလိဒိၣ်အကျါန့ၣ်လီၤ. ဖဲအ၀ဲသ့ၣ်အိၣ်တၢ်အလီၢ်တတီၤတီၤန့ၣ်ဖဲးအီၣ်သံၣ်ဖဲး
အီၣ်ခုး, ဒီးတုၤအမၤအီၣ်၀ဲယံာ်ထီၣ်တဘျီသုးကဒီးအလီၢ်ဆူညါတတီၤဘၣ်တတီၤန့ၣ်လီၤ.
လူၤအီၣ်၀ဲဒူလာ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢကစၢၢ်ကလိအကျါဒ်န့ၣ်ဒီးလီၤဂာ်စ့ၢ်ကီးဒီးထိၣ်ကံၣ်ဘီလၢအလူၤဃုအီၣ်သ့ၣ်သူ၀ၣ်သၣ်, ချၢၣ်သူချၢၣ်သၣ်အဃိကညီစှီၤအံၤပှၤသးပှၢ်လၢပျၢၤဒိလီၤ၀ဲလၢထိၣ်ကံၣ်ဘီန့ၣ်လီၤ.
တၢ်လၢစှီၤအခီပညီန့ၣ်တၢ်စံး၀ဲလၢဖဲအ၀ဲသ့ၣ်လူၤအီၣ်ဒူလာ်အခါအဟံၣ်ဒူၣ်အိၣ်၀ဲလၢန့ၣ်စှၤကိာ်ဒူၣ်,လၢအံၤ
စှၤကိာ်ဒူၣ်, လၢန့ၣ်တစှီၤလၢအံၤတစှီၤအဃိကိး၀ဲဒၣ်လၢကညီစှီၤန့ၣ်လီၤ. ဒီးဖဲအ၀ဲသ့ၣ်အိၣ်ဆိးလၢကစၢၢ်
ကျါကလိကျါ, လၢပှၢ်မုၢ်ကနၢအခါန့ၣ်အလုၢ်အလၢ်မ့ၢ်၀ဲတၢ်အီၣ်ဃဲၤအီၣ်ဘှးဒီးတုၤမ့ၢ်အ၀ဲသ့ၣ်ဆိးက့ဆါ
ဘှီအခါန့ၣ်အကသံၣ်ကသီမ့ၢ်၀ဲသ့ၣ်တံၢ်၀ၣ်တံၢ်, သ့ၣ်ဂံၢ်၀ၣ်စဲသ့ၣ်တဖၣ်ဒီးချီန့ၢ်စ့ၢ်ကီး၀ဲဆီသုးခိၣ်ကးဒီးဆီ
ဖါခိၣ်သံၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်တုၤလၢအဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးန့ၣ်စုၣ်အီ၀ဲနိဘ့ၣ်, နါပၢၢ်စီၤအဘ့ၣ်ဒီးဖဲအလိၤမ့ၢ်ကိၢ်
ထီၣ်တဘျီလၢ်လၢ်န့ၣ်ဒုးအီ၀ဲလၢတၢ်အသဒံသၢမံၤလၢအမ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်သဒံ, မ့ၣ်အူသဒံဒီးပီၣ်လဲၣ်သဒံ၀ံၤ
ဒီးဘျါက့ၤ၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်အသဒံသၢမံၤစံးတၢ်န့ၢ်မ့ၢ်၀ဲ-ဟီၣ်ခိၣ်သဒံန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲတယီတံၢ်, မ့ၣ်အူသဒံန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲတပှ့ၤမူၣ်ဒီးပီၣ်လဲၣ်သဒံ
မ့ၢ်၀ဲအံသၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖိသၣ်မ့ၢ်ဖုးမ့ၢ်ပျီၢ်လၢသံမိၢ်ပီၤမ့ၢ်ဂ့ၤ,သ့ၣ်ဒ့လီၤတဲာ်မ့ၢ်ဂ့ၤဒီးမ့ၢ်ဖုးဒီးတၢ်အဂၤတခါခါန့ၣ်
ကွဲန့ၢ်က့ၤ၀ဲအကလၤ, ကံၢ်န့ၢ်က့ၤ၀ဲအစုဒီးဘျးတယီးလီၤ၀ဲဒီးနီၣ်က့တဘိဒီးထံဖှံၣ်တကွီၤန့ၣ်လီၤ. ထံဖှံၣ်န့ၣ်တယီၢ်လီၤ၀ဲလၢနီၣ်က့အလိၤဒီးကွဲန့ၢ်၀ဲအကလၤဒီးကိး၀ဲလၢကွဲတယီၢ်လီၤက့ၤ၀ဲအကလၤန့ၣ်
လီၤ. ပှၤလၢပျၢၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဃုအီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢထုလၢဃ့,ဆဲအီၣ်၀ၣ်ခီဒီးမ့ၢ်န့ၢ်အီၣ်တၢ်ဖိလံၤဖိဃၢ်
လၢအဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်နီၤအီၣ်လိာ်အသးပှဲၤသိးသိးလီၤ.တၢ်ဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ်အခါတၢ်မူးတၢ်ရၢ်တအိၣ်ဘၣ်, တၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးအလီၢ်တဂၢၢ်တကျၢၤဘၣ်. ခံနံၣ်သၢနံၣ်လဲၤအိၣ်လၢန့ၣ်တပူၤလၢအံၤတပူၤဒ်သိးဒီးထိၣ်
ကံၣ်လၢအလဲၤဃုအီၣ်သ့ၣ်သၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. သူၣ်က့သးပှၢ်မၤ၀ဲလၢထါမၤလိာ်တဖၣ်ဒ်အံၤ,
လဲၤပ၀ဲတဒူၣ်မိၢ်ဖိ
ဒ်ပအူးလဲၤလၢသ့ၣ်လိၤ
ပှၤဂၤမ့ၢ်မၤရိၢ်မၤရ့
မၤရိၢ်ရ့နဲဒၣ်တဂ့ၤ
အခီပညီန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲ, သုမ့ၢ်လဲၤအိၣ်လဲၤဆိးတပူၤလၢ်လၢ်န့ၣ်သုကဘၣ်အိၣ်ဆိးတပူၤဃီဒ်သိးသိး, တဘၣ်အိၣ်
လီၤမုၢ်လီၤဖးလိာ်သုသးတဂ့ၤ, ဒီးပှၤဂၤမ့ၢ်တဲဆါသုဒ်အံၤဒ်နုၤသနာ်က့တဘၣ်စံးအၢစံးသီကဒါက့ၤပှၤ, တဲအၢတဲသီကဒါက့ၤပှၤတဂ့ၤ, အိၣ်လၢတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံတၢ်ဃူတၢ်ဖိးအပူၤကိးဂၤဒဲးတက့ၢ်.
ဟံးန့ၢ်အီၤလၢ “ပှၤကညီအလုၢ်ဖိထါဖိဒီးတၢ်တဲယုၤတဖၣ်” လံာ်ပူၤ
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ထူသနူလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤ
ဃဲာ်ဒီးဃိကဲထီၣ်အဂ့ၢ်
ပှၤသးပှၢ်လၢပျၢၤစံးပာ်၀ဲဒ်အံၤ,
ပှၤချုးန့ၢ်ထူမ့ၢ်မီၤနၤ
ပှၤချုးန့ၢ်ယွၤမ့ၢ်မီၤနၤ
သ့ၣ်လၣ်ကတိၤနသ့ၣ်ညါ
၀ၣ်လၣ်ကတိၤနသ့ၣ်ညါ
တၢ်လၢဃဲာ်ဒီးဃိခံခါ
လၢလဲၣ်ခီကဲထီၣ်လၢညါ
လၢပျၢၤန့ၣ်ပှၤသးပှၢ်ခံဂၤသံကွၢ်လိာ်အသးဒီးတဲအါလိာ်အသး, အ၀ဲတဂၤတဲ၀ဲလၢဃိကဲထီၣ်လၢညါ,ဒီးအ
ဂၤတဂၤတဲ၀ဲဃဲာ်ကဲထီၣ်လၢညါ, ဃဲာ်န့ၣ်ဘၣ်တ့ဃိ,ဃိန့ၣ်ဘၣ်တ့ဃဲာ်တဲအါလိာ်အသးခံဂၤန့ၣ်လီၤ.
စံးကဒီး၀ဲလၢထါဒ်အံၤ,
ယလဲၤဃ့ၢ်လၢမးခဲဒီ
ယလဲၤဟးလၢမးခဲဒီ
ဒံမုၣ်မံကဘီကဘီ
ဒံခွါမံကဘီကဘီ
ဃဲာ်တအိၣ်လၢပအီၣ်ဆှီ
ဒီတအိၣ်လၢပအီၣ်ဆှီ
မုၢ်ဃါကွံာ်လီၤဃဲာ်ဒီးဒီ
အီၣ်ဆှီအီၣ်ဆှီနီၢ်ဒီးစီ
မးခဲဒီစံးတၢ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲကစၢၢ်လၢတၢ်ယီၤခါ, လၢမ့ၣ်အူအီၣ်ပျီလ့ၤတဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ.နီၢ်ဒီးစီခံဂၤန့ၣ်လဲၤသူၣ်
လီၤဒံမုၣ်တမုၢ်ဒီးဒံခွါတမုၢ်ဖဲကစၢၢ်အ၀ဲန့ၣ်အဒီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.တုၤလၢတၢ်စူၤလီၤတဘျီန့ၣ်မးခဲလၢအမ့ၢ်မးအံး
ဟဲမဲထီၣ်ခဲထီၣ်၀ဲလီၤ.တုၤမ့ၢ်တၢ်ယီၤထီၣ်န့ၣ်နီၢ်ဒီးစီခံဂၤလဲၤဃုအီၣ်က့ၤအဒံသၣ်ဒီးဒ့အီၣ်၀ဲဒံသၣ်လၢကအီၣ်
၀ဲအဂီၢ်ဘၣ်ဆၣ်ဃဲာ်တအိၣ်ဒီတအိၣ်လၢကကိအီၣ်ဆှီအီၣ်၀ဲအဂီၢ်ဘၣ်.မုၢ်ဃါအိၣ်လၢမူကပိာ်လိၤထံၣ်လီၤပှၤ
ခံဂၤအံၤသးကညီၤဘၣ်၀ဲအဃိကွံာ်လီၤန့ၢ်အ၀ဲသ့ၣ်လၢဃဲာ်တဘ့ၣ်ဒီးဒီတဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.
အန့ၣ်တဘျီအ၀ဲသ့ၣ်ခံဂၤန့ၣ်ကိအီၣ်ဆှီအီၣ်ဘၣ်က့ၤ၀ဲဒံသၣ်ဒီးအီၣ်ဘၣ်က့ၤ၀ဲ၀ံၣ်၀ံၣ်ဘဲဘဲန့ၣ်လီၤ.တဘျီန့ၣ်
ပှၤဒီမါ၀ၤခံဂၤန့ၣ်စိာ်ထီၣ်က့ၤ၀ဲဃဲာ်ဒီးဒီဒီးဟဲက့ၤက့ၤ၀ဲလၢအတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးအလီၢ်န့ၣ်လီၤ.ဖဲန့ၣ်ပိာ်ခွါတ
ဂၤဟံးထီၣ်ဃဲာ်လဲၤကျီန့ၢ်၀ဲ၀ၣ်ကျုၣ်ပီၤ၀ံၤဟဲက့ၤတ့ထီၣ်၀ဲဃိဆီဖၣ်န့ၣ်လီၤ.တၢ်လၢဃိဆီဖၣ်န့ၣ်ပှၤကညီ
တ့န့ၢ်အီၤအဆိကတၢၢ်လၢ၀ၣ်ကျုၣ်ပီၤလီၤ.စးထီၣ်ဖဲန့ၣ်ပှၤကညီပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ်ပိာ်အါထီၣ်က့ၤ၀ဲဃဲာ်ကွါ, ဘီကဆု, ဘီဖျးဒီးတၢ်လၢအလိၣ်အကလုာ်ကလုာ်န့ၣ်မၤကဲထီၣ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤဖးတၢ်ဖိခဲလၢာ်သ့ၣ်ဧၢ, တၢ်လၢဃိဒီးဃဲာ်ခံခါအံၤန့ၣ်ဃဲာ်ဒီးဒီန့ၣ်ကဲထီၣ်၀ဲလၢဃိအမဲာ်ညါန့ၣ်ပသ့ၣ်ညါ
ဘၣ်ပ၀ဲကိးဂၤဒဲးန့ၣ်လီၤ.
ဟံးန့ၢ်အီၤလၢကျိၣ်တၢ်ရၤလီၤလံာ်လဲၢ်ကရူၢ်ထုးထီၣ်၀ဲလံာ်ပူအပူၤ
ပှၤချုးန့ၢ်ထူမ့ၢ်မီၤနၤ
ပှၤချုးန့ၢ်ယွၤမ့ၢ်မီၤနၤ
သ့ၣ်လၣ်ကတိၤနသ့ၣ်ညါ
၀ၣ်လၣ်ကတိၤနသ့ၣ်ညါ
တၢ်လၢဃဲာ်ဒီးဃိခံခါ
လၢလဲၣ်ခီကဲထီၣ်လၢညါ
လၢပျၢၤန့ၣ်ပှၤသးပှၢ်ခံဂၤသံကွၢ်လိာ်အသးဒီးတဲအါလိာ်အသး, အ၀ဲတဂၤတဲ၀ဲလၢဃိကဲထီၣ်လၢညါ,ဒီးအ
ဂၤတဂၤတဲ၀ဲဃဲာ်ကဲထီၣ်လၢညါ, ဃဲာ်န့ၣ်ဘၣ်တ့ဃိ,ဃိန့ၣ်ဘၣ်တ့ဃဲာ်တဲအါလိာ်အသးခံဂၤန့ၣ်လီၤ.
စံးကဒီး၀ဲလၢထါဒ်အံၤ,
ယလဲၤဃ့ၢ်လၢမးခဲဒီ
ယလဲၤဟးလၢမးခဲဒီ
ဒံမုၣ်မံကဘီကဘီ
ဒံခွါမံကဘီကဘီ
ဃဲာ်တအိၣ်လၢပအီၣ်ဆှီ
ဒီတအိၣ်လၢပအီၣ်ဆှီ
မုၢ်ဃါကွံာ်လီၤဃဲာ်ဒီးဒီ
အီၣ်ဆှီအီၣ်ဆှီနီၢ်ဒီးစီ
မးခဲဒီစံးတၢ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲကစၢၢ်လၢတၢ်ယီၤခါ, လၢမ့ၣ်အူအီၣ်ပျီလ့ၤတဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ.နီၢ်ဒီးစီခံဂၤန့ၣ်လဲၤသူၣ်
လီၤဒံမုၣ်တမုၢ်ဒီးဒံခွါတမုၢ်ဖဲကစၢၢ်အ၀ဲန့ၣ်အဒီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.တုၤလၢတၢ်စူၤလီၤတဘျီန့ၣ်မးခဲလၢအမ့ၢ်မးအံး
ဟဲမဲထီၣ်ခဲထီၣ်၀ဲလီၤ.တုၤမ့ၢ်တၢ်ယီၤထီၣ်န့ၣ်နီၢ်ဒီးစီခံဂၤလဲၤဃုအီၣ်က့ၤအဒံသၣ်ဒီးဒ့အီၣ်၀ဲဒံသၣ်လၢကအီၣ်
၀ဲအဂီၢ်ဘၣ်ဆၣ်ဃဲာ်တအိၣ်ဒီတအိၣ်လၢကကိအီၣ်ဆှီအီၣ်၀ဲအဂီၢ်ဘၣ်.မုၢ်ဃါအိၣ်လၢမူကပိာ်လိၤထံၣ်လီၤပှၤ
ခံဂၤအံၤသးကညီၤဘၣ်၀ဲအဃိကွံာ်လီၤန့ၢ်အ၀ဲသ့ၣ်လၢဃဲာ်တဘ့ၣ်ဒီးဒီတဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.
အန့ၣ်တဘျီအ၀ဲသ့ၣ်ခံဂၤန့ၣ်ကိအီၣ်ဆှီအီၣ်ဘၣ်က့ၤ၀ဲဒံသၣ်ဒီးအီၣ်ဘၣ်က့ၤ၀ဲ၀ံၣ်၀ံၣ်ဘဲဘဲန့ၣ်လီၤ.တဘျီန့ၣ်
ပှၤဒီမါ၀ၤခံဂၤန့ၣ်စိာ်ထီၣ်က့ၤ၀ဲဃဲာ်ဒီးဒီဒီးဟဲက့ၤက့ၤ၀ဲလၢအတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးအလီၢ်န့ၣ်လီၤ.ဖဲန့ၣ်ပိာ်ခွါတ
ဂၤဟံးထီၣ်ဃဲာ်လဲၤကျီန့ၢ်၀ဲ၀ၣ်ကျုၣ်ပီၤ၀ံၤဟဲက့ၤတ့ထီၣ်၀ဲဃိဆီဖၣ်န့ၣ်လီၤ.တၢ်လၢဃိဆီဖၣ်န့ၣ်ပှၤကညီ
တ့န့ၢ်အီၤအဆိကတၢၢ်လၢ၀ၣ်ကျုၣ်ပီၤလီၤ.စးထီၣ်ဖဲန့ၣ်ပှၤကညီပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ်ပိာ်အါထီၣ်က့ၤ၀ဲဃဲာ်ကွါ, ဘီကဆု, ဘီဖျးဒီးတၢ်လၢအလိၣ်အကလုာ်ကလုာ်န့ၣ်မၤကဲထီၣ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤဖးတၢ်ဖိခဲလၢာ်သ့ၣ်ဧၢ, တၢ်လၢဃိဒီးဃဲာ်ခံခါအံၤန့ၣ်ဃဲာ်ဒီးဒီန့ၣ်ကဲထီၣ်၀ဲလၢဃိအမဲာ်ညါန့ၣ်ပသ့ၣ်ညါ
ဘၣ်ပ၀ဲကိးဂၤဒဲးန့ၣ်လီၤ.
ဟံးန့ၢ်အီၤလၢကျိၣ်တၢ်ရၤလီၤလံာ်လဲၢ်ကရူၢ်ထုးထီၣ်၀ဲလံာ်ပူအပူၤ
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ကညီတၢ်စံၣ်ဃဲၤတဲဃဲၤတဖၣ်
ပှၤကညီဒီးအတၢ်ဘၣ်ကိၢ်ဘၣ်ဂီၤ
ပှၤကညီဒီးအတၢ်ဘၣ်ကိၢ်ဘၣ်ဂီၤ
ထံၣ်သရၣ်ကီၤလၤ၀ါအခီၣ်ထံးတဘျီ
ပတုၤလီၤလၢ၀့ၢ်ပသံၣ်အပူၤဒီးမုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်တနံၤန့ၣ်မိၢ်ထံးအသရၣ်၀ါမံးတၢၢ်ယဲကွၢ်ပှၤတဘျးလီၤ.မ့မ့ၢ်ယတ
သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်လၢအမၤအသးဒ်လဲၣ်ဘၣ်ဒီးကတိၤမနုၤမနုၤတဖၣ့်မၤကဒီးခံသီသၢသီန့ၣ်သရၣ်ဘံးဆၢဟဲတုၤ
လၢ၀့ၢ်မီၣ်လမဲၠၣ်တခီလၢလါဒံၣ်စ့ၢ်ဘၢၢ်ထီၣ်၇သီန့ၣ်လီၤ.အ၀ဲဒၣ်တုၤတဘျီဃီယဲထီၣ်အိၣ်သကိးပှၤလၢဂီၤခီတ
ခီန့ၣ်လီၤ.အအံၤတဘျီအံၤယသ့ၣ်နီၣ်ယသးမူာ်မူာ်နီၢ်နီၢ်လီၤ.ပတထံၣ်သရၣ်ကီၤလၤ၀ါနီတဘျီဘၣ်.ပနၢ်ဟူ
ထဲအကစီၣ်ဧိၤလီၤ.အအံၤတဘျီအံၤပထံၣ်ဒီးယကွၢ်လီၤဂာ်အဟးမးယီာ်တီာ်ယီာ်တီာ်ဒီးလီၤဂာ်ထဲထိၣ်ဒိၣ်
ဖးဒိၣ်လီၤ.သရၣ်ဘံးဆၢယဲတုၤပရူၢ်အမဲာ်ညါဒီးဆ့ၣ်နီၤလၢလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤအပူၤ၀ံၤကတိၤတၢ်ဒီးပှၤသးပှၢ်တဖၣ်
လီၤ.ပဖံဖးဒိၣ်အသးအိၣ်မူအနံၣ်၈၀န့ၣ်အိၣ်ဒီးပှၤ,ဒီးသရၣ်ဘံးဆၢကတိၤတၢ်ဒီးအီၤဒီးစံး၀ဲ,ဖံဧၢ,နအိၣ်ဆူၣ်ဧါ
ပမိၢ်ဒီးစကိၤထူသၣ်အမါ,အပုၢ်ဒ့မုၣ်ဒီးနီၢ်ဘျဲၣ်ဒီးပှၤပိာ်မုၣ်သးပှၢ်အဂၤတဖၣ်ဒီးပှၤပိာ်ခွါတဖၣ်လဲၤ်ဆ့ၣ်နီၤ
၀းြတံးသရၣ်အလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤဒီးကွၢ်ထံမးသရၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးလီၤ.ဖံဖးဒိၣ်ဒီးဖံတဖၣ်မ့ၢ်ပှၤသးပှၢ်သတးဒီးတ
လဲထီၣ်တရၣ်အခီၣ်ဒီးကွၢ်မး၀ဲအခီၣ်ဒုၣ်သၣ်,ဒီးကွၢ်သရၣ်အစုဒီးဖှူးလဲး၀ဲဒီးကတိၤအံၣ်အုမးတၢ်ကတိၤပြတၢၤ
မုာ်မးလၢသရၣ်အဖံး၀ါဂၤဒီးအညၣ်ကပုာ်ဂ့ၤ,ဒီးယၢၤထီၣ်မးမိၢ်ပၢ်အတၢ်ကတိၤဘၣ်ဃးပှၤကညီအပုၢ်သဒါကီၤ
လၤ၀ါကယဲအဂ့ၢ်တဖၣ်လီၤ,ဒီးတၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်မၤကျၢၤတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤဒီးမၤလၤထီၢ်ပှဲၤထီၣ်အီၤလီၤ.
သရၣ်ဘံးဆၢကတိၤပှၤကညီအကျီာ်မ့ၢ်တလီၤကစီဒီသနာ်က့,ကတိၤ၀ဲဖဲအညီအညီသတးဒီးမိၢ်သးပှၢ်တဖၣ်
အံၤနၢ်ပၢၢ်အိီၤကိးဂၤဒဲးလီၤ.သရၣ်ကတိၤတၢ်ဒီးမိၢ်လၢအံၣ်စရ့လးအကျါတဖၣ်အံၤယံာ်မးမံမ့ၤမံသွၣ် ဒီးကဂဲၤထၢၣ်က့ၤက့ၤဆူအအိၣ်အလိၢ်န့ၣ်ပှၤကညီၤအသးအိၣ်ကွၢ်ထွဲအခံတ၀ံၤထီၣ်ဘၣ်.ပဖံဖး ဒိၣ်အဲၣ်သရၣ်တဂၤအံၤဒ်အအဲၣ်အဖိမုၣ်ဒီးအလံၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.သရၣ်ဘံးဆၢအၢၣ်လီၤဒီးတဲ၀ဲကိးဂီၤကိးဟါ
ဒဲး ဒီးကတိၤတၢ်ဒီးဖံဒီးဘါထုကဖၣ်ယွၤအဂီၢ်လီၤ.
ဖံဖးဒိၣ်အသးပှၢ်အ့နၣ်၈၀လံအဃိ,ဒီးလၢအတူၢ်ဘၣ်တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤတၢ်ဘှံးတၢ်တီၢ်အသးလၢပဘၣ်ဟး၀့ၤပီၤ
လၢပှၢ်မုၢ်ပူၤဃုလါန့ၣ်ဒီးအဂံၢ်အဘါစၢ်လီၤဒီးဆါထီၣ်လီၤ.ဖံတကတိၤတၢ်လၢအတၢ်ဆါအဂ့ၢ်အါအါဘၣ်.မ့
မ့ၢ်အလံၤကသံၣ်သရၣ်ငူဒုးအီၣ်အကသံၣ်ဒီးကွၢ်အီၤလီၤ.တၢ်ဆါအီၤဒ်ပှၤသးပှၢ်အသိးလီၤ.သရၣ်ဘံးဆၢဟဲ
ကွၢ်အီၤကိးမုၢ်နံၤဒဲးလီၤ.တုၤဖံမံတန့ၢ်အါအါလၢၤဘၣ်ဒီးသရၣ်ဟ့ၣ်လီၤအကသံၣ်ဒီးစံး၀ဲဒၣ်,ယကဒုးမံဖံတ
စဲးလီၤ.ဖံအီသရၣ်အကသံၣ်၀ံၤအိၣ်သကိးဒီးအီၤတတီၤဒိၣ်ဒိၣ်ဒီးမံသပ့ၤဘၣ်အသးဖံမံဒ်န့ၣ်ဃဲးဃဲးလီၤ.ဒီး
လီၤဂာ်အအိၣ်မုာ်ထီၣ်ဖးဒိၣ်လီၤ.မ့ၢ်သနာ်က့ပှၤလၢအကွၢ်အီၤတဖၣ်သ့ၣ်ညါလၢတၢ်အကတၢၢ်န့ၣ်တမ့ၢ်တၢ်
အယံာ်လၢၤဘၣ်.
လၢခံစှၤသီဒီးဖံမံဘၣ်အသးလၢမုၢ်တချုးလီၤနုာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်တုၤလၢဖးဖီမုၢ်ဒီးပၢၢ်ထီၣ်က့ၤ
လီၤ.စံး၀ဲဒၣ်သါထံၣ်က့ၤသါဖိမုၣ်သဒါလၢအသံတၢ်တဘျုးနံၣ်တဂၤသါဖိအဂၤဒီးပှၤတဖၣ်လီၤ.တၢ်အံၤ၀ံၤ
ဒီးဃ့က့ၤအနံၣ်သီဆ့သီ,ခိၣ်ဖၢၣ်ကၠံၣ်,ထံဖံှၣ်တဖၣ်ဒီးမၢအဖိတဖၣ်ဒုးသိးထီၣ်က့ၤအီၤလီၤ.ယမိၢ်လဲၤမၤန့ၢ်ဒီး
ဒုးကူဒုးကၤထီၣ်က့ၤဖံ၀ံၤဒီးအတၢ်မံကဒီး၀ဲဒၣ်လီၤ.လီၤဂာ်အမုာ်ကစီဒီလီၤ.မ့မ့ၢ်တုၤလၢဂီၤတခီဆီအီၣ်ဒီး
ယမိၢ်ဒီးအဒီပုၢ်၀ဲၢ်တဖၣ်ဂဲၤထၢၣ်ဂံာ်ဘုန့ၣ်,လဲၤကွၢ်အဖံလီၤ.မ့မ့ၢ်ဖံမံဒၣ်တၢ်ဒ်အဖိအလံၤတဖၣ်ဒုမံလီၤအီၤ
န့ၣ်ဒီးတတဂဲၤတဟူးဘၣ်.
ယမိၢ်ကိးအီၤဒီးကလၢၢ်ကွၢ်၀ဲဒီးသ့ၣ်ညါလၢအဖံဟးသဒၣ်အဒဲလၢဟီၣ်ခိၣ်အံၤဒီးက့ၤ
က့ၤဆူအဟံၣ်လၢထးန့ၣ်လီၤ.အဂ့ၢ်ဒ်အံၤမ့ၢ်ယ့ၣ်ရှူးဃရံးအပျဲၢ်အဘီၣ်တဂၤဒီးဒိးဘျၢအသးလၢကၠူၣ်တၣ်လၢ
ခံယီၤမီပၢတၢ်အစိၤလၢသရၣ်အီၣ်ဖီၣ်အစုပူၤဒ်ပစံးလံတပူၤအသိးန့ၣ်လီၤ.တနံၤသီန့ၣ်လၢမုၢ်ဃ့ၢ်လီၤတခီပ
လဲၤပုာ်မံလီၤအီၤလၢတၢ်သွၣ်ခိၣ်အပူၤလီၤ.လၢခတယံာ်ဘၣ်ဒီးပဖါတံၤအဖိမုၣ်၀ဲၢ်ကိလၢအမိၢ်အိဖျဲၣ်အီၤလၢ
အတလီးဖဲကျဲလၢပဃ့ၢ်တၢ်န့ၣ်သံစ့ၢ်ကီၢ်ဒီးဘၣ်တၢ်ခူၣ်လီၤဃုာ်အီၤဒီးအဖံဖးဒိၣ်လီၤ.ဖဲ၀ဲၢ်ပသံၣ်အပူၤအံၤ,ပ
၀ဲဒၣ်ပဒူၣ်အတၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်,ပဖံဖးဒိၣ်ဒီးပပုၢ်မံလၢပုၢ်မံလၢပှၤဂီၢ်မုၢ်အကျါခံဂၤလီၤ.
ဖဲ၀့ၢ်ပသံၣ်အပူၤအံၤဃိၣ်တဖၣ်ဘၣ်တၢ်ဘၢၣ်ဖျိအီၤလၢကီၤလၤသုးဖိလၢအဃုကျိၣ်ဧိၤစ့ဧိၤသတးဒီးဃိၣ်အက
ပၤထူၣ်ဖျိမးကိးဖျၢၣ်ဒဲးလီၤ.ဃိၣ်အကရၢၢ်လၢအမၤတရံး၀ဲလၢအီကတဲဒီးပါ်ပဲြတီန့ၣ်,ပ၀ဲဒၣ်တဖၣ်ပစၢပပနၢ်ဖဲ
န့ၣ်ဒီးကဲထီၣ်ပနၢ်အကရၢလီၤ.ဖိကၠံကၠိတဖၣ်အတကစၢ်တအိၣ်နီတဂၤဘၣ်.ယၤယၤပှၤပှၤပလဲပဟံးန့ၢ်သ့ၣ်
ဘၣ်၀ၣ်ကျိၤဒီးပဖီအီၣ်မ့ၤလီၤ.ပဟံးန့ၢ်ထးဖျၢၣ်သလၢၣ်ထဲစုမုၢ်ဒီးပကျီတဲာ်အီၤဘၢခံပျၢ်သၢပျၢ်ဒီးပမၤနီၣ်တူးလၢ
အီၤလီၤ.ပှၤတအ့ၣ်လိာ်တၢ်နီတဂၤဘၣ်.တၢ်ဂီၤတဖၣ်ဖဲပသးပဒိကၢ်အကိာ်ဒီးဆွၣ်လီၤဃံၤကွံာ်အီၤလီၤ.
ဖဲ၀့ၢ်ပသံၣ်အသရ့ၤထံးအံၤ,ယၤဒီးယဖါတံၢ်,ဒီးသရၣ်ထူသၣ်အပုၢ်ဒီးအဖိဒီးပတံၤသကိးအဂၤခံဂၤ,ခဲလၢာ်ပ၀ဲ
ဃုဂၤပကွၢ်ပနၢ်လါဃုဘ့ၣ်ညါတုၤတၢ်မုာ်ထီၣ်ကွံၤဒီးပှၤက့ၤနီၣ်က့ၤပနၢ်ဆူခိဒီးယၤဒီးယမိၢ်ဒီးယ၀ဲၢ်တဖၣ်ပ
အိၣ်တ့ၢ်လၢ၀့ၢ်ပူၤဒီးမၤလိလံာ်လၢသရၣ်ဘံးဆၢအတၢ်မၤလိအပူၤလီၤ.
ပတုၤလီၤလၢ၀့ၢ်ပသံၣ်အပူၤတယံာ်ဘၣ်မးမးဘံးဆၢဒီးအဖိမုၣ်စၤရါဒီးမးမး၀ါမံးတၢၢ်ဒီးအဖိမုၣ်အဲနၢ်ဒီးမ့ၤရ့ၣ်
(မံၤရ့ၣ်မ့ၢ်မးမးခဲလ့ၣ်)တဖၣ်ဟဲတုၤဒီးတၢ်လီၤလးကဒီးတဘျီလၢပှၤကညီတဖၣ်ထံၣ်ဘၣ်ပှၤ၀ါမုၣ်ဒီးပှၤ၀ါဖိတ
ဖၣ်အံၤလီၤ.မးမးဘံးဆၢကတိၤပှၤကညီကျိာ်ဘၣ်ကဒီးတသးဒီးပှၤပိာ်မုၣ်ဒ်ယဖံဒီးအဂၤတဖၣ်လဲၤအိၣ်သ
ကိးအီၤကိးနံၤဒဲး ဒီး ဒိကနၣ်မးမးအတၢ်ကတိၤသဆၣ်ထီၣ်တဖၣ်လီၤ.
ဖဲပအိၣ်လၢ၀့ၢ်ပသံၣ်အပူၤလၢဃ.န.၁၈၅၂နံၣ်အကနတၢၢ်ဒီး၁၈၅၃နံၣ်အခီၣ်ထံးဒံးန့ၣ်ပထံၣ်ဘၣ်ပှၤကညီ
ဘါယွၤဖိမ့ၢ်ဂ့ၤတဘါယွၤဖိမ့ၢ်ဂ့ၤဟဲက့ၤလီၤဆူ၀့ၢ်ပူၤဒီးခီဆူထံကျိ၀့ၢ်အ၀ၢ်ဘးခီန့ၣ်ကိးမုၢ်နံၤဒဲးလီၤ.ပှၤတ
ဖၣ်အံၤဘၣ်ကိၢ်ဘၣ်ဂီၤဒ်ပ၀ဲအသိးလၢပံၤယီၤမၤအၢမၤသီအီၤဒီးဒွဲၣ်ထီၣ်ကွံာ်အဟံၣ်အဃီန့ၣ်လီၤ.မ့မ့ၢ်တုၤ
ပှၤအဲကလံးဖိကိးသြတီထီၣ်တၢ်လၢအကဟံးန့ၢ်ကွံာ်ကီၢ်ပံၤယီၤလာ်ခီ,ပသံၣ်,ဟၣ်သၣ်၀တံၣ်,ပကိ,မိၣ်တ
မး,ဟီကတး,ပျ့ၣ်,သယဲးမၠိး,တီအူ,ဖၣ်ပူၣ်,ရွ့ၣ်ကၠ့ၣ်လၢလါယနူၤအါရံၤဃ.န.၁၈၅၃နံၣ်န့ၣ်ဒီးလၢခံတခီတၢ်
ဟူးတၢ်ဂဲၤဒ်တမျိၤတမျာ်တဖၣ်အိၣ် ဒံးသနာ်က့တၢ်မုာ်ထီၣ်က့ၤဆူညါတခီပှီၢ်ပှီၢ်လီၤ.
တၢ်စူၤလီၤတခီ၀့ၢ်ပသံၣ်အတၢ်မၤလိဘၣ်တၢ်အိးထီၣ်အီၤဒီးပှၤမၤလိတၢ်သကိးသးပှၢ်,ဒ်စကီၤထူသၣ်,သရၣ်
ဖိခွ့ၣ်,သရၣ်မၠးခဲ,သရၣ်ထိၣ်လိၤ,သရၣ်ထွ့ဖိ,သရၣ်မီၣ်ယ့ၣ်,တဖၣ်ပှၤဖိၣ်သၣ်ခွါဒ်ဒံၣ်လူ,၀ဲးတါ,သၣ်ဒွ့,မၠးယၣ်,
ရွ့ၣ်ညိၣ်,စီၤတ့,ဖူကီၣ်,သၣ်ရံၣ်,နးမံ,ကျဲးဖိ,လူၣ်တူး,မၠးစိၣ်,ကၠီးခဲ,ကိၣ်ဒွ့း,ရွ့ၣ်လဲ,ဖီၣ်ကၠၣ်,ဒီးပှၤဂၤတဖၣ်တ
ဘျုးဂၤလီၤ.ပိာ်မုၣ်တဖၣ်,သရၣ်မၠးကၠီၣ်အဖိမုၣ်နီၢ်လ့ၣ်အီၣ်,သရၣ်မိၣ်ယ့ၣ်အဖိမုၣ်,နီၢ်အူ,နီၢ်ပှဲၤဒီးအဂၤတဖၣ်
တဘျုးဂၤလီၤ.ကၠိဖးဒိၣ်လွံၢ်ကြထၢ(ေလးထပ်ေကျ၁င်း)န့ၣ်ပှဲၤကတံာ်မးဒီးပှၤပိာ်မုၣ်အဟံၣ်ဖးထီလၢ၀ၣ်ခံ
ဖျၢၣ်ပှဲၤကတံာ်မးလီၤ.ပမၤလိလံာ်ဖိသၣ်လၢဖိသၣ်အတီၤ,လံာ်နီၢ်ဂံၢ်လံာ်စီဆှံလၢသးပှၢ်အတီၤဒီစူၤညါဒီး
တုၤတၢ်ယီၤထီၣ်န့ၣ်ပလီၤဖးလိာ်ပသးလီၤ.ပှၤတဖၣ်လၢအမၤလိတၢ်တဘျီအံၤအါဂၤကဲက့ၤယ့ၣ်ရူးခရံာ်
အသရၣ်လၢကီၢ်ပသံၣ်,ကီၢ်ဟီကတးကီၢ်တကူၣ်,ကီၢ်ရွ့ၣ်ကၠ့ၣ်, ဒီးကီၢ်တီအူအပူၤလီၤ.
အအံၤတဘျီအံၤပစံးလံလၢတၢ်မုာ်ထီၣ်က့ၤလံသတးဒီးတၢ်ဖံးတၢ်မၤကိးမံၤဒဲးသုးအသးဆူညါလီၤ.ဖဲအံၤအ
ကတီၢ်သၣ် ဒူဒုးနဲၣ်ယၤလၢအဲကလံးအလံာ်ခီၣ်ထံးခ့ၣ်,ဘံၣ်စံၣ် ဒီးယတိၢ်န့ၢ်အီၤဒ်န့ၣ်လီၤ.
ဃ.န.၁၈၅၃ဒီး၁၈၅
လဲၤဆူညါခီ-ဆီပိၢ်ခံဆီပနၢ်ခံ”
ဃ.န.၁၈၅၃နံၣ်ဘူးထီၣ်အကတၢၢ်အံၤ,တၢ်ကိးမံၤဒဲးမ့ၢ်တဂၢၢ်တကျၢၤသနာ်က့အဲကလံးအတၢ်ပၢဘၣ်အံၤ
လီၤဂာ်ပှၤသးပှၢ်ဟံးဘၣ်ကဘီအနီၢ်၀ံာ်ခံလီၤ.ဒီးတၢ်သုးအသးဆူညါတခီဒ်ကျဲအသိးလီၤ.မ့ၢ်ဒၣ်တၢ်ပှၤက
ညီအဂီၢ်န့ၣ်တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အိၣ်ထီၣ်က့ၤလီၤ.ဆီပိၢ်ခံဆီပနၢ်ခံန့ၣ်မ့ၢ်ပမှံၤပပှၢ်အတၢ်ကတိၤအဘၣ်လီၤ.ခဲက
နံၣ်အံၤကီၢ်ပသံၣ်အတၢ်မၤလိအိၣ်ထီၣ်က့ၤ,ကီၢ်တကူၣ်အတၢ်မၤလိအိၣ်ထီၣ်က့ၤ,တၢ်သးခုအကစီၣ်ဘၣ်
တၢ်စိာ်အီၤဆူကီၢ်ရှွ့ၣ်ကၠ့ၣ်လၢသရၣ်ဟါရံၢ်,သရၣ်မ့ၤစံၣ်ထီၣ်ဆူကစၢၢ်ခိၣ်တီအူဒီးတၢ်သးခုအကစီၣ်အကွဲၤ
သီၣ်ထီၣ်ဒီးတၢ်စံးထီၣ်ပြတၢၤယ့ၣ်ရူးအမံၤဟူထီၣ်သါလီၤ၀ဲဒၣ်လီၤ.
ကီၢ်ပသံၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ်တၢတဘျီ၁၈၅၃နံၣ်န့ၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အိၣ်၅၀ဖု,အပျဲၢ်အဘီၣ်အိၣ်၅၀၀၀ဂၤလီၤ.
ကီၢ်တကူၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ်တၢတဘျီ၁၈၅၃နံၣ်လၢသ့ၣ်ဂ့ၤခိၣ်န့ၣ်အပျဲၢ်အဘီၣ်အိၣ်ဘူးဃၣ်ဃၣ်၁၄၆၇
ဂၤလီၤ.တၢ်မၤလိအိၣ်ထီၣ်လၢ၀့ၢ်တကူၣ်ကၠ့မၠ့ၣ်တဲၣ် ဒီးတၢ်မၤသုးအသးဆူည ါတခီလီၤ.
ဃ.န. ၁၈၅၄နံၣ်ဖ့ြဘူၤအါရံၤ၁၅သီကီၢ်ပသံၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ်ခံဘျီတဘျီဘၣ်ဖဲကိဆူၣ်န့ၣ်အပျဲၢ်အဘီၣ်
အိၣ်လၢတၢ်သံတၢ်ပှၢ်တၢ်လီၤဆှုလီၤပလံၤတၢ်ကီတၢ်ခဲဒ်ပယၢၤထီၣ်အသိးအလီၢ်ခံန့ၣ်ဒ်မငါအသိး ၅၀၀၀
ဂၤဃၣ်ဃၣ်လီၤ.
ဃ.န.၁၈၅၃နံၣ်အကတၢၢ်တခီသရၣ်ထွ့ဖိ,သရၣ်နါယၣ်လၢကီၢ်ပသံၣ်ဒီးသရၣ်အဂၤတနီၤလၢကီၢ်တကူၣ်တ
ဖၣ်အတၢ်မၤ၀ံၤဒီးယွၤကိးက့ၤအီၤလီၤ.လၢတၢ်ခဲလၢာ်အပူၤန့ၣ်ပှၤကညီဒ်ပှၤကညီအသိးလၢတၢ်ကီတၢ်ခဲအ
ပူၤန့ၣ်ဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤလၢယွၤသတးဒီးဟးထီၣ်လၢအလံာ်အလဲၢ်တအိၣ်ဘၣ်ဒီးလၢတၢ်မၤအၢမၤနးအီၤအ
ပူၤတုၤလၢအလံၢ်အလဲၢ်အိၣ်ထီၣ်က့ၤဒီးပူၤဖျဲးအဒုၣ်အဒါပံၤယီၤအစုပူၤ,ဒီးလၢတၢ်ခံးကျါဆူတၢ်ကပီၤအပူၤ
လၢသူၣ်လၢသးတခီလီၤ.ဃ.န.၁၈၅၃နံၣ်မ့ၢ်ပှၤကညီအလံာ်စီဆှံအလီၢ်လံၤဒီးအသီခံကြတူၢ်လၢာ်ဘၣ်တၢ်
ပူၣ်နံးဒီးဒုးကဲထီၣ်အီၤတကြတူၢ်ဃီ,ဒီးကဲထီၣ်ပှၤကညီအတၢ်ကပီၤဒုးနဲၣ်ကျဲလၢယ့ၣ်ရူးခရံာ်အမံၤအပူၤ
လီၤ.
ဃ.န.၁၈၅၄နံၣ်မ့ၢ်,သရၣ်မးမးြဘ့းတၣ်ဒီးအဖိမုၣ်တဖၣ်သုးအတၢ်မၤလၢကီၢ်ဘျံးဒီးကီၢ်တ၀ဲၢ်ဆူတနူးဖၠူၣ်ဒီးစံၣ်
တဲၤတဲလီၤတၢ်သးခုကစီၣ်လၢပှၤကညီပှိၢ်တဖၣ်အကျါလီၤ.တနံၣ်ဃီအံၤသရၣ်မးမးသိမါသးပှၢ်တုၤလၢကီၢ်ပံၤ
ယီၤအပူၤကီၢ်တ၀ဲၣ်အလီၢ်ခံဒီးသုးအသးဒီးမၤထီၣ်သီဃရံးအတၢ်မၤလၢကီၢ်ဟီကတးအပူၤလီၤ.သရၣ်ဟါရံၢ်
စ့ၢ်ကီးမၤထီၣ်ကစၢ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢကီၢ်ရွ့ၣ်ကၠ့ၣ်အပူၤလီၤ.
အံၤတဘျီအံၤတၢ်ကိးမံၤဒဲးဘၣ်ဃးဒီးပှၤကညီကဂ့ၤထီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်ရဲၣ်လီၤအသးတပူၤဘၣ်တပူၤလၢရၢၢ်ခၢၣ်
ကီၢ်မုၢ်နုာ်တုၤလၢကီၢ်ပသံၣ်,ဟီကတး,ကီၢ်တကူၣ်,ကီၢ်ရွ့ၣ်ကၠ့ၣ်,တီအူတုၤလၢကီၢ်မီၣ်လမၠဲၣ်,တ၀ဲၣ်ဒီးဘျံးလၢ
ကီၢ်တနီသရံၣ်န့ၣ်ခဲလၢာ်လီၤ.ဒ်ပသးပှၢ်စံးအသိး “ဆီပိၢ်ခံဆီပနၢ်ခံ” ဒီးလဲၤသုးဆူညါတခီလီၤ.
ဟံးန့ၢ်အီၤလၢပှၤကညီဒီးအတၢ်ဘၣ်ကိၢ်ဘၣ်ဂီၤလံာ်ပူၤ
ထံၣ်သရၣ်ကီၤလၤ၀ါအခီၣ်ထံးတဘျီ
ပတုၤလီၤလၢ၀့ၢ်ပသံၣ်အပူၤဒီးမုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်တနံၤန့ၣ်မိၢ်ထံးအသရၣ်၀ါမံးတၢၢ်ယဲကွၢ်ပှၤတဘျးလီၤ.မ့မ့ၢ်ယတ
သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်လၢအမၤအသးဒ်လဲၣ်ဘၣ်ဒီးကတိၤမနုၤမနုၤတဖၣ့်မၤကဒီးခံသီသၢသီန့ၣ်သရၣ်ဘံးဆၢဟဲတုၤ
လၢ၀့ၢ်မီၣ်လမဲၠၣ်တခီလၢလါဒံၣ်စ့ၢ်ဘၢၢ်ထီၣ်၇သီန့ၣ်လီၤ.အ၀ဲဒၣ်တုၤတဘျီဃီယဲထီၣ်အိၣ်သကိးပှၤလၢဂီၤခီတ
ခီန့ၣ်လီၤ.အအံၤတဘျီအံၤယသ့ၣ်နီၣ်ယသးမူာ်မူာ်နီၢ်နီၢ်လီၤ.ပတထံၣ်သရၣ်ကီၤလၤ၀ါနီတဘျီဘၣ်.ပနၢ်ဟူ
ထဲအကစီၣ်ဧိၤလီၤ.အအံၤတဘျီအံၤပထံၣ်ဒီးယကွၢ်လီၤဂာ်အဟးမးယီာ်တီာ်ယီာ်တီာ်ဒီးလီၤဂာ်ထဲထိၣ်ဒိၣ်
ဖးဒိၣ်လီၤ.သရၣ်ဘံးဆၢယဲတုၤပရူၢ်အမဲာ်ညါဒီးဆ့ၣ်နီၤလၢလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤအပူၤ၀ံၤကတိၤတၢ်ဒီးပှၤသးပှၢ်တဖၣ်
လီၤ.ပဖံဖးဒိၣ်အသးအိၣ်မူအနံၣ်၈၀န့ၣ်အိၣ်ဒီးပှၤ,ဒီးသရၣ်ဘံးဆၢကတိၤတၢ်ဒီးအီၤဒီးစံး၀ဲ,ဖံဧၢ,နအိၣ်ဆူၣ်ဧါ
ပမိၢ်ဒီးစကိၤထူသၣ်အမါ,အပုၢ်ဒ့မုၣ်ဒီးနီၢ်ဘျဲၣ်ဒီးပှၤပိာ်မုၣ်သးပှၢ်အဂၤတဖၣ်ဒီးပှၤပိာ်ခွါတဖၣ်လဲၤ်ဆ့ၣ်နီၤ
၀းြတံးသရၣ်အလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤဒီးကွၢ်ထံမးသရၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးလီၤ.ဖံဖးဒိၣ်ဒီးဖံတဖၣ်မ့ၢ်ပှၤသးပှၢ်သတးဒီးတ
လဲထီၣ်တရၣ်အခီၣ်ဒီးကွၢ်မး၀ဲအခီၣ်ဒုၣ်သၣ်,ဒီးကွၢ်သရၣ်အစုဒီးဖှူးလဲး၀ဲဒီးကတိၤအံၣ်အုမးတၢ်ကတိၤပြတၢၤ
မုာ်မးလၢသရၣ်အဖံး၀ါဂၤဒီးအညၣ်ကပုာ်ဂ့ၤ,ဒီးယၢၤထီၣ်မးမိၢ်ပၢ်အတၢ်ကတိၤဘၣ်ဃးပှၤကညီအပုၢ်သဒါကီၤ
လၤ၀ါကယဲအဂ့ၢ်တဖၣ်လီၤ,ဒီးတၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်မၤကျၢၤတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤဒီးမၤလၤထီၢ်ပှဲၤထီၣ်အီၤလီၤ.
သရၣ်ဘံးဆၢကတိၤပှၤကညီအကျီာ်မ့ၢ်တလီၤကစီဒီသနာ်က့,ကတိၤ၀ဲဖဲအညီအညီသတးဒီးမိၢ်သးပှၢ်တဖၣ်
အံၤနၢ်ပၢၢ်အိီၤကိးဂၤဒဲးလီၤ.သရၣ်ကတိၤတၢ်ဒီးမိၢ်လၢအံၣ်စရ့လးအကျါတဖၣ်အံၤယံာ်မးမံမ့ၤမံသွၣ် ဒီးကဂဲၤထၢၣ်က့ၤက့ၤဆူအအိၣ်အလိၢ်န့ၣ်ပှၤကညီၤအသးအိၣ်ကွၢ်ထွဲအခံတ၀ံၤထီၣ်ဘၣ်.ပဖံဖး ဒိၣ်အဲၣ်သရၣ်တဂၤအံၤဒ်အအဲၣ်အဖိမုၣ်ဒီးအလံၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.သရၣ်ဘံးဆၢအၢၣ်လီၤဒီးတဲ၀ဲကိးဂီၤကိးဟါ
ဒဲး ဒီးကတိၤတၢ်ဒီးဖံဒီးဘါထုကဖၣ်ယွၤအဂီၢ်လီၤ.
ဖံဖးဒိၣ်အသးပှၢ်အ့နၣ်၈၀လံအဃိ,ဒီးလၢအတူၢ်ဘၣ်တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤတၢ်ဘှံးတၢ်တီၢ်အသးလၢပဘၣ်ဟး၀့ၤပီၤ
လၢပှၢ်မုၢ်ပူၤဃုလါန့ၣ်ဒီးအဂံၢ်အဘါစၢ်လီၤဒီးဆါထီၣ်လီၤ.ဖံတကတိၤတၢ်လၢအတၢ်ဆါအဂ့ၢ်အါအါဘၣ်.မ့
မ့ၢ်အလံၤကသံၣ်သရၣ်ငူဒုးအီၣ်အကသံၣ်ဒီးကွၢ်အီၤလီၤ.တၢ်ဆါအီၤဒ်ပှၤသးပှၢ်အသိးလီၤ.သရၣ်ဘံးဆၢဟဲ
ကွၢ်အီၤကိးမုၢ်နံၤဒဲးလီၤ.တုၤဖံမံတန့ၢ်အါအါလၢၤဘၣ်ဒီးသရၣ်ဟ့ၣ်လီၤအကသံၣ်ဒီးစံး၀ဲဒၣ်,ယကဒုးမံဖံတ
စဲးလီၤ.ဖံအီသရၣ်အကသံၣ်၀ံၤအိၣ်သကိးဒီးအီၤတတီၤဒိၣ်ဒိၣ်ဒီးမံသပ့ၤဘၣ်အသးဖံမံဒ်န့ၣ်ဃဲးဃဲးလီၤ.ဒီး
လီၤဂာ်အအိၣ်မုာ်ထီၣ်ဖးဒိၣ်လီၤ.မ့ၢ်သနာ်က့ပှၤလၢအကွၢ်အီၤတဖၣ်သ့ၣ်ညါလၢတၢ်အကတၢၢ်န့ၣ်တမ့ၢ်တၢ်
အယံာ်လၢၤဘၣ်.
လၢခံစှၤသီဒီးဖံမံဘၣ်အသးလၢမုၢ်တချုးလီၤနုာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်တုၤလၢဖးဖီမုၢ်ဒီးပၢၢ်ထီၣ်က့ၤ
လီၤ.စံး၀ဲဒၣ်သါထံၣ်က့ၤသါဖိမုၣ်သဒါလၢအသံတၢ်တဘျုးနံၣ်တဂၤသါဖိအဂၤဒီးပှၤတဖၣ်လီၤ.တၢ်အံၤ၀ံၤ
ဒီးဃ့က့ၤအနံၣ်သီဆ့သီ,ခိၣ်ဖၢၣ်ကၠံၣ်,ထံဖံှၣ်တဖၣ်ဒီးမၢအဖိတဖၣ်ဒုးသိးထီၣ်က့ၤအီၤလီၤ.ယမိၢ်လဲၤမၤန့ၢ်ဒီး
ဒုးကူဒုးကၤထီၣ်က့ၤဖံ၀ံၤဒီးအတၢ်မံကဒီး၀ဲဒၣ်လီၤ.လီၤဂာ်အမုာ်ကစီဒီလီၤ.မ့မ့ၢ်တုၤလၢဂီၤတခီဆီအီၣ်ဒီး
ယမိၢ်ဒီးအဒီပုၢ်၀ဲၢ်တဖၣ်ဂဲၤထၢၣ်ဂံာ်ဘုန့ၣ်,လဲၤကွၢ်အဖံလီၤ.မ့မ့ၢ်ဖံမံဒၣ်တၢ်ဒ်အဖိအလံၤတဖၣ်ဒုမံလီၤအီၤ
န့ၣ်ဒီးတတဂဲၤတဟူးဘၣ်.
ယမိၢ်ကိးအီၤဒီးကလၢၢ်ကွၢ်၀ဲဒီးသ့ၣ်ညါလၢအဖံဟးသဒၣ်အဒဲလၢဟီၣ်ခိၣ်အံၤဒီးက့ၤ
က့ၤဆူအဟံၣ်လၢထးန့ၣ်လီၤ.အဂ့ၢ်ဒ်အံၤမ့ၢ်ယ့ၣ်ရှူးဃရံးအပျဲၢ်အဘီၣ်တဂၤဒီးဒိးဘျၢအသးလၢကၠူၣ်တၣ်လၢ
ခံယီၤမီပၢတၢ်အစိၤလၢသရၣ်အီၣ်ဖီၣ်အစုပူၤဒ်ပစံးလံတပူၤအသိးန့ၣ်လီၤ.တနံၤသီန့ၣ်လၢမုၢ်ဃ့ၢ်လီၤတခီပ
လဲၤပုာ်မံလီၤအီၤလၢတၢ်သွၣ်ခိၣ်အပူၤလီၤ.လၢခတယံာ်ဘၣ်ဒီးပဖါတံၤအဖိမုၣ်၀ဲၢ်ကိလၢအမိၢ်အိဖျဲၣ်အီၤလၢ
အတလီးဖဲကျဲလၢပဃ့ၢ်တၢ်န့ၣ်သံစ့ၢ်ကီၢ်ဒီးဘၣ်တၢ်ခူၣ်လီၤဃုာ်အီၤဒီးအဖံဖးဒိၣ်လီၤ.ဖဲ၀ဲၢ်ပသံၣ်အပူၤအံၤ,ပ
၀ဲဒၣ်ပဒူၣ်အတၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်,ပဖံဖးဒိၣ်ဒီးပပုၢ်မံလၢပုၢ်မံလၢပှၤဂီၢ်မုၢ်အကျါခံဂၤလီၤ.
ဖဲ၀့ၢ်ပသံၣ်အပူၤအံၤဃိၣ်တဖၣ်ဘၣ်တၢ်ဘၢၣ်ဖျိအီၤလၢကီၤလၤသုးဖိလၢအဃုကျိၣ်ဧိၤစ့ဧိၤသတးဒီးဃိၣ်အက
ပၤထူၣ်ဖျိမးကိးဖျၢၣ်ဒဲးလီၤ.ဃိၣ်အကရၢၢ်လၢအမၤတရံး၀ဲလၢအီကတဲဒီးပါ်ပဲြတီန့ၣ်,ပ၀ဲဒၣ်တဖၣ်ပစၢပပနၢ်ဖဲ
န့ၣ်ဒီးကဲထီၣ်ပနၢ်အကရၢလီၤ.ဖိကၠံကၠိတဖၣ်အတကစၢ်တအိၣ်နီတဂၤဘၣ်.ယၤယၤပှၤပှၤပလဲပဟံးန့ၢ်သ့ၣ်
ဘၣ်၀ၣ်ကျိၤဒီးပဖီအီၣ်မ့ၤလီၤ.ပဟံးန့ၢ်ထးဖျၢၣ်သလၢၣ်ထဲစုမုၢ်ဒီးပကျီတဲာ်အီၤဘၢခံပျၢ်သၢပျၢ်ဒီးပမၤနီၣ်တူးလၢ
အီၤလီၤ.ပှၤတအ့ၣ်လိာ်တၢ်နီတဂၤဘၣ်.တၢ်ဂီၤတဖၣ်ဖဲပသးပဒိကၢ်အကိာ်ဒီးဆွၣ်လီၤဃံၤကွံာ်အီၤလီၤ.
ဖဲ၀့ၢ်ပသံၣ်အသရ့ၤထံးအံၤ,ယၤဒီးယဖါတံၢ်,ဒီးသရၣ်ထူသၣ်အပုၢ်ဒီးအဖိဒီးပတံၤသကိးအဂၤခံဂၤ,ခဲလၢာ်ပ၀ဲ
ဃုဂၤပကွၢ်ပနၢ်လါဃုဘ့ၣ်ညါတုၤတၢ်မုာ်ထီၣ်ကွံၤဒီးပှၤက့ၤနီၣ်က့ၤပနၢ်ဆူခိဒီးယၤဒီးယမိၢ်ဒီးယ၀ဲၢ်တဖၣ်ပ
အိၣ်တ့ၢ်လၢ၀့ၢ်ပူၤဒီးမၤလိလံာ်လၢသရၣ်ဘံးဆၢအတၢ်မၤလိအပူၤလီၤ.
ပတုၤလီၤလၢ၀့ၢ်ပသံၣ်အပူၤတယံာ်ဘၣ်မးမးဘံးဆၢဒီးအဖိမုၣ်စၤရါဒီးမးမး၀ါမံးတၢၢ်ဒီးအဖိမုၣ်အဲနၢ်ဒီးမ့ၤရ့ၣ်
(မံၤရ့ၣ်မ့ၢ်မးမးခဲလ့ၣ်)တဖၣ်ဟဲတုၤဒီးတၢ်လီၤလးကဒီးတဘျီလၢပှၤကညီတဖၣ်ထံၣ်ဘၣ်ပှၤ၀ါမုၣ်ဒီးပှၤ၀ါဖိတ
ဖၣ်အံၤလီၤ.မးမးဘံးဆၢကတိၤပှၤကညီကျိာ်ဘၣ်ကဒီးတသးဒီးပှၤပိာ်မုၣ်ဒ်ယဖံဒီးအဂၤတဖၣ်လဲၤအိၣ်သ
ကိးအီၤကိးနံၤဒဲး ဒီး ဒိကနၣ်မးမးအတၢ်ကတိၤသဆၣ်ထီၣ်တဖၣ်လီၤ.
ဖဲပအိၣ်လၢ၀့ၢ်ပသံၣ်အပူၤလၢဃ.န.၁၈၅၂နံၣ်အကနတၢၢ်ဒီး၁၈၅၃နံၣ်အခီၣ်ထံးဒံးန့ၣ်ပထံၣ်ဘၣ်ပှၤကညီ
ဘါယွၤဖိမ့ၢ်ဂ့ၤတဘါယွၤဖိမ့ၢ်ဂ့ၤဟဲက့ၤလီၤဆူ၀့ၢ်ပူၤဒီးခီဆူထံကျိ၀့ၢ်အ၀ၢ်ဘးခီန့ၣ်ကိးမုၢ်နံၤဒဲးလီၤ.ပှၤတ
ဖၣ်အံၤဘၣ်ကိၢ်ဘၣ်ဂီၤဒ်ပ၀ဲအသိးလၢပံၤယီၤမၤအၢမၤသီအီၤဒီးဒွဲၣ်ထီၣ်ကွံာ်အဟံၣ်အဃီန့ၣ်လီၤ.မ့မ့ၢ်တုၤ
ပှၤအဲကလံးဖိကိးသြတီထီၣ်တၢ်လၢအကဟံးန့ၢ်ကွံာ်ကီၢ်ပံၤယီၤလာ်ခီ,ပသံၣ်,ဟၣ်သၣ်၀တံၣ်,ပကိ,မိၣ်တ
မး,ဟီကတး,ပျ့ၣ်,သယဲးမၠိး,တီအူ,ဖၣ်ပူၣ်,ရွ့ၣ်ကၠ့ၣ်လၢလါယနူၤအါရံၤဃ.န.၁၈၅၃နံၣ်န့ၣ်ဒီးလၢခံတခီတၢ်
ဟူးတၢ်ဂဲၤဒ်တမျိၤတမျာ်တဖၣ်အိၣ် ဒံးသနာ်က့တၢ်မုာ်ထီၣ်က့ၤဆူညါတခီပှီၢ်ပှီၢ်လီၤ.
တၢ်စူၤလီၤတခီ၀့ၢ်ပသံၣ်အတၢ်မၤလိဘၣ်တၢ်အိးထီၣ်အီၤဒီးပှၤမၤလိတၢ်သကိးသးပှၢ်,ဒ်စကီၤထူသၣ်,သရၣ်
ဖိခွ့ၣ်,သရၣ်မၠးခဲ,သရၣ်ထိၣ်လိၤ,သရၣ်ထွ့ဖိ,သရၣ်မီၣ်ယ့ၣ်,တဖၣ်ပှၤဖိၣ်သၣ်ခွါဒ်ဒံၣ်လူ,၀ဲးတါ,သၣ်ဒွ့,မၠးယၣ်,
ရွ့ၣ်ညိၣ်,စီၤတ့,ဖူကီၣ်,သၣ်ရံၣ်,နးမံ,ကျဲးဖိ,လူၣ်တူး,မၠးစိၣ်,ကၠီးခဲ,ကိၣ်ဒွ့း,ရွ့ၣ်လဲ,ဖီၣ်ကၠၣ်,ဒီးပှၤဂၤတဖၣ်တ
ဘျုးဂၤလီၤ.ပိာ်မုၣ်တဖၣ်,သရၣ်မၠးကၠီၣ်အဖိမုၣ်နီၢ်လ့ၣ်အီၣ်,သရၣ်မိၣ်ယ့ၣ်အဖိမုၣ်,နီၢ်အူ,နီၢ်ပှဲၤဒီးအဂၤတဖၣ်
တဘျုးဂၤလီၤ.ကၠိဖးဒိၣ်လွံၢ်ကြထၢ(ေလးထပ်ေကျ၁င်း)န့ၣ်ပှဲၤကတံာ်မးဒီးပှၤပိာ်မုၣ်အဟံၣ်ဖးထီလၢ၀ၣ်ခံ
ဖျၢၣ်ပှဲၤကတံာ်မးလီၤ.ပမၤလိလံာ်ဖိသၣ်လၢဖိသၣ်အတီၤ,လံာ်နီၢ်ဂံၢ်လံာ်စီဆှံလၢသးပှၢ်အတီၤဒီစူၤညါဒီး
တုၤတၢ်ယီၤထီၣ်န့ၣ်ပလီၤဖးလိာ်ပသးလီၤ.ပှၤတဖၣ်လၢအမၤလိတၢ်တဘျီအံၤအါဂၤကဲက့ၤယ့ၣ်ရူးခရံာ်
အသရၣ်လၢကီၢ်ပသံၣ်,ကီၢ်ဟီကတးကီၢ်တကူၣ်,ကီၢ်ရွ့ၣ်ကၠ့ၣ်, ဒီးကီၢ်တီအူအပူၤလီၤ.
အအံၤတဘျီအံၤပစံးလံလၢတၢ်မုာ်ထီၣ်က့ၤလံသတးဒီးတၢ်ဖံးတၢ်မၤကိးမံၤဒဲးသုးအသးဆူညါလီၤ.ဖဲအံၤအ
ကတီၢ်သၣ် ဒူဒုးနဲၣ်ယၤလၢအဲကလံးအလံာ်ခီၣ်ထံးခ့ၣ်,ဘံၣ်စံၣ် ဒီးယတိၢ်န့ၢ်အီၤဒ်န့ၣ်လီၤ.
ဃ.န.၁၈၅၃ဒီး၁၈၅
လဲၤဆူညါခီ-ဆီပိၢ်ခံဆီပနၢ်ခံ”
ဃ.န.၁၈၅၃နံၣ်ဘူးထီၣ်အကတၢၢ်အံၤ,တၢ်ကိးမံၤဒဲးမ့ၢ်တဂၢၢ်တကျၢၤသနာ်က့အဲကလံးအတၢ်ပၢဘၣ်အံၤ
လီၤဂာ်ပှၤသးပှၢ်ဟံးဘၣ်ကဘီအနီၢ်၀ံာ်ခံလီၤ.ဒီးတၢ်သုးအသးဆူညါတခီဒ်ကျဲအသိးလီၤ.မ့ၢ်ဒၣ်တၢ်ပှၤက
ညီအဂီၢ်န့ၣ်တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အိၣ်ထီၣ်က့ၤလီၤ.ဆီပိၢ်ခံဆီပနၢ်ခံန့ၣ်မ့ၢ်ပမှံၤပပှၢ်အတၢ်ကတိၤအဘၣ်လီၤ.ခဲက
နံၣ်အံၤကီၢ်ပသံၣ်အတၢ်မၤလိအိၣ်ထီၣ်က့ၤ,ကီၢ်တကူၣ်အတၢ်မၤလိအိၣ်ထီၣ်က့ၤ,တၢ်သးခုအကစီၣ်ဘၣ်
တၢ်စိာ်အီၤဆူကီၢ်ရှွ့ၣ်ကၠ့ၣ်လၢသရၣ်ဟါရံၢ်,သရၣ်မ့ၤစံၣ်ထီၣ်ဆူကစၢၢ်ခိၣ်တီအူဒီးတၢ်သးခုအကစီၣ်အကွဲၤ
သီၣ်ထီၣ်ဒီးတၢ်စံးထီၣ်ပြတၢၤယ့ၣ်ရူးအမံၤဟူထီၣ်သါလီၤ၀ဲဒၣ်လီၤ.
ကီၢ်ပသံၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ်တၢတဘျီ၁၈၅၃နံၣ်န့ၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အိၣ်၅၀ဖု,အပျဲၢ်အဘီၣ်အိၣ်၅၀၀၀ဂၤလီၤ.
ကီၢ်တကူၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ်တၢတဘျီ၁၈၅၃နံၣ်လၢသ့ၣ်ဂ့ၤခိၣ်န့ၣ်အပျဲၢ်အဘီၣ်အိၣ်ဘူးဃၣ်ဃၣ်၁၄၆၇
ဂၤလီၤ.တၢ်မၤလိအိၣ်ထီၣ်လၢ၀့ၢ်တကူၣ်ကၠ့မၠ့ၣ်တဲၣ် ဒီးတၢ်မၤသုးအသးဆူည ါတခီလီၤ.
ဃ.န. ၁၈၅၄နံၣ်ဖ့ြဘူၤအါရံၤ၁၅သီကီၢ်ပသံၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ်ခံဘျီတဘျီဘၣ်ဖဲကိဆူၣ်န့ၣ်အပျဲၢ်အဘီၣ်
အိၣ်လၢတၢ်သံတၢ်ပှၢ်တၢ်လီၤဆှုလီၤပလံၤတၢ်ကီတၢ်ခဲဒ်ပယၢၤထီၣ်အသိးအလီၢ်ခံန့ၣ်ဒ်မငါအသိး ၅၀၀၀
ဂၤဃၣ်ဃၣ်လီၤ.
ဃ.န.၁၈၅၃နံၣ်အကတၢၢ်တခီသရၣ်ထွ့ဖိ,သရၣ်နါယၣ်လၢကီၢ်ပသံၣ်ဒီးသရၣ်အဂၤတနီၤလၢကီၢ်တကူၣ်တ
ဖၣ်အတၢ်မၤ၀ံၤဒီးယွၤကိးက့ၤအီၤလီၤ.လၢတၢ်ခဲလၢာ်အပူၤန့ၣ်ပှၤကညီဒ်ပှၤကညီအသိးလၢတၢ်ကီတၢ်ခဲအ
ပူၤန့ၣ်ဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤလၢယွၤသတးဒီးဟးထီၣ်လၢအလံာ်အလဲၢ်တအိၣ်ဘၣ်ဒီးလၢတၢ်မၤအၢမၤနးအီၤအ
ပူၤတုၤလၢအလံၢ်အလဲၢ်အိၣ်ထီၣ်က့ၤဒီးပူၤဖျဲးအဒုၣ်အဒါပံၤယီၤအစုပူၤ,ဒီးလၢတၢ်ခံးကျါဆူတၢ်ကပီၤအပူၤ
လၢသူၣ်လၢသးတခီလီၤ.ဃ.န.၁၈၅၃နံၣ်မ့ၢ်ပှၤကညီအလံာ်စီဆှံအလီၢ်လံၤဒီးအသီခံကြတူၢ်လၢာ်ဘၣ်တၢ်
ပူၣ်နံးဒီးဒုးကဲထီၣ်အီၤတကြတူၢ်ဃီ,ဒီးကဲထီၣ်ပှၤကညီအတၢ်ကပီၤဒုးနဲၣ်ကျဲလၢယ့ၣ်ရူးခရံာ်အမံၤအပူၤ
လီၤ.
ဃ.န.၁၈၅၄နံၣ်မ့ၢ်,သရၣ်မးမးြဘ့းတၣ်ဒီးအဖိမုၣ်တဖၣ်သုးအတၢ်မၤလၢကီၢ်ဘျံးဒီးကီၢ်တ၀ဲၢ်ဆူတနူးဖၠူၣ်ဒီးစံၣ်
တဲၤတဲလီၤတၢ်သးခုကစီၣ်လၢပှၤကညီပှိၢ်တဖၣ်အကျါလီၤ.တနံၣ်ဃီအံၤသရၣ်မးမးသိမါသးပှၢ်တုၤလၢကီၢ်ပံၤ
ယီၤအပူၤကီၢ်တ၀ဲၣ်အလီၢ်ခံဒီးသုးအသးဒီးမၤထီၣ်သီဃရံးအတၢ်မၤလၢကီၢ်ဟီကတးအပူၤလီၤ.သရၣ်ဟါရံၢ်
စ့ၢ်ကီးမၤထီၣ်ကစၢ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢကီၢ်ရွ့ၣ်ကၠ့ၣ်အပူၤလီၤ.
အံၤတဘျီအံၤတၢ်ကိးမံၤဒဲးဘၣ်ဃးဒီးပှၤကညီကဂ့ၤထီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်ရဲၣ်လီၤအသးတပူၤဘၣ်တပူၤလၢရၢၢ်ခၢၣ်
ကီၢ်မုၢ်နုာ်တုၤလၢကီၢ်ပသံၣ်,ဟီကတး,ကီၢ်တကူၣ်,ကီၢ်ရွ့ၣ်ကၠ့ၣ်,တီအူတုၤလၢကီၢ်မီၣ်လမၠဲၣ်,တ၀ဲၣ်ဒီးဘျံးလၢ
ကီၢ်တနီသရံၣ်န့ၣ်ခဲလၢာ်လီၤ.ဒ်ပသးပှၢ်စံးအသိး “ဆီပိၢ်ခံဆီပနၢ်ခံ” ဒီးလဲၤသုးဆူညါတခီလီၤ.
ဟံးန့ၢ်အီၤလၢပှၤကညီဒီးအတၢ်ဘၣ်ကိၢ်ဘၣ်ဂီၤလံာ်ပူၤ
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ :
ကညီတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ
,
ထံၣ်သၣ်ပၠၣ်တၢ်ကွဲးတဖၣ်
